Tang lễ, với những nghi thức và biểu tượng mang nặng tâm linh, thường gợi lên nỗi sợ hãi và băn khoăn trong lòng người ở lại. Việc xử lý áo tang, vòng hoa, hay những dấu hiệu khác sau khi tiễn biệt người đã khuất đặt ra nhiều câu hỏi về ý nghĩa và sự đúng đắn. Tìm hiểu thêm về các phong tục này và cách chúng ta có thể thực hành tâm linh một cách đúng đắn và an lạc tại chiasedaophat.com.
Câu hỏi: Mỗi lần chứng kiến một đám tang, tôi đều cảm thấy sợ hãi. Đặc biệt là đám tang của ông ngoại tôi, với rất nhiều người tham dự, mọi người mặc áo tang trắng, áo xô, khăn tang, nhà cửa bị đánh dấu bằng vôi trắng, tiếng trống kèn rộn ràng và những lời ca ai oán. Chưa kể đến vòng hoa, nhất là vòng hoa nhựa chất đầy nhà. Sau lễ di quan, những vòng hoa nhựa này lại được mang về trang trí khắp phòng thờ, áo tang phủ khắp nơi. Mỗi tối lên lầu thắp nhang, tôi đều cảm thấy sợ hãi. Đến các kỳ cúng thất hàng tuần, dù có mời quý thầy về tụng kinh nhưng tôi không hiểu thầy làm gì, chỉ thấy họ nấu cơm lên, tụng kinh xong rồi thọ trai và về. Phải đến một năm sau, vòng hoa và áo tang mới được đốt đi. Một số họ hàng lại chỉ để tang vài ngày rồi xin xả tang với lý do chuẩn bị xây nhà, sắp cưới sinh, làm ăn, nếu để tang sẽ không tốt. Vậy điều này có đúng không? Nếu không mặc áo tang trắng mà thay bằng áo tràng hoặc áo bình thường thì có đúng không? Tại sao khi gia đình có tang lễ, tất cả các tủ, cửa đều phải được quẹt vôi trắng? Áo tang và vòng hoa có được đốt hết sau lễ di quan không? Tôi xin cảm ơn Sư.
Ảnh minh họa.
Trả lời:
Đám tang, lễ tang, hay tang lễ là một phần không thể thiếu trong văn hóa Việt Nam. Lễ tang bao gồm nhiều nghi thức mà người sống thực hiện đối với người đã khuất. Các nghi lễ này có sự khác biệt giữa các dân tộc, nhưng nhìn chung đều có những bước cơ bản tương đồng, dù có những thay đổi so với trước đây.
Hiện nay, các nghi thức tang lễ đã được giản lược hơn. Các trình tự phổ biến bao gồm lễ khâm liệm, lễ nhập quan, lễ viếng, lễ đưa tang, lễ hạ huyệt và lễ viếng mộ. Theo quan điểm của Nhà nước Việt Nam, “tử là táng”, nhấn mạnh việc tổ chức tang lễ một cách đơn giản. Quan điểm Phật giáo về tang lễ là “tam nhựt bất cấm”, tức là không sát sinh để cúng vong linh, chỉ dùng thức ăn chay và đãi khách ăn chay. Đối với đời sống dân sự, quy mô lễ tang lớn hay nhỏ tùy thuộc vào điều kiện kinh tế của mỗi gia đình. Tuy nhiên, khoảng thời gian từ khi người thân qua đời cho đến khi động quan, có thể kéo dài đến cả tuần lễ, là khoảng thời gian quan trọng.
Lễ tang của tu sĩ Phật giáo
Các tu sĩ Phật giáo xem sự sống và cái chết là lẽ thường tình trong thế gian. Quá trình tu hành của Tăng Ni dựa trên tinh thần vô ngã, mọi sự vật đều do duyên hợp mà có. Thân thể này, ngoài trí tuệ, chỉ là huyễn mộng, không có gì đáng để chấp trước. Điều quan trọng đối với người tu hành là khi lâm chung có giữ được chánh kiến, chánh niệm hay không. Nếu tu hành cả đời mà khi lâm chung không đạt đạo, thì cũng chỉ là một cái chết thế gian. Theo quan niệm của những người tu hành ở núi rừng, “tử là táng”. Các vị Tổ sư tu hành nơi thâm sơn cùng cốc như Đại sư Khắc Chân, Long Cốc Thượng Tự, cách đây 250 năm, khi thị tịch đã ẩn mình trong hang, không ai làm lễ tang hay nhập tháp, đó là lý do ngôi chùa được gọi là chùa Hang Tổ. Năm 2012, Sư Đại Tâm cũng khuyên đệ tử không làm lễ tang, chỉ an táng ngay trong hang. Có vị tu sĩ đã viên tịch giữa rừng sâu, thân thể tan rã mà không ai khâm liệm hay nhập tháp, như trường hợp của Ngài Ban Chu Thừa Viễn, Đệ tam Tổ Tịnh Độ. Lễ tang của những tu sĩ chân chính, những bậc tu hành tinh chuyên, thường rất giản đơn, “tử là táng”. Các lễ tang khác trong Phật giáo kéo dài là do chờ đợi môn nhân đệ tử đến viếng, và người trưởng tử hoặc người thừa kế có trách nhiệm quyết định. Tuy nhiên, thời gian tổ chức thường ngắn, sau đó là lễ nhập tháp.
Đối với các bậc giáo phẩm cao cấp tại thành phố, tang lễ có thể kéo dài. Có khi lễ tang kéo dài đến 7 ngày mới nhập tháp, để mọi người từ khắp nơi đến kính viếng và đặt vòng hoa, thể hiện sự tiếc thương. Số lượng vòng hoa có thể nhiều như tang lễ của người đời. Điều này xuất phát từ tâm phát của chư Tăng Ni và Phật tử, tiếc thương một vị giáo phẩm cao cấp đã viên tịch.
Trai đàn chẩn tế trong Phật giáo
Ảnh minh họa.
Con người tham sống sợ chết
Đối với người thế gian, cái chết được xem là vô cùng quan trọng và đáng tiếc nuối. Con người không muốn chết vì cái chết đồng nghĩa với sự chia ly, chấm dứt mọi mối quan hệ với gia đình, không còn giao tiếp với cõi dương, không còn những tranh chấp thị phi, không còn những lo toan về giàu nghèo, hơn thua, phải quấy, địa vị xã hội, tiền bạc, quyền lực. Cái chết đối với con người đánh dấu một bước chuyển sang thế giới bên kia, mất đi thân người trên hành tinh này. Chính vì những lý do lớn lao này, con người mới tham sống sợ chết.
Nỗi sợ tiếp theo là sợ người chết, sợ lễ tang, sợ đám ma. Nghe đến “ma” là đã sợ hãi. Bởi người chết nằm bất động, không còn hơi thở, không còn tiếng nói, không còn nhận biết gì với người sống. Người chết sẽ bị chôn vùi, chỉ còn lại dư âm mà không còn sự hiện diện. Nỗi sợ về tâm linh, sợ người chết nắm tay dắt đi theo, sợ người chết về thăm, sợ những “lân tinh hồn thư” làm mình bị lây nhiễm và chết theo, sợ quỷ nhập tràng.
Sợ người chết còn là sợ bị lây bệnh khi không còn thầy thuốc kiểm soát, sợ sự hôi thối, sợ trùng tang, liên táng. Cuối cùng, điều mệt mỏi nhất là lễ tang kéo dài, tích hợp nhiều phong tục tập quán từ nhiều vùng miền khác nhau, buộc người nhà phải thực hiện. Nếu không làm đúng, họ sợ bị cho là bất hiếu, bị ông bà quở trách, thần thánh phạt vạ, Phật trời không chứng giám, khiến người chết không được siêu thoát. Đây chính là nỗi sợ chung của người còn sống.
Cần giảm bớt sự rườm rà của lễ tang
Có người không nghĩ, không sợ cái chết hay người chết, nhưng lại sợ lễ tang. Việc tổ chức lễ tang thường rườm rà, và nội bộ gia đình đôi khi không hòa hợp. Có khi mượn người đi viếng tang để lôi kéo, chia bè phái tranh chấp tài sản của người đã khuất. Họ sợ tổ chức lễ tang linh đình, làm thịt trâu, thịt heo, thịt bò để đãi bà con họ hàng đến ăn uống say sưa. Thêm vào đó, thời gian để tang kéo dài khiến mọi người trong gia đình mệt mỏi nhưng không dám bày tỏ. Một đám tang của người có quyền lực có thể nhận vô số vòng hoa. Những người đến viếng không hẳn vì lòng tốt với tang chủ, mà có thể vì lợi ích kinh doanh trong tương lai, củng cố địa vị, hoặc đơn giản là để giao lưu tình cảm không lời sau lễ tang.
Người xưa có câu: “Sanh bất hiếu thân, tử tế vô ích” (Sống không hiếu thảo với cha mẹ, chết có cúng tế bao nhiêu cũng vô ích). Trong một xã hội văn minh như Việt Nam hiện nay, lễ tang nên được xem là một chuyện bình thường. Đối với người đã khuất, điều quan trọng là giá trị nhân phẩm, tư cách, trí tuệ và đạo đức của họ khi còn sống. Do đó, việc tổ chức tang lễ gọn gàng, giản dị là điều nên làm. Nên tập trung vào việc tụng kinh, niệm Phật cho người quá cố, đặc biệt là những người thân trong gia đình. Việc tụng niệm không nhất thiết phải tìm thầy xa xôi, làm phiền chủ và khách. Các lễ cúng sau tang lễ nên được tinh giảm, tránh lãng phí tài sản, tiền bạc. Tài sản của người đã khuất nên được dùng cho công tác từ thiện, giúp đỡ người nghèo, xây nhà tình thương, bởi lẽ hiện nay vẫn còn nhiều người Việt Nam nghèo đói, thiếu thốn.
Phỏng vấn TS Vũ Thế Khanh về ‘trùng tang liên táng’
Giải quyết đồ đạc sau lễ tang
Đối với những vật dụng của người đã khuất, những thứ họ chưa kịp sử dụng nên để lại cho người thân dùng, như xe cộ, đồng hồ, nón, áo veston, những kỷ vật có giá trị. Những thứ người chết đã sử dụng, như quần áo, giường nằm, ghế nhựa, đặc biệt là những vật dụng của người bệnh truyền nhiễm, nên được thiêu hóa để đảm bảo vệ sinh chung.
Tất cả những tấm chăn, chiếu, rèm, phan, phướn, vòng hoa cườm, hoa tươi, hoa ni lông… sau khi an táng xong nên được thiêu hóa hoặc gửi tại nơi chôn cất. Chỉ nên giữ lại một vài kỷ vật của người thân để thờ cúng trên bàn vong linh. Ngay cả những vật này cũng nên được giải quyết gọn gàng sau 100 ngày, để mọi thứ trở nên giản dị và thời gian giúp nguôi ngoai nỗi đau mất mát.
Đồ tang, áo xô, khăn tang của con cháu để tang cho ông bà nên được giữ gìn, giặt sạch và để tang trong ba năm. Tuy nhiên, hiện nay do xã hội tiến bộ, con cháu ở nước ngoài, đi làm ăn xa, nên sau lễ an táng và sau khi tiễn vong linh ông bà, con cháu xin xả tang. Có người chỉ để tang vài ngày, hoặc theo phong tục chỉ để tang 100 ngày rồi xả. Một số gia đình vì đang xây nhà, sắp cưới con trai, con gái… nên sau khi khai mộ xin xả tang. Trong trường hợp này, những phong tục cần được hóa giải để thân bằng quyến thuộc thuận lợi làm ăn sau lễ tang mà không gặp trở ngại. Hoặc do chiến tranh không thể để tang, không thể thọ tang thì cũng không xả tang. Đối với người xưa, những người xả tang sớm bị cho là bạc tình bạc nghĩa. Nhưng đối với ngày nay, điều đó được xem là tiến bộ văn minh. Giáo lý nhà Phật gọi đó là phương tiện cần có sự gia giảm cho công việc của gia đình.
Lễ tang là một phong tục tập quán, nhưng trong đó cũng có một phần là quy luật tất yếu của con người. Người chết không thể chối bỏ lễ tang, và người sống không vì bất kỳ lý do gì mà không tổ chức lễ tang cho người đã khuất. Đặc biệt là cộng đồng con người ở phố xá, ngõ hẻm, nhà sàn ven sông, hoặc những người ở nước ngoài, theo đạo Kitô, Tin Lành, hoặc không đủ kinh phí tổ chức tang lễ. Tuy nhiên, không nên bỏ mặc người chết trong lễ tang, mà nên làm thật giản dị, phù hợp với thời đại văn minh.
Không thọ tang được không?
Việc không làm lễ tang quá rườm rà, tốn kém tiền bạc cá nhân, gia quyến, hoặc tiền của người đã khuất chưa hẳn là đúng. Đối với người chết là em trai, em gái, em dâu, chị dâu, những người nhỏ tuổi hơn mình, hoặc tu sĩ giáo phẩm, tu lâu năm, người xuất gia chính thống, thì không thọ tang là đúng, không bị coi là lỗi lầm.
Đối với những người không có quan hệ huyết thống trực tiếp, bạn bè, người mới quen biết… thì việc không thọ tang là bình thường. Còn lại những người thân ruột thịt đều nên thọ tang. Đôi khi, những người thân ruột thịt lớn tuổi, anh trai, chị gái, chú, bác, cô, dì, dượng độc thân không có người thân, thì mình có thể thọ tang vì tình cảm với người đã khuất, và sau lễ tang thì xả tang.
Chỉ có các tu sĩ từ Sa di, Sa di ni, Thức xoa ma na ni trở lên, thuộc đệ tử xuất gia của Phật, không phải thọ tang người thân, dù đó là ông bà, cha mẹ. Lý do là người xuất gia mặc pháp y của Phật, không thể thọ tang người ngoài đời, và ngược lại. Khi ông bà, cha mẹ đi tu theo Phật, xuất gia làm Tỳ kheo, Tỳ kheo ni, khi viên tịch thì đệ tử, trong đó có con cháu, đều thọ tang. Thọ tang là việc “hiếu để”, không nên từ chối trước người lớn tuổi hơn mình, đó là lễ. Người có “hiếu để” trên đời làm việc gì cũng thuận lợi; người thiếu “hiếu để” không làm gì nên thân, đó là một chút nguyện hạnh hội nhập dòng đời cứu độ chúng sanh.
Phật tử hỏi mặc áo tràng, mặc đồ bình thường lo việc tang, thọ tang được không? Xin trả lời: Mặc áo tràng, mặc đồ bình thường để lo việc tang lễ và thọ tang ông bà cha mẹ vẫn được. Mặc áo tràng thể hiện là Phật tử, mặc đồ bình thường để dễ làm công việc tang lễ, thọ tang vẫn được, vì vị tịnh nhân đó chưa thọ giới mặc pháp y của Phật! Hơn nữa, là Phật tử, đối với việc “hiếu để” cần phải có và giữ gìn kỹ lưỡng hơn người thế gian. Thiếu lễ nghĩa, người đời sẽ chê bai, phỉ báng, và chúng ta cũng không thể trọn vẹn trong đạo làm con cháu.
Đám tang không xem giờ tốt xấu ở Hữu Bằng
Cửa kính, tủ kính đều có quẹt vôi trắng khi có lễ tang
Không phải tủ hay cửa đều bị quẹt vôi trắng, mà là tủ kính, cửa kính, cửa cái, cửa sổ có gắn kính. Đây là một hủ tục của Trung Quốc phong kiến, ảnh hưởng ít nhiều đến người Việt. Tuy nhiên, tục này ít khi được truyền bá, và cũng không ai quá chú ý thực hiện. Khi gia đình có tang sự, tang chủ phải lo liệu nhiều việc, không có thời gian để nghĩ đến việc quẹt một vệt vôi trên các tủ kính, cửa kính trong nhà.
Khi có người thân qua đời, trong nhà có tủ kính, cửa sổ, cửa cái, hay bất kỳ đồ vật nào có gắn kính, người sống có thể nhìn thấy hình ảnh phản chiếu của mình trong đó. Theo tục lệ xưa, gia chủ sẽ dùng vôi quẹt thành hình chữ thập, hình tròn hoặc dán giấy hồng đơn, giấy trắng lên kính. Những việc làm này nhằm giúp vong hồn người mới chết còn yếu đuối thấy vệt vôi mà tránh đi đường khác. Nếu không có vệt vôi, vong người mới chết còn yếu sẽ nhìn thấy tấm kính, và bị mắc kẹt lại thế gian, không thể đi đầu thai. Thường thì kính gắn trong tủ là kính thủy ngân, kính này có thể khiến vong linh người mới chết nhìn thấy “nghiệt cảnh đài” mà sợ hãi, vướng mắc tại đó mà không đi đầu thai được. Vì vậy, khi trong nhà vừa có người qua đời, gia chủ cần nhớ việc đầu tiên là dùng giấy trắng hoặc giấy hồng đơn dán lên mặt kính của tủ kính.
Tương tự, tại bàn thờ Thiên, trước nhà cũng có quẹt một vệt vôi. Nếu không có vệt vôi, vong linh sẽ bị dẫn dắt vào nơi cúng kiến, khó vượt qua bàn thờ Thiên và không đi đầu thai, gây tội nghiệp cho người mới chết.
Nên theo giáo lý Phật Đà
Lễ tang cho gọn cả nhà được an
Trong lễ tang pháp nhuận tràn
Lo chuyên trì tụng Tây phương mau về.
Việc tổ chức tang lễ theo hướng giản dị, văn minh không chỉ giúp gia đình thuận lợi trong cuộc sống mà còn thể hiện sự tôn trọng đối với người đã khuất. Để hiểu rõ hơn về các vấn đề liên quan đến lễ tang và những lời khuyên từ Đạo phật, hãy cùng khám phá thêm.
