Trong truyền thống Phật giáo, có hai thái cực dễ dẫn lối lầm lạc: sự chạy theo khoái lạc thế tục và sự hành xác khổ hạnh. Đức Phật đã khai thị con đường Trung đạo, một lộ trình khôn ngoan giúp thoát khỏi vòng luân hồi và đạt đến giác ngộ. Khám phá hành trình tâm linh này và tìm thấy sự bình yên nội tại trên Website Chia sẻ Đạo Phật.
Trong thời Đức Phật còn tại thế, Ngài đã trú tại vườn Lộc Uyển, thành Ba-la-nại. Tại nơi đây, Ngài đã dạy các vị Tỷ-kheo về hai con đường cực đoan mà người xuất gia cần tránh xa:
Thứ nhất là sự đắm chìm trong các dục lạc trần thế, một lối sống hạ liệt, phàm tục, không hướng đến mục tiêu cao cả của bậc Thánh nhân và không mang lại lợi ích đích thực.
Thứ hai là hành hạ bản thân bằng khổ hạnh ép xác, một con đường đau khổ, cũng không xứng đáng với bậc Thánh nhân và không đưa đến mục đích giải thoát.
Đức Phật chỉ ra rằng, con đường **Trung đạo** chính là con đường để tránh xa hai cực đoan này. Đây là con đường mà Ngài đã tự mình giác ngộ, mang lại trí tuệ, sự an tịnh, giác ngộ và dẫn đến Niết Bàn.
“Này các Tỷ-kheo, con đường Trung đạo chính là Thánh đạo Tám con đường, bao gồm: Chánh kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm và Chánh định. Đây là con đường Trung đạo, do Như Lai giác ngộ, mang lại trí tuệ, sự an tịnh, giác ngộ và Niết Bàn.”
(Trích từ Kinh Tạng Pāli, Tương Ưng Bộ Kinh V, phẩm Chuyển Pháp Luân, Nxb Tôn Giáo, 2000)
Con đường Bát Chánh Đạo – Phương pháp diệt trừ vô minh
Phân tích và ứng dụng lời dạy về Trung đạo
Sau khi rời khỏi cội Bồ Đề, Đức Phật đã đến vườn Lộc Uyển và bài pháp đầu tiên Ngài thuyết giảng là về con đường Trung đạo. Lời dạy này nhấn mạnh việc từ bỏ hai thái cực: ham muốn dục lạc và khổ hạnh ép xác. Cả hai con đường này đều không phải là Chánh đạo và không dẫn đến mục đích giải thoát tối hậu. Đây là nguyên tắc cốt lõi cho sự tu tập của tất cả những người con Phật, đặc biệt là những người xuất gia.
Tuy nhiên, trong cuộc sống hiện đại, việc xác định thế nào là “đắm say trong các dục” và “tự hành khổ mình” đôi khi trở nên phức tạp. Thời Đức Phật, việc Ngài thọ dụng bữa cháo sữa do nàng Tu-xà-đề dâng cúng đã bị một số đạo sĩ xem là hưởng thụ dục lạc. Ngày nay, những gì được xem là điều kiện sống cơ bản có thể bị nhìn nhận khác đi.
Do đó, Trung đạo có thể được hiểu là việc thiết lập sự cân bằng, dung hòa, phù hợp với hoàn cảnh sống của xã hội hiện tại, đồng thời giữ vững tinh thần thiểu dục tri túc (ít muốn, biết đủ). Với sự phát triển kinh tế và xã hội ngày nay, đời sống của các tự viện và người xuất gia có nhiều tiện nghi hơn. Nếu sự tiện nghi đó không dẫn đến lối sống tân thời, xa hoa, lãng phí mà chỉ ở mức độ vừa phải, có thể xem đó là một biểu hiện của lối sống Trung đạo. Điều này đòi hỏi sự linh hoạt trong việc thấu hiểu lời dạy của Đức Phật.
Quan trọng hơn hết, Đức Phật đã khẳng định tinh thần Trung đạo của Ngài chính là Bát Chánh đạo. Việc tránh xa hai cực đoan có nghĩa là loại bỏ những chướng ngại tâm lý như thái quá, cố chấp, bám víu vào các quan điểm cực đoan, từ đó phát huy và thành tựu con đường Thánh. Cốt lõi của con đường này là phát triển Chánh kiến, thấu hiểu bản chất Duyên sinh của thân, tâm và vạn vật, vượt thoát tham ái và chấp thủ, để đạt đến sự giải thoát.
Để hiểu sâu hơn về con đường Trung đạo và Bát Chánh đạo, mời bạn khám phá thêm các bài viết chi tiết trong chuyên mục Đạo phật.
