Trong truyền thống Phật giáo, những bậc tu hành cao cả được tôn vinh với nhiều danh xưng. Bài viết này sẽ làm sáng tỏ các cấp bậc tôn túc, đặc biệt là vị trí và vai trò của Hòa thượng – người thầy kiến tạo sức mạnh tinh thần và đạo đức cho môn đồ. Khám phá hành trình tìm kiếm hạnh phúc qua lời dạy của các bậc chân tu tại Website Chia sẻ Đạo Phật.
Trong Đạo Phật, những người tu hành học đạo để giải thoát được tôn xưng là Tôn giả hoặc Sa môn (Sramana). Danh xưng Hòa thượng đã xuất hiện từ thời Đức Phật, khi Ngài Xá Lợi Phất được tôn vinh làm Hòa thượng đỡ đầu cho Tôn giả La Hầu La xuất gia và Ngài Mục Kiền Liên làm Giáo thọ dạy dỗ các vị Tôn giả trẻ tuổi. Những bậc tu sĩ đáng kính này được phân thành ba cấp bậc chính:
Hòa thượng (Upadhyaya)
Hòa thượng, còn gọi là Thân giáo sư hoặc Lực Sanh, là người tạo sức mạnh và ảnh hưởng cho đệ tử. Theo nội quy Ban Tăng sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, để được tấn phong Hòa thượng, vị tu sĩ cần đạt tiêu chuẩn 60 tuổi đời và 40 tuổi đạo (hạ lạp). Đây là bậc Thầy cao cả của Tăng Ni và Phật tử tại gia, vị đứng đầu lãnh đạo trong một ngôi tự viện, tịnh xá, là Sư trưởng của Tăng đoàn. Hòa thượng là người tu sĩ tiêu biểu, có trí tuệ vượt trội, có khả năng truyền đạt pháp môn tu học giải thoát hiệu quả cho đệ tử. Trí tuệ của Hòa thượng đóng vai trò quyết định sự thành bại không chỉ cho bản thân mà còn cho cả những người theo học.
Đại lão Đức Pháp chủ Hòa thượng Thích Phổ Tuệ trao Giáo chỉ tấn phong Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm
Thượng tọa (Sthavira-Thera)
Thượng tọa là bậc tu sĩ có tiêu chuẩn từ 45 tuổi đời và 25 tuổi đạo (hạ lạp), theo nội quy Ban Tăng sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Thuộc đương cơ chúng, Thượng tọa có năng lực xuất chúng và tài năng trí tuệ hoạt bát, có khả năng ảnh hưởng và giúp đỡ cho Tăng Ni, Phật tử học Phật pháp để tiến đến giải thoát.
Đại đức (Bhadanta)
Đại đức là vị tu sĩ có đức hạnh lớn lao, cao vời, thuộc hàng đại chúng. Tiêu chuẩn chung là 20 tuổi đời và 4 năm tu xuất gia. Những vị Tăng mới thọ Tỳ kheo giới còn phải vâng lời các bậc tu hành cấp trên. Theo Luật Phật, sau khi xuất gia và thọ Tỳ kheo giới, vị Tăng cần ít nhất 6 năm kinh nghiệm mới được hướng dẫn một người nam đệ tử xuất gia. Ngoài ra, còn có các vị Đại đức Tỳ kheo thâm niên, có thâm niên tu tập từ khi thọ Tỳ kheo giới đến 20 năm. Tuy chưa đạt phẩm giáo phẩm Thượng tọa, nhưng các vị này rất đáng kính và đang chuẩn bị bước lên hàng giáo phẩm Tăng.
Đối với các tu sĩ xuất gia nữ, xưa kia thường được gọi chung là Sư ni hoặc Sư Thầy để thể hiện lòng tôn kính. Ngày nay, những người Phật tử quy y Tam Bảo dưới sự hướng dẫn của các vị tu sĩ nữ này, vị Sư ni đó được xem là Bổn sư. Sư ni cũng được phân thành ba bậc, bao gồm hai bậc giáo phẩm và một bậc đại chúng.
Những bậc tu sĩ tôn kính ấy có ba bậc: Hòa thượng, Thượng tọa, Đại đức.
Ni trưởng
Ni trưởng là danh xưng tương đương với Hòa thượng trong Ni bộ. Đây là vị nữ tu sĩ Phật giáo có đạo hạnh cao, đức độ lớn, là Thầy của chư Ni. Ni trưởng có khả năng truyền giới, hướng dẫn và dạy dỗ chư Ni học đạo tu hành để tiến đến giải thoát. Theo Nội quy Ban Tăng sự GHPGVN, Ni trưởng là nữ tu sĩ có từ 60 tuổi đời và 45 tuổi đạo (hạ lạp) trở lên. Đối với Ni giới, Ni trưởng là người có trình độ và năng lực tự quyết định cho bản thân, đồng thời quyết định sự thành bại của Ni giới và Phật tử. Giáo hội Phật giáo Việt Nam có nhiều Ni trưởng đạo hạnh thanh cao, trở thành tấm gương tiêu biểu cho các thế hệ Ni giới và Phật tử.
Ni sư
Ni sư tương đương với Thượng tọa trong Ni bộ. Ni sư là Thầy giáo thọ của Ni giới, là bậc đạo hạnh, đức độ cao khiết. Là đương cơ chúng, Ni sư có ảnh hưởng lớn trong hàng Ni. Bậc giáo phẩm này có khả năng hướng dẫn, giáo hóa chư học Ni về giáo lý Phật để khai mở trí tuệ và học Phật pháp để tiến tu giải thoát. Ni sư là bậc giáo phẩm thứ hai trong hàng giáo phẩm Ni, có tiêu chuẩn từ 45 tuổi đời (25 tuổi đạo) trở lên, theo Nội quy Ban Tăng sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam.
Đệ tử Phật là những tu sĩ học đạo giải thoát đáng kính, đáng tôn thờ.
Sư cô
Sư cô tương đương với Đại đức trong Ni bộ, thuộc hàng đại chúng. Bao gồm các vị Ni thọ Tỳ kheo giới có thâm niên, rất đáng kính và đang chuẩn bị bước lên hàng giáo phẩm Ni. Ngoài ra, còn có các vị Ni mới thọ Tỳ kheo giới, tu hành từ 6 năm trở lên, các Ni sinh có năng lực học hành giỏi giang, được xem là tương lai sáng lạn của Đạo pháp và Giáo hội trong hàng Ni giới.
Bên cạnh đó, đối với Giáo hội Phật giáo Việt Nam, hiện nay còn có danh hiệu Tịnh nhân. Đây là những Phật tử tu tại chùa, thực hành công quả, công phu bái sám, học Phật pháp. Sau hai năm có nhiều công đức cơ bản, Tịnh nhân được Bổn sư Tăng hoặc Ni cho phép thọ giới Sa di hoặc Sa di ni.
Mong rằng bài viết này đã giúp bạn hiểu rõ hơn về các bậc tu hành đáng kính trong Đạo Phật. Hãy tiếp tục khám phá sâu sắc hơn về thế giới tâm linh tại chuyên mục Đạo phật.
