Hành trình tu tập vô số kiếp để đạt giác ngộ của Đức Phật là minh chứng cho thấy con đường giải thoát không hề dễ dàng, nhưng thân người lại là điều kiện thuận lợi nhất để chúng ta khám phá sâu hơn về lẽ đạo. Để hiểu rõ hơn về những khía cạnh sâu sắc của đời sống tâm linh, mời bạn khám phá thêm trong chuyên mục Tâm linh.
Khao khát được giải thoát khỏi khổ đau là một nguyện vọng tự nhiên của mỗi người. Tuy nhiên, nếu không thấy được kết quả rõ ràng hay sớm đạt thành tựu, nhiều người có thể nản lòng và từ bỏ con đường tu tập. Việc thấu hiểu hành trình vô số kiếp mà Đức Phật đã trải qua để đạt giác ngộ sẽ giúp chúng ta có cái nhìn bình tâm và kiên định hơn với con đường tâm linh của chính mình.
1. Hành trình giác ngộ: Đức Phật đã trải qua bao nhiêu kiếp sống?
Trong kinh điển Phật giáo, một câu chuyện được kể lại khi Đức Phật đang ngự tại thành Xá Vệ (Sàvatthi). Một số vị Tỳ kheo đã đến gần và thưa hỏi Ngài:
– Bạch Đức Thế Tôn, Người đã đi qua bao nhiêu kiếp sống để đạt được giác ngộ như ngày nay? Trước câu hỏi này, Đức Phật không đưa ra một con số cụ thể. Thay vào đó, Ngài nhấn mạnh rằng số lượng kiếp sống mà mỗi hữu tình đã trải qua là vô cùng lớn, không thể nào đếm xuể. – Này các Tỳ kheo, Ta đã trải qua vô số kiếp sống, không thể nào biết hết những kiếp Ta đã đi qua, đã vượt qua. Thật không dễ gì để có thể đếm chúng là một vài kiếp, một vài trăm kiếp, một vài ngàn kiếp, hay một vài trăm ngàn kiếp. Các vị Tỳ kheo tiếp tục bày tỏ mong muốn được hiểu rõ hơn:
– Bạch Đức Thế Tôn, Người có thể cho một ví dụ cụ thể để chúng con dễ hình dung được không? Đức Phật từ bi giảng giải:
– Này các Tỳ kheo, ví dụ ở đây có bốn vị đệ tử, mỗi người đều sống đến một trăm năm. Cứ mỗi ngày họ nhớ đến trăm ngàn kiếp mà họ đã từng đi qua, đã vượt qua. Ngay cả như vậy, cũng thật không dễ gì để có thể đếm hết số kiếp Ta đã trải qua, dù là một vài kiếp, một vài trăm kiếp, một vài ngàn kiếp, hay một vài trăm ngàn kiếp.
Đức Phật nhắc lại lời này để nhấn mạnh rằng số kiếp mà mỗi chúng sinh đã trải qua nhiều đến mức “đủ để các ông nhàm chán, đủ để các ông từ bỏ, đủ để các ông giải thoát đối với tất cả các hành”.
Từ lời dạy của Đức Phật, chúng ta thấy rằng vòng luân hồi vẫn diễn ra không ngừng nghỉ, như bánh xe quay tròn từ kiếp sống này sang kiếp sống khác. Sau mỗi kiếp, chúng ta lại tái sinh vào một kiếp mới, tùy thuộc vào nghiệp lực đã tạo mà rơi vào một trong sáu cõi luân hồi: cõi trời, cõi người, cõi a tu la, cõi súc sinh, cõi ngạ quỷ và cõi địa ngục.
Các bài giảng của Đức Phật cũng nhiều lần đề cập đến những kiếp sống quá khứ của Ngài, cho thấy bản thân Ngài cũng từng là cây cối, từng mang thân động vật, từng tạo nghiệp thiện lẫn nghiệp ác. Hành trình của Ngài đã trải qua cũng tương tự như chính chúng ta đang phải trải qua vậy.
Tuy nhiên, điều cốt yếu là trong những kiếp sinh ở cõi người, Ngài đã nuôi dưỡng tâm bồ tát, lập đại nguyện tìm con đường cứu khổ chúng sinh, và cuối cùng mới thành Phật. Các vị Bồ tát trong kiếp sống cuối cùng trước khi thành Phật đều tái sinh ở cõi người. Kiếp cuối cùng của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni chính là thái tử Tất Đạt Đa của vương quốc Thích Ca.
Hơn nữa, Đức Phật Thích Ca Mâu Ni không phải là vị Phật duy nhất đạt giác ngộ. Trước Ngài, đã có vô số vị Phật khác thành đạo. Trong Kinh Phật chủng tính, Đức Phật đã giảng giải cho Tôn giả Xá Lợi Phất và các môn đồ rằng, tính từ cách đây 4 A tăng kỳ và 100 ngàn đại kiếp trái đất (Kalpa) đến nay, đã có 28 Đức Phật toàn giác ra đời giáo hóa chúng sinh.
Riêng về Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, Ngài đã trải qua vô số kiếp sống nhưng quan trọng nhất là quá trình tu tập và tạo các pháp hạnh Ba la mật trong ba thời kỳ chính:
- Thời kỳ phát ý nguyện: Ngài khởi tâm muốn trở thành Đức Phật Chánh Đẳng Giác, kéo dài suốt 7 A tăng kỳ.
- Thời kỳ phát nguyện bằng lời: Ngài công khai ý nguyện của mình bằng lời nói, để chúng sinh biết về tâm nguyện của Đức Bồ Tát, kéo dài suốt 9 A tăng kỳ.
- Thời kỳ được thọ ký: Ngài được 24 Đức Phật thọ ký, xác định rõ thời gian còn lại trước khi Đức Bồ Tát chắc chắn sẽ trở thành Đức Phật Chánh Đẳng Giác với danh hiệu Đức Phật Gotama. Quá trình này bắt đầu từ Đức Phật Dīpaṅkara đầu tiên cho đến Đức Phật Kassapa thứ 24 cuối cùng, trải qua suốt 4 A tăng kỳ và 100 ngàn đại kiếp trái đất. Trong suốt thời gian này, Đức Bồ Tát tiền kiếp của Đức Phật Gotama đã tạo đầy đủ trọn vẹn 30 pháp hạnh Bà la mật, cho đến khi Ngài tái sinh ở kiếp cuối cùng là Thái tử Siddhattha.
2. Giải thoát không đến dễ dàng trong một trăm kiếp
Việc tìm hiểu về số kiếp mà Đức Phật đã tu tập để thành Phật cho chúng ta thấy rõ rằng con đường giải thoát không phải là điều có thể đạt được dễ dàng trong một kiếp hay thậm chí một trăm kiếp. Lấy con số 100 làm mốc chỉ là để dễ hình dung, nhắc nhở chúng ta rằng ngay cả trong kiếp hiện tại hay vài chục kiếp tới, sự kiên nhẫn và tinh tấn tu tập vẫn là điều thiết yếu.
Do đó, những câu chuyện về việc ai đó chứng quả A la hán một cách “nhanh chóng” thực chất chỉ là thành quả cuối cùng của một hành trình dài, kể về kiếp sống làm người cuối cùng của họ, chứ không phản ánh toàn bộ những gì vị đó đã trải qua. Chúng ta không nên lầm tưởng rằng họ đạt được kết quả chỉ trong một kiếp mà ngộ nhận rằng mọi việc diễn ra cực kỳ dễ dàng.
Thực tế, ngay cả mối duyên giữa Đức Phật và thập đại đệ tử của Ngài cũng đã trải qua vô lượng kiếp về trước. Chỉ đến khi Ngài thành đạo, các đệ tử mới có thể nương theo giáo pháp của Ngài để tự mình tìm hiểu và chứng đạo.
Việc xác định đúng tinh thần này giúp chúng ta tập trung thực hành chánh pháp không ngừng nghỉ, tránh xa những ảo tưởng về việc giải thoát nhanh chóng. Đừng vì kỳ vọng bản thân sớm giải thoát mà dễ bị “hái trái non,” nghe theo những lời dụ dỗ hứa hẹn giúp quá trình này diễn ra nhanh chóng, dẫn đến bị lợi dụng và lạc lối.
Ngày nay, mục tiêu tối thượng của Phật tử thường là cố gắng thực hành theo lời Phật dạy để đạt được giải thoát. Tuy nhiên, thời gian và mức độ thành tựu của mỗi người là khác nhau. Nhìn chung, đây là một quá trình gian nan, đầy chướng ngại mà không phải ai cũng dễ dàng đạt được.
Ngay cả mong muốn tốt đẹp như việc biết mình đã tu tới đâu trong kiếp trước để tiếp tục tu tập cũng không phải là điều dễ dàng. Chỉ những người tu hành đạt thánh quả A La Hán mới vượt ra khỏi vòng sinh tử, chấm dứt luân hồi và có khả năng biết được về tiền kiếp của mình cũng như của các chúng sinh khác.
Mỗi chúng ta đều đang chìm đắm trong vòng luân hồi sinh tử dường như không có điểm bắt đầu, không có điểm kết thúc. Chúng ta không biết mình từ đâu đến, từng là ai trong kiếp trước và sau này sẽ đi đâu, sẽ đầu thai thành cái gì. Bánh xe luân hồi cứ thế lăn tròn mà ít ai nhận thức ra để thoát khỏi vòng xoay đó, và ngay cả khi biết cách, quá trình ấy cũng không hề đơn giản.
May mắn được tái sinh làm người được xem là có trí tuệ hơn các kiếp sống khác, nhưng chúng ta vẫn bị dẫn dắt bởi những nghiệp báo mình từng tạo ra. Nghiệp cũ chưa trả xong đã tạo thêm nghiệp mới chất chồng. Chúng ta tái sinh làm người rồi lại quên hết ký ức cũ; có thể kiếp trước ta giữ giới, ăn chay tịnh nhưng kiếp này ta lại ăn thịt, lại làm điều xấu ác, cứ thế trôi lăn trong luân hồi không lối thoát.
Chừng nào chúng ta còn tham, sân, si, chừng đó chúng ta còn mãi chìm đắm trong vòng luân hồi, chưa thể giải thoát. Nhưng chưa cần nói đến giải thoát xa xôi, ngay cả việc trong hiện tại biết cách giảm nhẹ những tham, sân, si trong mình cũng đã có thể giúp cuộc sống trở nên tốt đẹp hơn, tâm được bình yên hơn.
Chăm chỉ làm việc thiện, xa lánh việc ác thì dù vẫn chưa thể ra khỏi vòng luân hồi, chúng sinh sẽ được sinh vào cõi tốt đẹp, nhận nhiều quả ngọt trong cuộc sống. Bản thân sự hiện diện của họ cũng góp phần “tốt đời đẹp đạo,” gieo duyên lành cho những người xung quanh.
3. Cõi người: Điều kiện thuận lợi nhất để thành Phật
Trong lục đạo luân hồi bao gồm: Trời, người, A-tu-la, địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, thì cõi người hội tụ những điều kiện thuận lợi nhất để đạt được giác ngộ và thành Phật. Sở hữu được thân người là một điều vô cùng quý giá mà hầu hết chúng ta không nhận ra.
Đức Phật dạy rằng thân con người rất quý và rất khó có được trong vòng luân hồi. Nó là phương tiện tốt nhất giúp chúng ta tu hành, đạt quả vị Toàn giác. Trong khi các loài khác không thể thành Phật được, vì chúng không có đủ ngũ uẩn thân như loài người. Vì thế, Đức Phật dạy chúng ta phá được cái khổ của thân tứ đại, phá được ngũ uẩn sẽ thoát khỏi sinh tử luân hồi.
Cõi Trời là nơi những người đã thành tựu tốt 10 thiện nghiệp được tái sinh. Sau khi chấm dứt thân người, họ được sanh lên cõi Trời Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới và hưởng thụ sự sung sướng hơn cõi người rất nhiều. Tuy nhiên, sau khi hưởng hết phước báo, họ cũng sẽ bị đọa xuống các cảnh giới thấp hơn tùy theo nghiệp lực của mình dẫn dắt.
Ngược lại, ba cõi ác là địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh đều cực kỳ khó tiếp cận Phật pháp do phải chịu đựng quá nhiều khổ đau và thiếu vắng trí tuệ.
Cảnh giới A-tu-la là nơi mà người có nhiều phước báo ở nhân gian, nhưng vì còn nhiều sân hận, nên sau khi chết, họ tái sanh vào cõi này. Những chúng sinh ở cõi A-tu-la thường kiêu ngạo vì phước báu của mình nên không chịu học hỏi, vì thế việc tiếp cận với Phật pháp là điều cực kỳ hiếm có.
Nhưng riêng về con người lại có cả khổ đau và hạnh phúc song hành. Phần lớn con người mang tính bi quan, cảm thấy bị chà đạp, thấp kém, khổ đau… Chính những cảm nhận này thúc đẩy họ đi tìm giải thoát và nhờ đó có cơ may tìm được đến với Phật giáo.
Nhìn ở dạng vật chất, Đức Phật nói con người hoàn toàn có thể phát huy khả năng đến đỉnh cao, tạo dựng được cuộc sống tốt đẹp theo ý mình. Con người là tối linh, có trí khôn vượt trội hơn các loài khác; nếu không thông minh, chắc chắn con người không thể phát triển đời sống lên đỉnh cao được, mà muôn đời vẫn sống như con ong, con kiến mà thôi.
Hành trình tu tập vô số kiếp để đạt giác ngộ của Đức Phật là minh chứng cho thấy con đường giải thoát không hề dễ dàng, nhưng thân người lại là điều kiện thuận lợi nhất để chúng ta khám phá sâu hơn về lẽ đạo. Để hiểu rõ hơn về những khía cạnh sâu sắc của đời sống tâm linh, mời bạn khám phá thêm trong chuyên mục Tâm linh.
