Trong guồng quay hối hả của cuộc đời, giữ cho tâm hồn an nhiên trước mọi biến động là một thách thức lớn. Hòa thượng Tịnh Không đã chỉ dạy cách nuôi dưỡng sự tĩnh lặng nội tại, một trạng thái định tâm vượt lên trên mọi cảm xúc hỉ nộ ái ố. Khám phá bí quyết giúp bạn đạt đến sự bình an đích thực và tìm thấy hạnh phúc trong từng phút giây tại chiasedaophat.com.
Chân dung cố Hòa thượng Tịnh Không
Giữ Tâm Bình Thản Trước Mọi Biến Động
Cuộc sống là sự tương tác của các mối duyên. Khi duyên hợp, chúng ta không nên sinh lòng tham luyến. Khi duyên tan, cũng không nên bi thương. Duy trì một trạng thái tâm bình thản, bình đẳng, không để cảm xúc xáo động, chính là giữ gìn sự thanh tịnh cho tâm hồn. Trong Phật pháp, trạng thái này được gọi là Tam muội, hay chánh định. Thiền định không nhất thiết phải ngồi im lặng hay quay mặt vào tường; đó là việc giữ gìn tâm thanh tịnh, tâm bình đẳng trong mọi khoảnh khắc của cuộc sống, dù là đi, đứng, nằm hay ngồi. Đạt đến cảnh giới này, con người được xem là bậc Thánh nhân, ngang hàng với Phật và Bồ Tát, vượt xa những người phàm tục vốn luôn bị chi phối bởi tham, sân, si và những phiền não khác.
Nhận Diện và Chuyển Hóa Phiền Não
Những tập khí phiền não đã ăn sâu vào tâm thức khó có thể thay đổi trong một sớm một chiều, nhưng điều đó không có nghĩa là không thể thay đổi. Sự thay đổi tích cực được thể hiện qua việc mỗi ngày, mỗi tháng, chúng ta cảm thấy nhẹ nhàng hơn. Ngược lại, nếu không có sự chuyển biến nào, việc vãng sanh về cõi Tịnh Độ sẽ gặp nhiều trở ngại. Đặc biệt, nếu việc học Phật khiến ta trở nên kiêu mạn, tự cho mình là hơn người, đó là dấu hiệu của một phiền não lớn, không những cản trở sự vãng sanh mà còn có thể dẫn đến ma chướng. Do đó, thái độ cung kính đối với tất cả chúng sinh là vô cùng quan trọng.
Chúng ta cần học cách buông bỏ những thứ thuộc về thế gian như văn hóa, nghệ thuật, bởi chúng có thể làm tăng trưởng lòng tham và sự chấp trước. Mặc dù có thể chiêm ngưỡng, nhưng tuyệt đối không nên bám víu. Một bức tranh đẹp, một tác phẩm nghệ thuật tinh xảo, hay một món đồ cổ quý giá có thể trở thành vật cản trên con đường vãng sanh nếu tâm trí ta vướng mắc vào chúng. Khi Phật A Di Đà đến tiếp dẫn, nếu ta còn lưu luyến những vật chất này, thì làm sao có thể ra đi? Vì vậy, người tu Phật cần tránh yêu mến bất cứ điều gì thuộc về thế gian, vì mọi sự yêu mến đều có thể trở thành chướng ngại.
Nuôi Dưỡng Tâm Từ Bi và Nguyện Lực Vô Biên
Tâm thanh tịnh và tâm từ bi của chúng ta vốn là vĩnh hằng và không thay đổi. Chúng ta cần nuôi dưỡng để tâm này ngày càng lớn mạnh, phát triển theo thời gian. Bổn nguyện của mỗi người là phụng sự chúng sinh, luôn đặt lợi ích của người khác lên trên lợi ích của bản thân, và kiên trì thực hiện điều này mãi mãi. Đây chính là cách trị tận gốc rễ mọi vấn đề. Khi đối mặt với tai nạn trong thế gian, chúng ta sẽ không bị nhiễm ô, bởi lẽ ta không tạo ra nghiệp nhân tương ứng. Dịch bệnh, hỏa hoạn hay bất kỳ tai ương nào khác đều bắt nguồn từ oán nghiệp. Nếu không kết oán với chúng, chúng sẽ không tìm đến ta. Ngược lại, những ai đã kết oán với chúng thì sẽ phải đối mặt. Đây là quy luật tương ứng, không sai lệch. Việc chúng ta thường tụng kinh, niệm Phật và hồi hướng công đức cho chúng sinh đang gặp khổ nạn là phương pháp trị ngọn. Để thực sự hiệu quả, chúng ta phải tập trung vào việc trị gốc: chính bản thân mình. Nếu không có gốc rễ vững chắc, sức mạnh để giúp đỡ người khác sẽ hạn chế. Chỉ khi bản thân thật sự tu hành, quay về với sự thanh tịnh, thì lời hồi hướng của chúng ta mới thực sự có sức mạnh và mang lại lợi ích cho xã hội.
Thanh Tịnh Tâm Địa – Nền Tảng Vãng Sanh
Một tâm địa không thanh tịnh, không lương thiện chắc chắn sẽ không thể vãng sanh. Niệm Phật là một phương tiện, nhưng không phải cứ niệm là có thể vãng sanh một cách dễ dàng. Để đạt được sự vãng sanh, tâm niệm Phật phải đạt đến tiêu chuẩn của sự thanh tịnh và từ bi. Tâm thanh tịnh và tâm từ bi chính là chân tâm. Nếu tâm địa không thanh tịnh, không từ bi, thì dù có niệm Phật một ngày mười vạn lần, cũng chỉ là “đau mồm rát họng” mà thôi. Điều này nhấn mạnh rằng tu học Phật pháp cốt ở thực chất, không phải hình thức. Thực chất chính là tâm thanh tịnh và tâm từ bi. Theo giáo lý Đại Thừa, chúng ta cần hội đủ hai mươi chữ: “Chân thành, Thanh tịnh, Bình đẳng, Chánh giác, Từ bi” và “Nhìn thấu, Buông xả, Tự tại, Tùy duyên, Niệm Phật”. Nếu hội đủ những điều kiện này, việc vãng sanh sẽ trở nên chắc chắn, thậm chí chỉ cần một niệm hay mười niệm cuối đời cũng có thể đạt được. Do đó, trong mọi hoạt động và cách đối nhân xử thế hàng ngày, chúng ta phải thể hiện sự chân thành và thanh tịnh. Chân thành nghĩa là không giả dối, không lừa lọc. Thanh tịnh nghĩa là không có vọng tưởng, không phân biệt, không chấp trước. Chấp trước sẽ làm mất đi sự thanh tịnh, phân biệt sẽ làm mất đi sự bình đẳng, và vọng tưởng sẽ làm mất đi sự chân thành. Chân thành, thanh tịnh, bình đẳng là sự đoạn trừ hoàn toàn vọng tưởng, phân biệt và chấp trước.
Niệm Phật: Tu Định và Phát Triển Phước Huệ
Việc niệm danh hiệu A Di Đà Phật là một phương pháp tu định mà chúng ta cần hiểu rõ. Mọi pháp tu hành trong Phật giáo, dù là Đại Thừa hay Tiểu Thừa, Tông môn hay Giáo Hạ, Hiển giáo hay Mật giáo, đều xoay quanh việc tu thiền định, và không thể tách rời Giới, Định, Huệ. Định là yếu tố then chốt. Bất kỳ phương pháp tu học nào đi ngược lại Giới, Định, Huệ đều không phải là Phật pháp. Ngược lại, nếu là Phật pháp, bất kể pháp môn nào cũng đều tương ứng với Giới, Định, Huệ, chỉ là phương thức tu tập khác nhau. Mục tiêu và phương hướng cuối cùng thì nhất trí. Điều này được thể hiện trong Tam Tạng Kinh, Luật, Luận. Pháp tu hành phải tương ứng với Tam Tạng, đó là tu phước huệ song tu. Khi niệm “A Di Đà Phật” đến mức tâm địa thanh tịnh, không còn tham, sân, si, mạn, đó là huệ. Bên trong có định và có huệ. Đây là sự biểu hiện của tâm đại từ bi phát ra từ tánh thanh tịnh. Nói một cách đơn giản, đó là sự biểu hiện của Tứ Vô Lượng Tâm: Từ, Bi, Hỷ, Xả. Tứ Vô Lượng Tâm này càng sâu sắc thì càng vô lượng. Khi có tâm này, ta sẽ tự nguyện phục vụ chúng sinh mà không cần ai thúc giục. Mỗi ý niệm, lời nói, hành động đều vì lợi ích của chúng sinh, giúp họ thoát khổ, đạt vui, đó là tu phước. Việc niệm Phật theo cách này mới thực sự là phước huệ song tu, giúp chúng ta hưởng dụng phước báo của Thế giới Tây Phương Cực Lạc. Người có phước mới có thể vãng sanh Cực Lạc, còn người không có phước thì không thể. Hiểu rõ điều này, chúng ta biết mình cần phải làm gì.
Vượt Qua Chướng Ngại Nội Tại Để Thành Tựu
Nếu việc tu hành không thành tựu, nguyên nhân sâu xa là do chúng ta chưa buông bỏ được ý niệm tự tư tự lợi, danh vọng, lợi dưỡng, tham, sân, si, mạn. Khi những yếu tố này còn tồn tại bên trong, hoàn cảnh bên ngoài, cả về nhân sự lẫn vật chất, đều trở thành tác nhân gây nhiễu loạn và chướng ngại. Ngược lại, nếu nội tâm thanh tịnh, thì những tác động từ bên ngoài sẽ không còn hiệu lực. Bất kỳ sự quấy nhiễu nào từ bên ngoài đều xuất phát từ “nội giặc” bên trong. Nếu không có “nội ứng”, thì dù thế lực bên ngoài có mạnh đến đâu cũng không thể làm ta lay chuyển. “Nội giặc” chính là phiền não, là sự chấp trước vào ngã tướng, tham, sân, si, mạn mà ta không thể buông bỏ. Chính vì vậy, những biến động nhỏ nhặt từ bên ngoài cũng đủ sức làm ta chao đảo. Đây là lý do mà qua vô lượng kiếp, nhiều người tu hành không thể thành công. Nếu trong đời này, ta nhận thức rõ ràng và loại bỏ được những yếu tố cản trở này, con đường vãng sanh Tịnh Độ sẽ trở nên thuận lợi, vững vàng và chắc chắn.
Khi thân này còn tại thế, hãy tận lực giới thiệu pháp môn niệm Phật cho người khác. Mong muốn của chúng ta không chỉ là tự mình vãng sanh Cực Lạc, mà còn là dẫn dắt thêm nhiều người cùng đi. Nếu chỉ mình ta đến đó sẽ cảm thấy hổ thẹn, nên việc dẫn dắt càng nhiều người càng là điều đáng mừng. Làm thế nào để dẫn dắt? Trước hết, chính mình phải thực hành theo lời Phật dạy. Đây là cách khuyên người bằng “thân giáo”. Khi ta thực sự làm được, người khác mới tin tưởng. Nếu ta chỉ khuyên người mà không làm, họ sẽ nghi ngờ: “Anh nói hay vậy, tại sao anh không làm? Anh bảo tôi làm, tại sao anh không làm?”. Vì vậy, hãy làm trước rồi hãy nói, khi đó không ai có lời để bàn tán, và lời khuyên của ta mới thực sự có sức thuyết phục. Ý niệm bố thí, cúng dường cần phải có trong từng khoảnh khắc, đó là tâm và ý niệm giúp đỡ người khác hết lòng. Quan trọng nhất trong mọi sự giúp đỡ là “pháp cúng dường”, vì đây là hình thức cao quý nhất.
Kinh “Phổ Hiền Hạnh Nguyện Phẩm” đã chỉ rõ: “Bố thí bảy báu của đại thiên thế giới cũng không sánh bằng cúng dường pháp với bốn câu kệ”. Lý do là cúng dường pháp có thể khiến chúng sinh giác ngộ. Dù có bố thí tài vật nhiều đến đâu, nếu người nhận không giác ngộ, không đạt được lợi ích chân thật, không thoát khỏi luân hồi, không thành Phật hay giải thoát trong đời này, thì sự cúng dường đó chưa phải là chân thật. Chúng ta cần hiểu rõ đạo lý này và thực hành pháp cúng dường. Pháp cúng dường chính là giới thiệu Kinh điển (như Kinh Vô Lượng Thọ) và phương pháp tu hành (như pháp môn niệm Phật) cho người khác. Nếu họ chưa tiếp nhận, hãy kiên trì lặp lại nhiều lần. Cuối cùng, họ sẽ miễn cưỡng chấp nhận. Chúng ta hãy một lòng niệm “A Di Đà Phật”, không thay đổi. Hãy làm như vậy và khuyên người khác cũng làm như vậy. Niệm câu Phật hiệu này chắc chắn sẽ có lợi ích. Nếu họ hỏi lợi ích là gì, nếu có thể giải thích thì hãy nói. Nếu không, hãy nói: “Bạn cứ niệm đi, chắc chắn sẽ có lợi ích, sau này bạn sẽ tự hiểu”. Lời nói này hoàn toàn chân thật.
Tâm Tịnh Tức Phật Độ Tịnh
Người tu Tịnh Độ cần đặc biệt chú trọng đến sự thanh tịnh của tâm. Chúng ta tu dưỡng điều gì? Tu dưỡng tâm thanh tịnh. Khi tâm đã tịnh, thì cõi Phật cũng sẽ tịnh. Tâm thanh tịnh là gì? Khi trong tâm còn phiền não, thì chưa thanh tịnh. “Phiền não” bao gồm thất tình, ngũ dục, tham, sân, si, mạn, những tranh chấp đúng sai, sự phân biệt ta-người, và chấp trước vào mọi thứ. Khi còn những điều này, tâm chưa thanh tịnh. Duy trì tâm thanh tịnh là điều không dễ dàng, nhưng không thể không tu. Dù chỉ giữ được thanh tịnh trong một khoảng thời gian ngắn mỗi ngày cũng là quý báu. Tâm niệm Phật chính là tâm thanh tịnh. Khi trong tâm chỉ còn một câu A Di Đà Phật, đó là tâm thanh tịnh. Câu Phật hiệu này tương ứng với đại nguyện lực của Đức Phật A Di Đà ở thế giới Tây Phương Cực Lạc. Hãy ghi nhớ: tâm niệm Phật là tâm thanh tịnh. Khi niệm Phật mà khởi lên vọng tưởng, tâm sẽ không còn thanh tịnh. Mục đích của việc niệm Phật là tu tâm thanh tịnh. Chúng ta cần hiểu rõ đạo lý này. Do đó, người niệm Phật phải thấy thấu và buông xả thân, tâm, thế giới. Giảm bớt một phần tham luyến, giảm bớt một phần chấp trước, sẽ tăng thêm một phần nắm chắc sự vãng sanh. Điều này vô cùng quan trọng.
Những lời dạy của Hòa thượng Tịnh Không mang đến những bài học sâu sắc về cách chuyển hóa phiền não và nuôi dưỡng tâm từ bi, giúp mỗi chúng ta hướng đến một cuộc sống an lạc và tự tại hơn, đồng thời mở ra cánh cửa để khám phá thêm những tri thức quý báu trong chuyên mục Đạo phật.
