Khám phá những bí ẩn đằng sau tín ngưỡng Đạo Mẫu qua câu chuyện về Cô Đôi Thượng Ngàn, một vị Thánh Cô linh thiêng trong văn hóa Việt Nam. Bài viết giúp bạn hiểu rõ hơn về “căn” này và những điều quan trọng khi thực hành tín ngưỡng, đồng thời giới thiệu trang web chiasedaophat.com cho những ai quan tâm.
Đạo Mẫu Việt Nam là một tín ngưỡng tâm linh sâu sắc, nơi các vị Thánh Mẫu và Thánh Cô được tôn thờ, đóng vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của người Việt. Trong số các vị Thánh Cô, Cô Đôi Thượng Ngàn nổi bật với những câu chuyện huyền thoại và sự linh thiêng. Bài viết này sẽ giúp chúng ta khám phá “căn” Cô Đôi Thượng Ngàn là gì, những dấu hiệu nhận biết người mang căn, và ý nghĩa của việc thờ phụng Cô trong văn hóa tín ngưỡng dân gian.
1. Căn Cô Đôi Thượng Ngàn là gì?
Trước khi tìm hiểu về căn Cô Đôi Thượng Ngàn, chúng ta cần hiểu rõ khái niệm “căn” trong tín ngưỡng dân gian. “Căn” chỉ những người có duyên nghiệp sâu dày với thế giới tâm linh, được các vị thần thánh linh ứng và che chở. Người mang căn thường có những đặc điểm hoặc khả năng đặc biệt, mang dáng dấp của vị thánh mà mình được “ăn lộc”.
Cô Đôi Thượng Ngàn, hay còn gọi là Cô Đôi, được biết đến là một nàng tiên vô cùng thông minh, xinh đẹp, từng giáng trần để cứu giúp muôn dân. Căn Cô Đôi Thượng Ngàn là những người có mối duyên tiền định, có thể đã từng được Cô cứu giúp trong kiếp trước, và kiếp này mang theo một sứ mệnh đặc biệt. Họ được cho là không thể chối bỏ nhiệm vụ phụng sự, giúp đỡ người khác theo sự chỉ dẫn của Cô. Những người mang căn Cô Đôi thường có khả năng đặc biệt về tâm linh như xem bói, chữa bệnh hoặc làm đồng.
Đối với những người mang căn, việc phụng sự nhà thánh không chỉ là trách nhiệm mà còn là con đường để tìm thấy sự bình an, hóa giải những khó khăn trong cuộc sống, và thực hiện sứ mệnh giúp đời mà mình đã được giao phó. Việc này thường bao gồm các nghi lễ hầu đồng, dâng lễ vào các dịp trọng đại để thể hiện lòng thành kính và kết nối với các đấng linh thiêng.
1.1 Cô Đôi Thượng Ngàn là ai trong Tứ phủ?
Cô Đôi Thượng Ngàn là một trong mười hai Thánh Cô nổi tiếng trong Đạo Mẫu Tứ Phủ Thánh Cô của Việt Nam. Cô được gọi là Cô Đôi Thượng Ngàn vì đứng hàng thứ hai trong mười hai nàng tiên của Đạo Mẫu, sau Cô Đệ Nhất Thượng Thiên và ngay trước Cô Bơ Thoải. (Bạn có thể tìm hiểu thêm về căn Cô Bơ là gì để có cái nhìn tổng quan hơn).
Trong Đạo Mẫu, Cô Đôi Thượng Ngàn được tôn vinh là người có công cứu giúp muôn dân, đặc biệt là chỉ dạy người dân tộc thiểu số tiếng nói để họ có thể giao lưu, đoàn kết.
Trước khi giáng trần, Cô Đôi Thượng Ngàn vốn là con gái của Trời Đế Thích, tên là Sơn Tinh công chúa. Ở cõi trời, Cô là người hầu cận cho Vương Mẫu tại ngọc điện.
1.2 Cô Đôi Thượng Ngàn khi ngự đồng trông như thế nào?
Khi thực hiện giá hầu Cô Đôi Thượng Ngàn, trang phục của Cô thường là áo xanh lá hoặc áo quây thắt đai màu xanh (ngắn đến hông), cổ đeo kiềng bạc, tay đeo hoãn bạc.
Trên đầu, Cô dùng khăn (khăn voan hoặc khăn vấn) kết thành hình đóa hoa theo lối thượng ngàn sơn trang. Một số nơi khác lại dâng Cô áo xanh, đội khăn đóng (khăn vành dây) và thắt lét xanh, hai bên có cài hai đóa hoa.
Khi Cô về đồng thường khai cuông, sau đó múa mồi và múa tay tiên, ban tài phát lộc cho đồng tử.
2. Sự tích về Cô Đôi Thượng Ngàn
Theo truyền thuyết, Cô Đôi Thượng Ngàn là một tiên nữ, theo hầu Mẫu Thượng Ngàn (Bà Chúa Sơn Trang) để học đạo phép cứu dân. Cô được Mẫu Bà truyền cho vạn phép thần thông và giao cho nhiệm vụ dạy người rừng biết thống nhất về ngôn ngữ, giúp họ giao tiếp dễ dàng hơn.
Chuyện kể lại rằng, tại phủ Nho Quan xưa, có một vị quan lang họ Hà nổi tiếng nhân đức nhưng tuổi đã cao mà vẫn chưa có con nối dõi. Ông bà đã thành tâm lập đàn cầu nguyện, và tấm lòng ấy đã cảm động Ngọc Hoàng. Ngài đã ban phép cho Sơn Tinh công chúa, con gái của mình, giáng trần làm con của gia đình họ Hà. Vợ quan lang Hà mang thai, rồi hạ sinh một cô con gái. Khi cô bé chào đời, chim chóc kéo đến trước nhà hót vang như để chào mừng đấng tiên nữ giáng sinh phàm trần. Khi con gái được 4 tuổi, gia đình họ chuyển tới nơi ông quan lang nhậm chức ở Mường Thàng. Tám năm sau, cô trở thành một thiếu nữ xinh đẹp với làn da trắng hồng, mái tóc mượt mà, khuôn mặt tròn phúc hậu và dáng người thon thả.
Nơi cô sống là Mường Thàng – một vùng cao còn nhiều thiếu thốn, đặc biệt là nước sinh hoạt. Dưới chân núi Đầu Rồng có một con suối thần, nước chảy miết, trong mát quanh năm. Dân làng thường ra suối gánh nước về dùng, và cô con gái cũng thường ra gánh nước phụ giúp cha mẹ. Một lần đi gánh nước, cô gặp một bà lão bệnh tật, quần áo rách rưới, đói khát nằm lả dưới gốc cây đa cổ thụ dưới chân núi Rồng. Dù nhiều người qua lại nhưng không ai cứu giúp. Động lòng trắc ẩn, cô đã quỳ xuống, đỡ bà cụ ngồi dậy, và cho bà uống nước. Bỗng chốc, mây đen kéo đến, trời đất tối sầm, gió bụi ầm ầm. Bà cụ đói rách, ốm yếu bỗng hiện nguyên hình là Tiên Chúa Thượng Ngàn, tự xưng là Cao Sơn Thánh Nàng (tức Chúa Bà Thượng Ngàn Diệu Tín Thiền Sư Chúa Mường), chuyên cai quản các vùng rừng núi.
Bà khen ngợi cô hiền lành, đức độ và có lòng thương yêu chúng sinh. Bà còn tiết lộ rằng kiếp trước cô chính là tiên nữ, nghe lệnh Ngọc Hoàng mà hạ phàm để báo ân cha mẹ. Vì vậy, bà sẽ độ cho cô thành tiên, trở về hầu cận bên cạnh mình để học phép thuật mà cứu giúp nhân gian.
Sau đó, Đức Mẫu rút một cây gậy khắc đầu rồng bên mình, trao cho cô. Ngay lập tức, cô hóa về trời, chỉ để lại cây gậy phép. Cây gậy phép này sau đó được lưu giữ tại đền thờ Cô Đôi Thượng Ngàn, nơi người dân đến cầu nguyện và tưởng nhớ vị tiên nữ nhân hậu.
Sau khi hóa về trời, Cô chăm chỉ học phép với Thánh Mẫu Thượng Ngàn để cứu giúp dân lành. Cô thường dong ruổi khắp các miền sơn cước, đôi khi hiển linh dạy cho đồng bào dân tộc thiểu số tiếng nói để họ giao tiếp với nhau. Có lúc, Cô lại ngự về chốn sơn lâm đất Ninh Bình quê nhà cùng các nàng tiên khác ca hát, ngâm thơ, thưởng cảnh tháng ngày trên dốc Sườn Bò. Đôi khi, Cô lại hóa thân thành thiếu nữ xinh đẹp cùng bàn luận văn chương, thơ phú với các bậc anh tài, danh sĩ. Nhờ tài năng văn ca thơ phú cùng vốn hiểu biết hơn người, Cô được bao người ngưỡng mộ và mến phục.
3. Làm thế nào để biết mình có căn Cô Đôi Thượng Ngàn?
Tìm hiểu về căn Cô Đôi Thượng Ngàn, chúng ta cũng nhận thấy rằng những người có duyên với Cô thường mang những đặc điểm tương đồng với tính cách và cốt cách của Cô. Họ thường có khả năng cảm nhận thế giới tâm linh, có năng khiếu về thơ ca, văn chương, và có thể sở hữu khả năng xem bói, chữa bệnh hoặc làm đồng.
Về ngoại hình, những người mang căn Cô Đôi thường được cho là có vẻ ngoài xinh đẹp, mặt hoa da phấn, má hồng hây hây, lưng ong thon thả và đặc biệt ưa thích các màu xanh của núi rừng. Cùng với đó là tấm lòng bao dung, nhân ái, thường ban phát phước lành cho những người có tâm, tính cách thông minh, nhanh nhẹn, toát lên cốt cách thanh cao của bậc nhà tiên thánh.
Những người có căn Cô Đôi Thượng Ngàn cũng có dấu hiệu khá tương đồng với người có căn Cô Bơ, Cô Chín, căn Hoàng Mười, Hoàng Bảy hay các vị thánh khác trong Tứ Phủ Đền Mẫu. Dấu hiệu ban đầu thường là những khó khăn trong cuộc sống như ốm đau triền miên, khám chữa nhiều nơi không tìm ra bệnh, làm ăn thất bát, kinh tế trì trệ. Dân gian gọi đây là “cơ đày” hay “bệnh âm”. Khi gặp phải những tình trạng này, người ta tin rằng việc ra hầu đồng có thể giúp sức khỏe cải thiện, công việc thăng tiến và cuộc sống trở nên suôn sẻ hơn. Những người có căn nặng thì cần phải lập đàn mở phủ thờ nhà ngài, thực hiện nghĩa vụ của phận tôi con nhà thánh để phụng sự cho đến khi trả hết duyên nợ. Thông thường, vào các dịp lễ lớn như giỗ cha (tháng 8 âm lịch) và giỗ mẹ (tháng 3 âm lịch), những người mang căn Cô Đôi Thượng Ngàn thường tham gia các buổi lễ hầu đồng để trình diện và thể hiện lòng thành kính với nhà thánh.
4. Đền thờ Cô Đôi Thượng Ngàn ở đâu?
4.1 Đền Cô Đôi Thượng Ngàn ở Ninh Bình
Đền chính thờ Cô Đôi Thượng Ngàn tọa lạc tại làng Bồng Lai, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình (qua rừng quốc gia Cúc Phương). Đây là ngôi đền nổi tiếng nhất, gắn liền với truyền thuyết về sự giáng sinh của Cô.
Đền được xây dựng từ thời Trần và đã trải qua nhiều lần trùng tu. Hiện nay, đền có kiến trúc kiểu chữ Nhất gồm 3 gian mái phẳng lợp ngói vảy.
Đền thờ Cô Đôi còn được biết đến với tên gọi Miếu Thượng hay Đền thờ Mẫu Thượng Cô Đôi Bồng Lai. Tương truyền, gia đình Cô Đôi có công lao giúp Vua đánh quân giặc Tống. Phía trước tiền bái có ban thờ Quan Giám Sát, tiền bái thờ Hội đồng Tứ Phủ, hai bên thờ Đức Thánh Trần Triều và Chúa Sơn Trang.
Gian thượng bái thờ Cô Bản Đền và Chúa Thượng Ngàn. Trong cung cấm thờ tượng Cô Đôi Thượng Ngàn cùng Nàng Ân, Nàng Ái là hai hầu cận của Cô. Phía sau Cô là Tam Tòa Thánh Mẫu và Chầu Quỳnh, Chầu Quế hầu cận của các Thánh Mẫu. Gian bên Tả thờ Bà chúa Sơn Trang và thập nhị tiên nàng (12 tiên cô).
Đền còn lưu giữ sắc phong của Vua Khải Định, phong cho Cô Đôi Thượng Ngàn là Thượng đẳng thần.
4.2 Đền Cô Đôi Thượng Ngàn ở Hoà Bình
Một đền thờ Mẫu Thượng Ngàn khác ở Hòa Bình là đền Thượng Bồng Lai, nằm trên đỉnh núi cao 1000m thuộc dãy núi Đầu Rồng, xã Cao Phong, huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình. Đền cách thủ đô Hà Nội khoảng 120km và được xây dựng từ thời vua Lê Lợi, khoảng thế kỷ 15.
Đền thờ tại huyện Cao Phong, Hòa Bình gắn liền với truyền thuyết Cô hóa, tức là nơi từ biệt cõi tạm của Cô.
4.3 Phủ thờ Cô Đôi Thượng Ngàn ở Phú Thọ
Thanh Hương Linh Từ nằm trên địa bàn xã Phụ Khánh, huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ, cách thành phố Việt Trì khoảng 30km về phía Tây Bắc.
Thanh Hương Linh Từ được xây dựng vào đầu thế kỷ 20, do bà Trần Thị Tý, một người con của quê hương Phụ Khánh, đứng ra khởi công. Ngôi đền được lập nên để thờ Cô Đôi Thượng Ngàn, một trong những vị thánh quan trọng trong tín ngưỡng Tứ Phủ.
5. Cầu gì và chuẩn bị gì khi đi đền Cô Đôi Thượng Ngàn?
5.1 Lễ hội đền Cô Đôi Thượng Ngàn
Ngày tốt lành nhất để đi lễ Cô Đôi Thượng Ngàn thường là vào những ngày đầu năm mới, đặc biệt là ngày mở hội đền thờ Cô hoặc ngày tiệc của Cô diễn ra vào mùng 6 tháng Giêng âm lịch hàng năm.
Tuy nhiên, với lòng thành kính, gia chủ có thể chọn bất kỳ ngày nào trong tháng Giêng hoặc các dịp khác trong năm để đến dâng lễ Cô, miễn sao cảm thấy phù hợp. Vạn sự tùy tâm là điều quan trọng nhất trong tín ngưỡng.
5.2 Đến đền Cô Đôi Thượng Ngàn xin gì?
Cô Đôi là bậc thánh rất linh thiêng. Khi đi đền Cô, gia chủ có thể cầu nguyện cho việc học hành đỗ đạt, công danh sự nghiệp phát triển, gia đình thuận hòa, gặp nhiều may mắn và bình an trong cuộc sống.
Cô Đôi Thượng Ngàn có phép tiên, có tài chấm đồng và ban phát lộc phúc. Ngoài ra, Cô còn là tiên cô cai quản kho lộc Sơn Lâm Sơn Trang. Những người thành tâm cầu nguyện thường nhận được sự phù hộ của Cô. Tuy nhiên, nếu đã mang căn mà không thực hiện đúng phận sự, người ta tin rằng có thể gặp phải những thử thách hoặc khó khăn trong cuộc sống, như một cách để nhắc nhở về bổn phận tâm linh.
5.3 Cách sắm lễ Cô Đôi Thượng Ngàn
Khi sắm lễ dâng Cô, nên chuẩn bị một mâm cỗ đầy đủ và tươm tất, thường bao gồm:
- 1 đĩa hoa tươi
- 1 đĩa quả gồm nhiều loại quả tươi ngon
- 1 cơi trầu cau
- 1 chai rượu trắng
- 1 đĩa xôi thịt
- 1 tập giấy tiền
- Thẻ hương cùng một cánh sớ trình Cô.
Sau khi dâng mâm lễ này trên ban thờ thánh, hãy chờ hết một tuần hương rồi hạ lễ. Riêng cánh sớ và giấy tiền, gia chủ nên đem đi hóa ngay tại nơi hóa sớ của đền để thể hiện sự thành kính và hoàn tất nghi lễ.
6. Văn khấn Cô Đôi Thượng Ngàn
Nam mô a di đà phật! (3 lần) Hương tử chúng con thành tâm kính lạy đức Hiệu Thiên Chí tôn Kim Quyết Ngọc Hoàng Huyền cung cao Thượng đế
Kính lạy Đức Cửu Trùng Thánh Vân lục cung công chúa Đức Thiên tiên Quỳnh Hoa Liễu Hạnh Mã Hoàng công chúa, sắc phong Chế Thắng Hỏa Diệu Đại Vương, gia phong Tiên Hương Thánh mẫu Đức đệ nhị đỉnh thượng cao sơn triều Mường Sơn tinh công chúa Lê Mại Đại Vương Đức đệ tam Thủy phủ, Lân nữ Công Chúa Đức đệ tứ khâm sai Thánh Mẫu, tứ vị chầu bà, năm tòa quan lớn Mười dinh các quan, mười hai Tiên Cô Con xin cung thỉnh Cô Đôi Thượng Ngàn, mười hai thánh cậu, Ngũ hổ Đại tướng, Thanh Hoàng Bạch Xà Đại tướng. Hôm nay là … Tín chủ con là ……….. Ngụ tại:…………………………… Cùng toàn thể gia đình đến điện (phủ, đền) chấp tay kính lễ khấu đầu vọng bái. Lòng con thành khẩn, dạ con thiết tha kính dâng lễ vật con cúi xin các ngài xét thương cứu độ cho gia đình con tiêu trừ tai nạn điều lành thường tới, cầu tài được tài, cầu lộc được lộc, cầu bình an được bình an. Nam mô a di đà phật! (3 lần) Đây là một bài văn khấn phổ biến dành cho những người đi lễ tại đền thờ Cô. Đối với các thầy đồng hoặc người có kinh nghiệm hơn trong nghi lễ, thường sẽ có những bài văn khấn chi tiết và trang trọng hơn, phù hợp với từng buổi lễ cụ thể.
Hy vọng những thông tin trên giúp bạn hiểu rõ hơn về Cô Đôi Thượng Ngàn và tín ngưỡng Đạo Mẫu. Để khám phá sâu hơn về thế giới tâm linh huyền bí, hãy cùng chúng tôi tìm hiểu thêm tại chuyên mục Tâm linh.
