Khám phá nguồn gốc và ý nghĩa sâu xa đằng sau bài kệ khai kinh được mệnh danh là tuyệt tác, gắn liền với tên tuổi của một vị nữ đế đầy quyền uy. Liệu có điều gì đặc biệt trong giáo lý Phật Đà đã lay động tâm hồn bậc đế vương, thôi thúc bà dâng tặng thế gian một áng văn chương bất hủ? Tìm hiểu thêm tại Chiasedaophat để giải mã thông điệp thiêng liêng này.
Bài kinh “Khai Kinh kệ” được xem là một tuyệt tác, cho đến nay vẫn chưa có bài kệ nào vượt qua được sự uyên thâm và ý nghĩa sâu sắc của nó.
Võ Tắc Thiên, một vị hoàng đế sùng kính Phật Pháp.
Sau khi bộ kinh Hoa Nghiêm được hoàn tất phiên dịch, Nữ đế Võ Tắc Thiên, với sự lĩnh hội sâu sắc về nội hàm huyền diệu của kinh điển, đã vô cùng xúc động và cảm hứng sáng tác nên bài “Khai Kinh kệ” này.
Nguyên văn Hán Việt:
Khai Kinh kệ
Võ Tắc Thiên (Đường)
Vô thượng thậm thâm vi diệu pháp
Bá thiên vạn kiếp nan tao ngộ
Ngã kim kiến văn đắc thọ trì
Nguyện giải Như Lai chân thực nghĩa.
Tạm dịch nghĩa:
Phật pháp vô thượng thâm sâu nhiệm mầu
Trăm ngàn muôn kiếp khó mong gặp được
Nay con nghe thấy và gìn giữ
Nguyện thấu hiểu nghĩa chân thật của Như Lai.
Trong suốt thời gian trị vì, Võ Tắc Thiên là một tín đồ Phật giáo thuần thành và đặc biệt dành sự yêu mến cho bộ kinh Hoa Nghiêm. Bà luôn cảm thấy bộ kinh Hoa Nghiêm được phiên dịch từ thời nhà Tấn còn nhiều thiếu sót, chưa trọn vẹn, điều này khiến bà vô cùng tiếc nuối.
Với mong muốn tìm kiếm một bản kinh hoàn chỉnh, Võ Tắc Thiên đã cử sứ giả sang Ấn Độ. Nhân duyên lúc bấy giờ, pháp sư Tam Tạng tại Điền quốc đã sở hữu được phiên bản kinh Hoa Nghiêm. Bà liền mời pháp sư Tam Tạng cùng đến Trung Quốc. Vị pháp sư này là Thực Xoa Nan Đà, người được Võ Tắc Thiên giao phó trọng trách chủ trì phiên dịch bộ kinh Hoa Nghiêm.
Pháp sư Thực Xoa Nan Đà là một bậc cao tăng uy tín tại Tây Vực, với kiến thức uyên bác. Ông nhận được sự kính ngưỡng sâu sắc từ các bậc trí giả, hiền nhân Trung Hoa đương thời, thậm chí cả hoàng đế. Khi đến Trung Quốc, pháp sư Thực Xoa Nan Đà mang theo bộ kinh Hoa Nghiêm, dù chưa phải là bản hoàn chỉnh nhưng đã chứa đựng nhiều hơn 9000 câu tụng so với bản dịch thời nhà Tấn.
Với tổng cộng 45000 câu tụng, quy mô và tầm quan trọng của bộ kinh này đã dần hé lộ. Công trình phiên dịch được thực hiện một cách quy mô, với sự tham gia của chính Nữ đế Võ Tắc Thiên. Sau khi hoàn thành, Võ Tắc Thiên là người đầu tiên đọc bộ kinh Hoa Nghiêm. Nhờ thấu hiểu được những ý nghĩa thâm sâu, huyền diệu của Phật Pháp, bà vô cùng hoan hỷ và lấy cảm hứng sáng tác nên bài “Khai Kinh kệ” nổi tiếng này.
Ý nghĩa sâu sắc của từng câu trong “Khai Kinh kệ”
1. “Vô thượng thậm thâm vi diệu pháp”
Câu này ca ngợi giáo lý tối thượng, thâm sâu và vi diệu của Phật Pháp. “Vô thượng” ý chỉ không có bất kỳ học vấn hay kiến thức nào của thế gian có thể vượt qua được giáo nghĩa mà Đức Phật đã giảng dạy. Phật Pháp mang một vẻ đẹp thâm sâu, vi diệu, khó lường và không gì có thể sánh bằng.
2. “Bá thiên vạn kiếp nan tao ngộ”
Câu này nhấn mạnh sự quý giá của việc được nghe và thực hành Phật Pháp. “Nhân thân nan đắc, Phật Pháp nan văn” – thân người khó có được, giáo pháp của Phật lại càng khó được nghe. Trong vòng luân hồi sinh tử, việc có được thân người đã là may mắn, còn được nghe và tu tập Phật Pháp lại càng hiếm hoi hơn.
Khái niệm “kiếp” trong Phật giáo chỉ một khoảng thời gian vô cùng dài. Một tiểu kiếp, trung kiếp, đại kiếp đều là những đơn vị thời gian khổng lồ. Trăm ngàn vạn kiếp, nói lên sự lâu dài của chuỗi luân hồi. Chúng sinh chìm đắm trong vòng sinh tử, rất khó có cơ hội được tái sinh vào cõi người để có thể tiếp cận Phật Pháp.
Để hình dung sự khó khăn này, kinh điển ví von cơ hội được làm người sau khi mất đi thân người giống như con rùa mù trăm năm nổi lên mặt nước một lần, tình cờ gặp được một mảnh gỗ có một lỗ nhỏ trôi dạt trên biển. Sự trùng hợp này còn dễ xảy ra hơn việc chúng ta có thể được làm người lần nữa.
Trong Lục đạo luân hồi, các cõi trời và A tu la tuy có nhiều niềm vui nhưng lại ít có cơ hội tu hành. Chúng sinh cõi ngạ quỷ, dù thọ mệnh dài lâu, nhưng lại luôn bị ám ảnh bởi sự đói khát, khó lòng nghe pháp. Chúng sinh cõi súc sanh có thọ mệnh ngắn ngủi, thường sống trong bản năng, cũng khó tiếp cận giáo pháp. Còn chúng sinh trong cõi địa ngục thì luôn chìm trong khổ đau, không có cơ hội để tu tập.
Chỉ có cõi người, nơi có cả khổ và vui đan xen, mới là môi trường thuận lợi nhất cho việc tu hành và giải thoát. Tuy nhiên, ngay cả trong cõi người, không phải ai cũng có đủ duyên lành để được nghe và thực hành Phật Pháp. Do đó, câu “trăm ngàn vạn kiếp khó mong gặp được” nhắc nhở chúng ta phải biết trân quý thân người và thời gian hiện tại để tinh tấn tu tập.
3. “Ngã kim kiến văn đắc thọ trì”
Câu này thể hiện sự nhận thức và phát nguyện của người con Phật. Nay đã may mắn có được thân người, lại được nghe và hiểu về Phật Pháp, chúng ta cần phải nỗ lực học hỏi, thấu hiểu sâu sắc giáo lý và thực hành theo lời dạy của Đức Phật.
4. “Nguyện giải Như Lai chân thực nghĩa”
Đây là tâm nguyện cao cả nhất của người tu hành. Đó là mong muốn thấu suốt và giác ngộ được ý nghĩa chân thực, bất biến của những lời dạy mà Đức Phật đã truyền trao, cũng như thực hành đúng đắn Tín, Nguyện, Hạnh.
Bài kệ này không chỉ diễn tả niềm hân hoan khi chúng sinh thoát khỏi vòng luân hồi vô tận và may mắn gặp được ánh sáng Phật Pháp, mà còn là lời phát nguyện sâu sắc. Dù đã có nhiều nỗ lực cải biên qua các thời kỳ, bài kệ nguyên gốc vẫn giữ vững vị thế và sự tinh diệu của nó.
Ngày nay, “Khai Kinh kệ” đã trở thành lời nguyện đầu tiên của biết bao người con Phật trước mỗi thời khóa tụng kinh. Hơn một nghìn năm qua, tại hầu hết các tự viện trên khắp thế giới, bài kệ này vẫn được trang trọng niệm trước khi bắt đầu thời kinh.
Ung Chính, một nhà Phật học uyên bác
Bài viết đã hé lộ những giá trị sâu sắc của “Khai Kinh kệ” do Nữ đế Võ Tắc Thiên sáng tác. Hãy khám phá thêm những kiến thức thú vị khác về Đạo phật trong chuyên mục của chúng tôi.
