Giữa lòng thành phố Vĩnh Yên cổ kính, ngôi Chùa Cói hiện lên như một chứng nhân lịch sử, nơi kiến trúc độc đáo và dấu ấn Hậu Lê còn vang vọng. Đặc biệt, công trình Tam Quan với hệ thống cột đá chạm khắc tinh xảo và kết cấu gỗ lim vững chãi, đã trải qua bao thăng trầm thời gian. Khám phá sâu hơn về lịch sử và nghệ thuật kiến trúc ẩn chứa trong từng đường nét, bạn có thể tìm hiểu thêm tại Website Chia sẻ Đạo Phật.
Chùa Cói, tọa lạc tại phường Hội Hợp, thành phố Vĩnh Yên, là một quần thể kiến trúc Phật giáo cổ kính, bao gồm Tam quan, chùa và tháp. Ngôi chùa mang trong mình giá trị lịch sử và văn hóa sâu sắc, là điểm đến tâm linh thu hút du khách và các nhà nghiên cứu.
Kiến trúc Tam Quan Chùa Cói
Tam quan chùa Cói nổi bật với kiến trúc ba gian nhỏ gọn, vững chãi nhờ hệ thống mười cột đá xanh nguyên khối được chạm khắc tinh xảo. Cấu trúc này sử dụng ba hàng chân cột, với hai cột cái ở gian chính giữa được làm bằng gỗ lim, vươn cao đỡ hai vì nóc theo lối kiến trúc chồng rường đặc trưng. Thay vì hàng con rường phía ngoài, các đầu bẩy gỗ vươn ra đỡ lấy phần mái, tạo nên sự thanh thoát. Bốn góc mái được trang trí bằng các đầu đao cong vút, mềm mại như ẩn hiện giữa vòm lá xanh.
Tam Quan Chùa Cói với kiến trúc cổ kính
Trên hai cột đá chính giữa của Tam quan, hai mặt được vát phẳng, có khắc lạc khoản đã phai mờ theo thời gian. Tuy nhiên, khi quan sát kỹ, vẫn có thể đọc được những dòng chữ như “Canh Tý, mạnh xuân, cát nhật”. Theo các tư liệu từ Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Tam quan chùa Cói được xây dựng cùng thời điểm với chùa, vào khoảng thế kỷ XIII.
Quần thể Di tích Chùa Cói
Di tích chùa Cói là một quần thể kiến trúc Phật đường hoàn chỉnh, bao gồm Tam quan, chùa và tháp. Kiến trúc của Tam quan, như đã mô tả, thể hiện sự tinh xảo trong kỹ thuật xây dựng và chạm khắc thời xưa.
Tháp Chùa Cói – Dấu ấn thời Hậu Lê
Nằm trong khuôn viên chùa Cói, tháp Chùa Cói là một công trình kiến trúc tiêu biểu còn sót lại từ thời Hậu Lê, đến nay vẫn tồn tại tương đối nguyên vẹn. Tháp cao 7,70m, có bình đồ hình vuông với chân đế mỗi cạnh rộng 1,7m. Cấu trúc tháp gồm 7 tầng, thu dần từ đế lên đỉnh, mỗi tầng giảm khoảng 20cm về chiều rộng và chiều cao, tạo nên dáng vẻ thanh thoát, nhẹ nhàng.
Tháp Chùa Cói là một công trình kiến trúc tiêu biểu của thời Hậu Lê.
Gạch xây tháp là loại gạch Bát Tràng xưa, có bìa vuông, dày 3cm. Các viên gạch ở bốn góc tháp được tạo vát lên, góp phần tạo nên dáng cong thanh thoát. Vữa kết dính được chế từ vôi vỏ sò trộn mật mía. Toàn bộ thân tháp được trát kín một lớp vữa bảo vệ, giúp chống chọi với thời gian.
Theo tương truyền, tháp Chùa Cói được xây dựng vào khoảng giữa thế kỷ XVIII, có liên quan đến cuộc khởi nghĩa của Quận Hẻo (Nguyễn Danh Phương, 1740-1751). Giai thoại kể rằng, chỉ trong một đêm, Nguyễn Danh Phương đã cho quân xây dựng xong cây tháp và cả Quán Tiên, nhằm củng cố thanh thế và thu phục lòng dân chống lại triều đình Lê Trịnh. Qua hàng trăm năm, lớp rêu phong cổ kính bao phủ toàn bộ cây tháp càng làm tăng thêm vẻ huyền bí và thôi thúc sự tìm hiểu về loại hình kiến trúc Phật giáo độc đáo này tại Vĩnh Phúc.
Tương truyền, tháp được xây dựng khoảng giữa thế kỷ 18, liên quan đến cuộc khởi nghĩa của Quận Hẻo.
Trong hai cây tháp được xây dựng, một cây đã bị hủy hoại do chiến tranh, cây còn lại vẫn tương đối nguyên vẹn.
Năm 1939, tháp Chùa Cói được Viễn Đông Bác Cổ Pháp xếp hạng là một di sản văn hóa nổi bật của Việt Nam.
Tháp có 7 tầng, cao 7,70m, với bình đồ hình vuông.
Các tầng tháp nhỏ dần từ đế lên đỉnh, tạo dáng vẻ thanh thoát.
Gạch xây tháp là loại gạch Bát Tràng, dày 3cm.
Vữa kết dính được làm từ vôi vỏ sò trộn mật mía, bên ngoài được trát vữa bảo vệ.
Hai tầng trên cùng của tháp hiện không còn nguyên vẹn.
Thân tháp hiện đang có dấu hiệu nghiêng, nứt và bị cây cỏ dại xâm lấn, cần được tu bổ khẩn cấp.
Bàn thờ được đặt dưới chân tháp.
Di tích lịch sử cấp tỉnh và kế hoạch tu bổ
Chùa Cói, cùng với tháp, tam quan và hệ thống tượng cổ, đã được công nhận là di tích cấp tỉnh theo Quyết định số 2882/QĐ-UB ngày 23/12/1996 của Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Phú. Theo Nghị quyết số 71/2019/NQ-HĐND ngày 23/10/2019 của Hội đồng nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc, về cơ chế hỗ trợ đầu tư, tu bổ hệ thống di tích lịch sử – văn hóa được xếp hạng trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2021-2025, chùa (tháp) Cói đã được đầu tư tu bổ vào năm 2022.
Việc tu bổ, tôn tạo tháp Chùa Cói không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng tôn giáo của người dân địa phương mà còn góp phần quan trọng vào việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa tiêu biểu của tỉnh Vĩnh Phúc. Đồng thời, hoạt động này còn giúp quảng bá thêm về một điểm đến tâm linh độc đáo, chứa đựng nhiều yếu tố nghệ thuật kiến trúc giá trị, thu hút du khách thập phương và các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước.
Những câu chuyện lịch sử và kiến trúc độc đáo của Chùa Cói vẫn còn nhiều điều thú vị đang chờ bạn khám phá, hãy cùng tìm hiểu sâu hơn trong chuyên mục Đạo phật.
