Cuộc sống luôn ẩn chứa những quy luật bất biến, nơi may mắn và thử thách đan xen. Dù là những giai thoại cổ xưa hay lời răn dạy của tiền nhân, chúng ta đều có thể tìm thấy những bài học quý giá về cách đối diện với biến cố. Hãy cùng khám phá những chỉ dẫn sâu sắc để vững vàng hơn trên hành trình tìm kiếm bình an, truy cập <a href="Website Chia sẻ Đạo Phật“>Website Chia sẻ Đạo Phật để tìm hiểu thêm.
‘Phúc bất trùng lai, hoạ vô đơn chí’ là câu thành ngữ được đúc kết từ tiền nhân gửi tới hậu thế.
Nguồn gốc và ý nghĩa của câu ‘Phúc bất trùng lai, hoạ vô đơn chí’
Câu thành ngữ “Phúc bất trùng lai, hoạ vô đơn chí” có nguồn gốc từ cuốn “Thuyết uyển. Quyển thứ nhất. Quyền mưu” của Lưu Hướng, một học giả nổi tiếng thời nhà Hán. Nguyên văn gốc là “Phúc bất trùng chí, họa tất trùng lai”, mang ý nghĩa sâu sắc: những điều may mắn, tốt đẹp thường không đến liên tiếp, trong khi tai họa, khó khăn lại có xu hướng nối gót nhau xảy ra.
Cuốn “Thuyết uyển” là tập hợp những đúc kết của Lưu Hướng từ việc nghiên cứu lịch sử, quan sát thực tế và tham khảo các ý kiến thảo luận. Mục đích của ông là đưa ra những đạo lý về sự hưng vong của quốc gia, thành bại trong quản lý đất nước và những kinh nghiệm giúp con người tránh dữ đón lành. Câu “Phúc bất trùng chí, họa tất trùng lai” là một trong những nhận thức quan trọng mà ông rút ra từ thực tiễn cuộc sống.
Để minh họa cho câu thành ngữ này, có một câu chuyện lịch sử đáng chú ý về Hàn Chiêu Hầu, vị vua thứ sáu của nước Hàn thời Chiến Quốc.
Trong thời gian Hàn Chiêu Hầu trị vì, ông đã bổ nhiệm Thân Bất Hại làm tướng, tiến hành cải cách triều đình và siết chặt quản lý. Nhờ những biện pháp này, nước Hàn trở nên thái bình, thịnh vượng và chống chọi hiệu quả với các thế lực bên ngoài, trở thành một trong bảy cường quốc thời bấy giờ.
Tuy nhiên, sau khi Thân Bất Hại qua đời vào năm thứ 22 của Hàn Chiêu Hầu, tình hình bắt đầu thay đổi. Ba năm sau, nhà vua có ý định xây dựng một cung điện nguy nga, tráng lệ. Lúc này, Khuất Nghi Cữu, một đại phu của nước Sở, đã lớn mật đưa ra lời tiên đoán cho Hàn Chiêu Hầu: “Tôi cho rằng ngài sẽ không thể bước qua cánh cửa này!”
Giải thích về quy luật nhân quả của họa phúc
Hàn Chiêu Hầu ngạc nhiên và hỏi Khuất Nghi Cữu lý do của lời tiên đoán. Ông giải thích:
“Mọi việc đều cần xem xét thời cơ. Gặp thời thì mọi thứ sẽ suôn sẻ, thuận lợi; không gặp thời thì sẽ gặp bất trắc. Trước đây, khi ngài đang trên đà thuận lợi, ngài đã không cho xây dựng. Nay, nước Tần vừa tấn công lấy Nghi Dương, nước Hàn lại đang trong cảnh đại hạn, dân chúng khốn khó. Trong hoàn cảnh khó khăn đó, thay vì thương xót dân chúng, ngài lại phô trương xa hoa, lãng phí. Hành động này chắc chắn sẽ rước họa vào thân. Câu ‘Phúc bất trùng chí, họa tất trùng lai’ chính là nói về tình huống như thế này!”
Lời tiên đoán của Khuất Nghi Cữu đã ứng nghiệm. Chỉ một năm sau khi tòa nhà hoàn thành, Hàn Chiêu Hầu cũng qua đời.
Lưu Hướng cũng từng răn dạy hậu thế: “Trên phải biết thiên mệnh, dưới phải biết nhân sự”. Những người biết nhìn xa trông rộng, hiểu rõ quy luật của trời đất và con người, có thể sớm nhận ra nguyên nhân dẫn đến họa phúc, sự tồn vong. Nhờ đó, họ có thể phòng bị trước khi tai họa ập đến. Những người trí tuệ, thông hiểu lẽ đời, chỉ cần nhìn thấy sự việc là có thể phán đoán thành bại dựa trên sự hài hòa của thiên thời, địa lợi và nhân hòa. Giống như Khuất Nghi Cữu, khi thấy hành động của Hàn Chiêu Hầu không phù hợp với thiên thời, địa lợi, nhân hòa, ông đã nhận định chắc chắn sẽ gặp tai họa.
Thông điệp sâu sắc từ câu thành ngữ của người xưa
Câu thành ngữ “Phúc bất trùng lai, hoạ vô đơn chí” là lời nhắn nhủ của người xưa đến hậu thế về mối liên hệ mật thiết giữa đức hạnh, nghiệp lực và những gì xảy ra trong cuộc sống. Nguồn gốc của họa phúc, sự hưng vong hay suy tàn của một người đều chịu sự chi phối bởi đức và nghiệp của chính họ. Đức hạnh sẽ chiêu mời phúc lành, mang lại cuộc sống thuận lợi và trường thọ; ngược lại, nghiệp lực nặng nề sẽ dẫn đến nhiều trắc trở, khó khăn, thậm chí là yểu mệnh.
Trong cuộc sống hiện đại, con người không ngừng theo đuổi những ham muốn về danh vọng, tiền tài và tình cảm. Trong quá trình đó, nhiều người vô tình tạo thêm nghiệp, quên đi việc tu bồi đức hạnh. Khi những phúc báo tích lũy từ đức hạnh đã tiêu hao hết, mà nghiệp lực vẫn chưa được hóa giải, thì những khó khăn, nghịch cảnh, thậm chí là tai họa sẽ liên tiếp ập đến. Đây chính là đạo lý mà cổ nhân đã chỉ ra: “phúc bất tận hưởng” – phúc lộc không thể hưởng mãi nếu không được bồi đắp.
Để xây dựng một cuộc sống tốt đẹp và bền vững, mỗi người cần chủ động gieo những “mầm thiện” cho chính mình, bắt đầu từ suy nghĩ cho đến hành động. Bởi lẽ, quy luật nhân quả luôn công bằng: muốn gặt hái quả ngọt, trước hết phải gieo trồng những hạt giống tốt đẹp.
Những lời cảnh báo từ ngàn xưa vẫn còn nguyên giá trị, mời quý độc giả cùng khám phá thêm về những đạo lý sâu sắc trong chuyên mục Đạo phật để ứng dụng vào đời sống.
