Với những biến đổi khí hậu khiến mùa vụ khó lường, việc phân định mùa theo âm hay dương lịch trở thành câu hỏi muôn thuở, nhất là với thế hệ trẻ. Liệu đâu mới là thước đo chuẩn xác cho sự chuyển mùa? <a href="Website Chia sẻ Đạo Phật“>Website Chia sẻ Đạo Phật sẽ cùng bạn làm rõ vấn đề này, vén màn bí ẩn về cách các cụ xưa định đoạt thời gian nông nghiệp và những tín hiệu thiên nhiên.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt, với mùa nắng và mùa mưa có xu hướng kéo dài hơn, nhiều người, đặc biệt là giới trẻ, thường băn khoăn không biết nên căn cứ vào lịch âm hay dương để xác định chính xác thời điểm của các mùa trong năm. Bài viết này sẽ giải đáp thắc mắc đó.
Biến đổi khí hậu đang diễn ra mạnh mẽ, khiến các mùa trong năm trở nên khó dự đoán hơn. Điều này đặt ra câu hỏi về việc xác định mùa dựa trên lịch âm hay dương, một vấn đề mà nhiều người, nhất là giới trẻ, còn mơ hồ. Chúng ta hãy cùng làm rõ vấn đề này.
1. Xác định bốn mùa trong năm: Âm lịch hay Dương lịch?
Trong lịch sử, người xưa đã quan sát và lập ra âm lịch dựa trên chu kỳ của các mùa để phục vụ nông nghiệp. Lịch này bao gồm các tiết khí, giúp xác định thời tiết trong từng giai đoạn, ví dụ như tiết Xuân phân, Đại thử, Sương giáng. Thậm chí, trong văn học cổ điển, các câu thơ như “Thanh minh trong tiết tháng ba/ Lễ là tảo mộ, hội là Đạp Thanh” cũng nhắc đến một trong những tiết khí của mùa xuân, tính theo âm lịch.
Việc xác định mùa theo dương lịch mang lại sự chính xác cao nhất.
Tuy nhiên, việc tính mùa theo âm lịch gặp phải một hạn chế lớn: các tiết khí thường không trùng vào cùng một ngày mỗi năm, đôi khi sai lệch tới cả tháng. Nếu không có tháng nhuận, Tết Nguyên Đán có thể rơi vào mùa hè. Sự xê dịch này là do âm lịch dựa trên chu kỳ Mặt Trăng quay quanh Trái Đất, với một năm chỉ có khoảng 354 ngày, ít hơn dương lịch khoảng 11 ngày. Ngược lại, khi tính theo dương lịch, các tiết khí thường diễn ra vào cùng một khoảng thời gian cố định hàng năm, sai lệch chỉ từ 1-2 ngày, giúp việc xác định và ghi nhớ trở nên dễ dàng và chính xác hơn.
Do đó, có thể khẳng định rằng việc xác định mùa theo dương lịch là phương pháp chuẩn xác nhất.
2. Các tiết khí trong bốn mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông
Mỗi năm có 24 tiết khí chính, cùng với các tiết khí phụ khác. Dưới đây là danh sách 24 tiết khí chính, được tính theo dương lịch:
Những tiết khí trong mùa Xuân
- Lập Xuân: Bắt đầu mùa xuân, thường rơi vào ngày 4 hoặc 5 tháng 2. Kinh độ Mặt Trời: 315 độ.
- Vũ Thủy: Thời tiết mưa ẩm ướt, thường vào ngày 18 hoặc 19 tháng 2. Kinh độ Mặt Trời: 330 độ.
- Kinh Trập: Thời điểm sâu bọ bắt đầu xuất hiện, thường vào ngày 5 hoặc 6 tháng 3. Kinh độ Mặt Trời: 345 độ.
- Xuân Phân: Giữa mùa xuân, ngày 20 hoặc 21 tháng 3. Kinh độ Mặt Trời: 0 độ.
- Thanh Minh: Tiết trời trong sáng, thường vào ngày 4 hoặc 5 tháng 4. Kinh độ Mặt Trời: 15 độ.
- Cốc Vũ: Trời có mưa rào, thường vào ngày 20 hoặc 21 tháng 4. Kinh độ Mặt Trời: 30 độ.
Những tiết khí trong mùa Hạ
- Lập Hạ: Đánh dấu sự khởi đầu của mùa hè, thường vào ngày 5 hoặc 6 tháng 5. Kinh độ Mặt Trời: 45 độ.
- Tiểu Mãn: Lượng nước bắt đầu đầy, thường vào ngày 21 hoặc 22 tháng 5. Kinh độ Mặt Trời: 60 độ.
- Mang Chủng: Sao Tua Rua bắt đầu mọc, thường vào ngày 5 hoặc 6 tháng 6. Kinh độ Mặt Trời: 75 độ.
- Hạ Chí: Giữa mùa hè, ngày 21 hoặc 22 tháng 6. Kinh độ Mặt Trời: 90 độ.
- Tiểu Thử: Thời tiết nóng nhẹ, thường vào ngày 7 hoặc 8 tháng 7. Kinh độ Mặt Trời: 105 độ.
- Đại Thử: Thời tiết nóng bức, thường vào ngày 22 hoặc 23 tháng 7. Kinh độ Mặt Trời: 120 độ.
Những tiết khí trong mùa Thu
- Lập Thu: Bắt đầu mùa thu, thường vào ngày 7 hoặc 8 tháng 8. Kinh độ Mặt Trời: 135 độ.
- Xử Thử: Thời điểm có mưa ngâu, thường vào ngày 23 hoặc 24 tháng 8. Kinh độ Mặt Trời: 150 độ.
- Bạch Lộ: Trời bắt đầu có nắng nhạt, thường vào ngày 7 hoặc 8 tháng 9. Kinh độ Mặt Trời: 165 độ.
- Thu Phân: Giữa mùa thu, ngày 23 hoặc 24 tháng 9. Kinh độ Mặt Trời: 180 độ.
- Hàn Lộ: Thời tiết mát mẻ, thường vào ngày 8 hoặc 9 tháng 10. Kinh độ Mặt Trời: 195 độ.
- Sương Giáng: Trời có nhiều sương mù, thường vào ngày 23 hoặc 24 tháng 10. Kinh độ Mặt Trời: 210 độ.
Những tiết khí trong mùa Đông
- Lập Đông: Bắt đầu mùa đông, thường vào ngày 7 hoặc 8 tháng 11. Kinh độ Mặt Trời: 225 độ.
- Tiểu Tuyết: Tuyết đầu mùa có thể xuất hiện ở một số nơi, thường vào ngày 22 hoặc 23 tháng 11. Kinh độ Mặt Trời: 240 độ.
- Đại Tuyết: Tuyết rơi dày đặc hơn ở một số khu vực, thường vào ngày 7 hoặc 8 tháng 12. Kinh độ Mặt Trời: 255 độ.
- Đông Chí: Giữa mùa đông, ngày 21 hoặc 22 tháng 12. Kinh độ Mặt Trời: 270 độ.
- Tiểu Hàn: Trời rét nhẹ, thường vào ngày 5 hoặc 6 tháng 1. Kinh độ Mặt Trời: 285 độ.
- Đại Hàn: Trời rét đậm, thường vào ngày 20 hoặc 21 tháng 1. Kinh độ Mặt Trời: 300 độ.
3. Cơ sở khoa học của việc tính mùa theo Dương lịch
Trái Đất chịu ảnh hưởng trực tiếp từ Mặt Trời và độ nghiêng trục quay của nó.
Sự thay đổi của các mùa trên Trái Đất chịu tác động mạnh mẽ từ Mặt Trời. Như đã đề cập, sự thay đổi kinh độ Mặt Trời tương ứng với sự biến đổi của các tiết khí. Về bản chất, tiết khí là hệ quả của chu kỳ Trái Đất quay quanh Mặt Trời và độ nghiêng của trục quay của nó so với mặt phẳng quỹ đạo.
Trong khi đó, âm lịch lại dựa trên chu kỳ của Mặt Trăng. Do một năm âm lịch ngắn hơn dương lịch khoảng 11 ngày, nên cứ khoảng 3 năm, một tháng nhuận lại được thêm vào để điều chỉnh. Điều này dẫn đến việc các tiết khí trong âm lịch không cố định vào một ngày như dương lịch.
Chính vì vậy, việc tính toán mùa theo dương lịch mới đảm bảo tính chính xác và ổn định.
Kết luận
Qua những phân tích trên, hy vọng bạn đã hiểu rõ hơn về việc xác định mùa theo lịch âm hay dương là chuẩn xác nhất. Việc nắm vững thời điểm của các tiết khí theo dương lịch không chỉ hỗ trợ người làm nông nghiệp trong việc canh tác mà còn giúp mọi người, đặc biệt là giới trẻ, lên kế hoạch cho các hoạt động vui chơi, du lịch vào những thời điểm thời tiết thuận lợi.
Tìm hiểu thêm: Cơ sở hình thành nên dương lịch, âm lịch và âm dương lịch.
Để hiểu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến việc xác định mùa và các phương pháp chiêm nghiệm khác, hãy khám phá thêm trong chuyên mục Tử vi.
