Khám phá câu chuyện kỳ bí về sự xuất hiện của đầu người đội Phật tại ngôi chùa cổ ở Nghệ An, nơi gắn liền với những truyền thuyết tâm linh sâu sắc và dấu ấn lịch sử của vùng đất này. Từ tên gọi ban đầu đến những sự kiện linh ứng được ghi chép, ngôi chùa Bà Bụt ẩn chứa những bí ẩn chưa được bật mí. Tìm hiểu thêm về lịch sử và văn hóa tâm linh tại chiasedaophat.com.
Chùa Bà Bụt với hệ thống tượng pháp đa dạng, đặc sắc
Nguyên xưa chùa Bà Bụt có tên gọi là Chùa Thượng Thọ. Tương truyền, tại bến đò Trung Lở gần chùa Thượng Thọ, có một cô lái đò xinh đẹp đã biến thành Phật Bà Quan Âm 12 tay để thử thách một thanh niên trong làng. Sau sự kiện này, nhân dân đã đổi tên chùa thành chùa Tiên Tích, và thường gọi là chùa Bà Bụt.
Sử sách ghi lại, trong thời kỳ Lý Nhật Quang làm Tri châu Nghệ An, ông đã nhận được sự phù trợ của Phật Bà Quan Âm tại chùa Bà Bụt, giúp ông thuận lợi trong việc khai hoang, mở đất và phát triển kinh tế.
Cổng tam quan chùa Bà Bụt.
Trong cuộc chiến chống quân Chiêm Thành, Lý Nhật Quang được cho là đã nhận được sự linh ứng và phù giúp của Phật Bà Quan Âm, dẫn đến thắng lợi. Khi Lý Nhật Quang bị trọng thương và trên đường trở về, một bà Tiên tại chùa Tiên Tích đã báo mộng cho ông biết Quả Sơn là nơi địa linh và ông có thể hóa thân tại đó. Sau khi nghe lời bà Tiên, Ngài đã quy hóa tại Quả Sơn. Quan quân sau đó đã xây dựng mộ và đền thờ cho ông tại đây. Vì vậy, hàng năm vào ngày 20 tháng Giêng, nhân dân thường tổ chức lễ “nghinh xuân” để rước di tượng Lý Nhật Quang từ đền Quả Sơn đến chùa Bà Bụt làm lễ tạ ơn.
Ngôi chùa được xây dựng vào năm 1007, tọa lạc trên một khu đất rộng, phía trước là dòng sông Lam thơ mộng, còn phía sau tựa vào chân núi Hội, tạo nên một thế đất vững chãi, giúp chùa vượt qua bao biến thiên lịch sử. Kiến trúc cổ kính mang đến cho chùa Bà Bụt một vẻ đẹp độc đáo và riêng biệt.
Nét cổ kính của ngôi chùa Bà Bụt gần 1000 năm tuổi.
Dù không sở hữu vẻ ngoài đồ sộ, uy nghiêm, nhưng bên trong chùa Bà Bụt ẩn chứa một vẻ đẹp kỳ bí và linh thiêng. Sự tinh xảo trong nghệ thuật điêu khắc, cấu trúc độc đáo và ý nghĩa sâu sắc của từng chi tiết, họa tiết trang trí tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt cho chùa, thu hút cả người dân địa phương lẫn du khách thập phương. Điều này được khắc họa rõ nét qua hai câu đối ở cột hiên trước:
“Thắng cảnh hảo chung thiên địa chí
Danh lam biệt chiến cổ kim kỳ”
Tạm dịch:
“Cảnh tuyệt đẹp, trời đất hun đúc chốn này
Hội danh lam xưa nức tiếng lạ kỳ”
Những câu thơ này không chỉ ca ngợi vẻ đẹp của ngôi chùa mà còn tôn vinh cảnh quan thiên nhiên hữu tình của vùng đất này. Khi bước vào nhà bái đường, du khách sẽ ấn tượng với bức phù điêu chạm trổ tinh tế, mang đậm nét hoa văn cổ xưa. Bức phù điêu khắc họa hình chín con rồng quây quần, tạo nên vẻ uy nghiêm và độc đáo. Các bờ giải, bờ nóc cũng được trang trí bằng hình ảnh rồng, với nghệ nhân thể hiện một con rồng đầy đủ bộ phận, uốn lượn mềm mại và đẹp mắt.
Trên bức hoành phi của cung thờ có khắc dòng chữ Hán “Tiên tích tự”, mang ý nghĩa “dấu tích bà tiên bà bụt”, cùng với bốn chữ “Phật nhật tăng hy” phía trên, có nghĩa là “trời Phật tỏa sáng”. Những dòng chữ này khẳng định niềm tin và sự tích về chùa Bà Bụt đã ăn sâu vào tâm thức dân chúng, được họ tôn sùng qua bao đời.
Tại chùa, còn lưu giữ được một hệ thống tượng cổ (22 pho) bằng gỗ, sơn son thếp vàng, đa dạng về loại hình, kích thước, đặc sắc về cấu tạo, nghệ thuật chế tác.
Tồn tại qua cả nghìn năm lịch sử và còn lưu giữ được một hệ thống tượng pháp đặc sắc, chùa Bà Bụt được đánh giá là một trong những ngôi chùa cổ kính, nổi tiếng ở xứ Nghệ – điểm đến chiêm bái, tham quan hấp dẫn của phật tử và du khách.
Chùa Bà Bụt nổi bật với số lượng lớn các pho tượng, lên đến 28 bức, trong đó có nhiều pho tượng quý giá như tượng Phật Bà Quan Âm 12 tay và tượng Cửu Long.
Tượng Cửu Long được đặt trang trọng ở giữa hàng thứ nhất của cung thờ. Tượng đứng trên đài sen, tay trái chỉ lên trời, tay phải chỉ xuống đất. Vành hào quang xung quanh thân tượng được tạo nên bởi 9 con rồng, biểu trưng cho 9 dòng sông, 9 ngọn núi, 9 dòng họ vua Hùng, hoặc rộng hơn là thể hiện dòng giống con Rồng cháu Tiên của dân tộc Việt Nam từ thuở sơ khai.
Pho tượng Phật sơ sinh đứng trên đài sen bao quanh là vòng cửu long với 9 con rồng đang phun nước. Đây cũng được cho là một pho tượng cổ đẹp, độc đáo của chùa.
Chùa Bà Bụt là nơi hội tụ tượng pháp của nhiều đền, chùa quanh vùng, do đó trong chùa còn có tượng thần, thánh, tổ sư…
Độc đáo bức tượng Đầu người đội Phật ở chùa Bà Bụt
Bức tượng Phật Bà Quan Âm Đầu người đội Phật là pho tượng cổ duy nhất còn sót lại từ khi ngôi chùa được xây dựng, có niên đại gần 1000 năm. Pho tượng cao khoảng 1,2m, được bài trí ở vị trí trang trọng nhất. Tuy nhiên, do đầu người nằm khuất dưới đáy tượng Phật Bà, nên ít người có thể chiêm ngưỡng trọn vẹn vẻ đẹp của bức tượng cổ này. Chỉ khi vào sâu bên trong nội điện, luồn qua các bức tượng khác, mới có thể thấy rõ đầu người đang nâng đỡ tượng Phật Bà.
Tượng cao khoảng 1,2m, gồm đầu tượng đội mũ hoa, thân tượng tạc theo kiểu ngồi thiền trên tòa sen, đội tượng là một đầu quỷ hình người dữ tợn có 2 cánh tay nâng tòa sen.
Đầu người đàn ông với 2 cánh tay chống đỡ tượng Phật phía trên.
Tượng Phật bà Quan Âm 12 tay được xem là một trong những pho tượng cổ nhất của chùa, phản ánh được sự tích hình thành chùa, cũng như mối quan hệ khăng khít giữa chùa Bà Bụt và đền Quả Sơn thờ Uy Minh Vương Lý Nhật Quang ở xã Bồi Sơn.
Trên thân tượng Phật bà có 12 tay, trong đó 8 tay (mỗi bên 4 tay) giơ lên cao, 2 tay đan chéo trước bụng, theo kiểu ngồi thiền và 2 tay khép hờ hai bên, chỉ. So với một số pho tượng cổ nhiều tay ở các chùa trong tỉnh, bố cục, cấu trúc của tượng Phật bà Quan Âm 12 tay ở chùa Bà Bụt khá đặc biệt.
Bức tượng độc đáo “đầu người đội Phật” được tạc bằng chất liệu gỗ mít.
Tượng Phật Bà với khuôn mặt hiền từ, đức độ. Các cánh tay được tạo hình với nhiều tư thế khác nhau, nhưng vẫn giữ được nét thon thả, mềm mại. Chân tượng khoanh tròn trên đài sen, và bên dưới là đầu quỷ hình người hung dữ đội đài sen. Điều này tượng trưng cho sự quy phục của cái ác, phù hợp với câu chuyện truyền thuyết về sự tích ngôi chùa. Từ hình dáng đến các chi tiết chạm trổ, pho tượng toát lên vẻ thánh thiện, thanh cao và đức độ, mang lại cảm giác nhẹ nhàng, thư thái cho tâm hồn Phật tử khi đến chiêm bái.
Ngoài bức tượng Đầu người đội Phật, chùa Bà Bụt còn sở hữu nhiều bức tượng Phật độc đáo khác, với họa tiết rồng chạm trên vai áo, thu hút sự chú ý và ngưỡng mộ của các nhà nghiên cứu cũng như du khách gần xa.
Khám phá thêm những câu chuyện lịch sử và nét văn hóa tâm linh độc đáo khác trong chuyên mục Đạo phật.
