Trong cuộc sống, lời nói có sức mạnh vô hình, có thể xây dựng hoặc hủy hoại. Việc sử dụng ngôn từ thiếu suy nghĩ, đặc biệt là để che đậy khuyết điểm bản thân, tiềm ẩn những hệ lụy sâu sắc về nghiệp quả. Liệu có cách nào để chuyển hóa những lời nói tổn thương thành sự hòa hợp, và tìm thấy sự bình yên nội tại qua đó? Khám phá thêm những lời dạy quý báu về cách gìn giữ khẩu nghiệp và xây dựng đạo đức tại Website Chia sẻ Đạo Phật.
Lời nói làm tổn thương người khác là tạo nghiệp
Người dùng lời lẽ làm tổn thương người khác để che đậy khuyết điểm của bản thân là hành động đáng trách. Lời nói nên giữ sự chân thành, tránh châm chọc, gây tổn thương, khoe khoang bản thân hay bóc mẽ lỗi lầm của người khác. Khi giữ được sự hòa nhã, ta có thể biến kẻ thù thành bạn bè.
Chúng ta cần tránh xa những lời ác khẩu, dù người khác có lỗi lầm hay hành động sai trái đến đâu. Việc nguyền rủa hay buông lời cay nghiệt chỉ làm tâm mình thêm ô nhiễm. Thay vào đó, hãy xem những người làm ta khó chịu như là những người thầy, giúp ta rèn luyện sự nhẫn nại và từ bi.
Lời nói làm tổn thương người khác để che đậy khuyết điểm bản thân là đáng trách; hãy tránh châm chọc, gây tổn thương, khoe khoang hay bóc mẽ lỗi lầm người khác để hóa giải mâu thuẫn.
Câu chuyện sau đây minh họa cho lời dạy của Đức Phật về việc tránh ác khẩu làm tổn thương người khác:
Tại thành phố Shravasti xưa, có một cư sĩ tên Shizhi, một Phật tử thuần thành. Một ngày nọ, ông chuẩn bị lễ vật thịnh soạn để cúng dường Đức Phật và chư Tăng. Sau buổi lễ, Đức Phật cùng đoàn Tăng chúng trở về tịnh xá.
Trên đường đi, khi dừng chân nghỉ ngơi dưới bóng cây cổ thụ bên hồ, một chú khỉ từ trên cành cao nhảy xuống, xin Đức Phật cho mượn chiếc bát. Sau khi nhận bát, khỉ nhanh chóng rời đi và trở lại không lâu sau đó. Nó kính cẩn dâng lên Đức Phật chiếc bát đầy mật ong. Đức Phật nhận lấy, chia đều cho chư Tăng để chú khỉ có thể tích lũy thêm phước lành. Chú khỉ vui mừng nhảy múa xung quanh.
Không lâu sau, chú khỉ qua đời và tái sinh làm người, vào đúng gia đình của cư sĩ Shizhi. Khi đứa trẻ chào đời, tất cả vật dụng chứa đựng trong nhà, từ bát đĩa đến nồi niêu, đều đầy ắp mật ong. Vợ ông Shizhi lấy làm kỳ lạ, đặt tên cho con là Mật Thăng.
Thời gian trôi qua, Mật Thăng khôn lớn và phát nguyện xuất gia. Cha mẹ ông vui vẻ chấp thuận. Mật Thăng đến tịnh xá và thọ giới. Nhờ thiện duyên từ kiếp trước, ông tu hành tinh tấn và sớm đạt được giác ngộ.
Hình ảnh con khỉ dâng mật ong cho Đức Phật.
Một lần nọ, khi cùng các vị Hòa thượng khác đi khất thực, mọi người đều cảm thấy khát khô cổ. Hòa thượng Mật Thăng bèn tung chiếc bát rỗng của mình lên không trung. Khi ngài dang tay đón lấy, chiếc bát đã đầy ắp nước mật thơm ngon. Ngài chia cho các vị Hòa thượng khác để giải khát.
Khi trở về tịnh xá, một vị Hòa thượng hỏi Đức Phật: “Bạch Đức Thế Tôn, kiếp trước ngài Mật Thăng đã tu tạo phước đức gì mà lúc nào cũng có thể dễ dàng cầu được mật ong?”
Đức Phật đáp: “Các vị có nhớ cách đây rất lâu, có một chú khỉ đã mượn chiếc bát, lấy mật dâng lên Phật và chư Tăng không? Vì tâm nguyện chân thành đó, khi chết nó đã được tái sinh làm người. Và vì người đó phát tâm cúng dường nước mật, nên giờ đây bất cứ lúc nào cũng có thể có được mật.”
Chư Tăng bèn hỏi tiếp: “Bạch Đức Thế Tôn, vậy kiếp trước của ngài Mật Thăng vì nhân duyên gì mà bị đọa làm kiếp khỉ?”
Kiếp làm khỉ của Mật Thăng là quả báo của nghiệp ác khẩu từ 500 năm trước.
Đức Phật nhìn các vị Tăng chúng và chậm rãi giải thích: “Mật Thăng bị đọa làm kiếp khỉ là câu chuyện của 500 năm trước, vào thời Đức Phật Ca Diếp. Khi đó, có một vị Sa-di trẻ tuổi trông thấy một vị Tỳ-kheo khác nhảy qua con suối nhỏ. Vị Sa-di này đã buột miệng cười và nói: ‘Trông dáng ngài nhảy cứ như con khỉ vậy.’ Chỉ vì lời nói vô tình này, vị Sa-di đã phạm tội ác khẩu và bị đọa làm kiếp khỉ. Sau đó, vị Sa-di đã nhận ra lỗi lầm, sám hối với vị Tỳ-kheo kia và nhờ vậy tránh được quả báo đọa vào địa ngục. Chính nhân duyên này đã giúp chú khỉ có cơ hội gặp Đức Phật và tu hành tinh tấn trong kiếp này.”
Nghe lời Đức Phật giảng, chư Tăng đều hiểu rõ: Chỉ một câu nói ác khẩu cũng có thể gieo mầm nghiệp chướng cho tương lai. Nhiều người khi dùng lời lẽ làm tổn thương người khác thường biện minh bằng sự thẳng thắn: “Tôi chỉ nói thật lòng.”
Tuy nhiên, sự thẳng thắn mù quáng có thể trở thành vũ khí gây tổn thương. Thế giới này vốn không hoàn hảo, nếu chúng ta cứ lấy sự thẳng thắn để mắng nhiếc khuyết điểm của người khác, liệu có thể xây dựng được mối quan hệ tốt đẹp?
Vì vậy, khi đề cập đến thiếu sót của người khác, chúng ta cần hết sức thận trọng. Nếu không thực sự cần thiết, tốt nhất không nên tùy tiện phán xét. Lời nói đùa cợt hay ác khẩu cuối cùng sẽ mang lại hậu quả.
Lời Phật dạy về cách đối diện với lời nói không hay
Trong kinh điển, Đức Phật ví dụ người ác mắng chửi người hiền. Nếu người hiền không chấp nhận lời mắng chửi đó, thì người ác giống như ngửa mặt lên trời nhổ nước bọt, nước bọt sẽ rơi ngay xuống mặt mình. Do đó, việc chúng ta có đau khổ hay không phụ thuộc vào việc chúng ta có chấp nhận hay không. Nếu không chấp nhận, ta sẽ được an vui.
Nhiều người có thói quen khi nghe người khác nói điều không hay về mình qua lời kể của người thứ ba, liền tìm cách xác minh để rồi khởi tâm sân hận, phiền não. Điều này không mang lại lợi ích.
Tất nhiên, không phải mọi lời thị phi đều dễ dàng bỏ ngoài tai. Có những lời lẽ xúc phạm nhân phẩm, không chỉ ảnh hưởng đến bản thân mà còn gây ảnh hưởng tiêu cực đến cách nhìn nhận của những người xung quanh. Tuy nhiên, hãy giữ sự bình tĩnh.
Những lời thị phi chỉ có thể tác động đến những ai đánh giá vấn đề một cách hời hợt. Những người sâu sắc, có trí tuệ sẽ biết nhìn nhận sự việc một cách thấu đáo trước khi đưa ra nhận xét. Vì vậy, nếu chúng ta đúng, hãy kiên định với lập trường của mình. Việc vượt qua những lời đàm tiếu vô căn cứ sẽ trở nên dễ dàng hơn.
Theo giáo lý Phật giáo, khẩu nghiệp là một trong những nghiệp nặng nề nhất mà con người có thể tạo ra. Vết thương trên thân thể có thể lành, nhưng vết thương do lời nói gây ra lại khó có thể chữa lành.
Đức Phật ví dụ: Người ác mắng chửi người thiện, nếu người thiện không chấp nhận, lời mắng chửi ấy sẽ quay lại với người ác.
Để hiểu sâu hơn về cách chuyển hóa khẩu nghiệp và sống an lạc theo lời dạy của Đức Phật, mời bạn khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
