Nghi thức cúng thí thực, bắt nguồn từ tích cổ trong kinh Vu Lan, mang ý nghĩa sâu sắc về lòng từ bi và sự hồi hướng công đức, không chỉ cho người thân mà còn cho các vong linh cô độc. Đây là nét đẹp văn hóa tâm linh thể hiện sự sẻ chia, giúp đỡ những linh hồn còn chịu khổ đau. Khám phá cách thực hành và ý nghĩa này tại Chia sẻ Đạo Phật.
Theo quan điểm Phật giáo, kinh Vu Lan kể về tôn giả Mục Kiền Liên cứu mẹ khỏi cảnh địa ngục. Dựa trên tích này, vào Rằm tháng 7 Âm lịch, các Phật tử thường thực hiện nghi lễ cúng dường chư tăng, tụng kinh, niệm Phật và làm nhiều việc thiện lành. Mục đích là hồi hướng công đức cho gia tiên, dòng tộc và các oan gia trái chủ, chủ yếu là cầu nguyện cho người cõi âm được siêu thoát, mang lại sự an lành cho cả cõi âm và dương gian.
Song song đó, nhiều người còn thực hiện lễ cúng cô hồn. Lễ này dành cho các vong linh lang thang, cô độc, đang chịu khổ đau và còn nhiều chấp niệm chưa thể siêu thoát. Phật giáo khuyến khích lòng từ bi đối với tất cả chúng sinh, bao gồm cả những người đã khuất không nơi nương tựa hoặc những người thân trong dòng tộc do nghiệp nặng lúc sống mà chưa thể siêu thoát. Những linh hồn này thường được dân gian gọi chung là “cô hồn”.
Nghi thức cúng thí thực làm nét đẹp văn hóa tâm linh của người Việt.
Trong kinh điển Phật giáo có ghi lại việc Đức Phật đã cứu giúp loài ngạ quỷ và truyền dạy chú biến thực. Những người trì tụng chân ngôn này có thể bố thí thức ăn, thức uống cho vô số loài ngạ quỷ, giúp họ no đủ. Theo giáo lý này, các loài ngạ quỷ nhận thức ăn bằng “xúc thực” (thông qua cảm nhận), do đó, thực phẩm sau lễ cúng vẫn có thể sử dụng được. Nghi thức cúng thí thực thường bao gồm việc tụng các chân ngôn như diệt định nghiệp, biến thực, biến thủy, và kết thúc bằng thời tụng Bát Nhã Tâm Kinh cùng nghi thức hồi hướng như thông lệ.
Lễ cúng thí thực cho cô hồn thể hiện tinh thần từ bi của Phật giáo, đồng thời hòa quyện với tín ngưỡng dân gian. Sức mạnh của các chân ngôn, kết hợp với định lực và đức hạnh của người thực hành, tác động lên thần thức của các vong linh, giúp họ thoát khỏi khổ đau. Không chỉ được no đủ về vật chất, họ còn được nghe pháp, từ đó có cơ hội siêu thoát. Nghi thức này còn là một hình thức thực hành hạnh bố thí. Người cúng thí, nương nhờ oai thần của chư Phật, Bồ Tát, thần lực của chân ngôn và nguyện lực của bản thân, có thể biến thức ăn, nước uống thành nhiều phần, đủ cho vô số vong linh thọ nhận. Để nghi thức thành tựu viên mãn, người thực hiện cần giữ tâm thành kính, hoan hỉ. Nhiều kinh nghiệm chia sẻ rằng, việc thực hiện lễ cúng khi bản thân cảm thấy hơi đói có thể giúp dễ dàng hơn trong việc tập trung tâm tưởng vào thực phẩm đang cúng dường.
Nghi thức cúng thí thực góp phần làm phong phú thêm nét đẹp văn hóa tâm linh của người Việt. Tuy nhiên, có những điều cần lưu ý để tránh lãng phí và giữ gìn sự tôn nghiêm. Sau lễ cúng, thức ăn vẫn có thể được sử dụng bình thường. Nếu còn dư, nên chia sẻ cho người khác thay vì bỏ đi, bởi các vong linh nhận thức ăn bằng hương vị và sự tưởng niệm, không ảnh hưởng đến bản chất thực phẩm. Lễ cúng thí thực có thể thực hiện mỗi năm một lần, đặc biệt vào dịp Rằm tháng 7. Nếu không có điều kiện, việc thực hiện thường xuyên hơn, ví dụ hàng tháng, cũng rất đáng quý, bởi ông bà ta thường nói “Thờ phượng thì dễ, giữ lễ mới khó”.
Cúng thí thực là một hoạt động tâm linh kết hợp hài hòa giữa tinh thần Phật giáo và nét đặc trưng văn hóa dân gian. Điều này minh chứng cho sự dung hòa của Phật giáo với tín ngưỡng bản địa, làm phong phú thêm đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng. Để thực hành đúng ý nghĩa, tránh sa đà vào mê tín, Phật tử tại gia có thể chuẩn bị một mâm cúng đơn giản gồm các loại nước uống, thực phẩm chay như cơm, canh, bánh, kẹo, xôi, chè (tùy theo điều kiện), cùng với hoa, trái cây và đèn nến. Mâm cúng nên được đặt ngoài trời.
Khi thực hiện, có thể khấn nguyện như sau:
“Kính lạy chư Phật mười phương,
Kính lạy các vị Long Thiên Long thần hộ Pháp,
Kính lạy các vị thiên thần ngự tại đất này.
Hôm nay con… ở… xin được làm lễ cúng thí thực cho các vong linh đang còn lang thang và chịu nhiều đau khổ. Xin các Ngài chứng giám cho lòng thành của con. Tôi xin mời quý vị là các vong linh xung quanh khu vực này, những vong linh hữu duyên với tôi, cùng đến nơi này để nhận lòng thành của tôi gửi đến quý vị. Tôi xin cầu nguyện cho quý vị được thoát khỏi những vướng mắc đau khổ chốn trần gian và sớm siêu thoát đến với cõi lành. Mong cho quý vị được bình an và đi tiếp hành trình tiến hóa tâm linh của mình. Tôi cũng xin cầu nguyện cho muôn vật, muôn loài yêu thương tôn trọng lẫn nhau, không loài nào oan trái loài nào. Xin cầu nguyện cho gia đình và cộng đồng xung quanh, đất nước đều được bình an, hạnh phúc, ấm no. Cầu nguyện cho những ai biết đến chánh pháp đều tinh tấn tu tập để tiêu trừ nghiệp chướng, tăng trưởng bồ đề tâm.
Nam mô Phật, nam mô Pháp, nam mô Tăng.”
Tiếp theo là tụng các chân ngôn:
Chân ngôn biến thực (biến thức ăn cho nhiều):
Nam mô tát phạ đát tha, nga đà phạ lô chỉ đế, án tám bạt ra, tam bạt ra hồng (7 lần).
Chân ngôn Cam lồ thủy (biến nước uống cho nhiều):
Nam mô tô rô bà da, đát tha nga đa da, đát điệt tha. án tô rô, tô rô, bát ra tô rô, bát ra tô rô, ta bà ha (7 lần).
Chân ngôn cúng dường:
Án nga nga nẵng tam bà phạt phiệt nhựt ra hồng (7 lần).
Lưu ý quan trọng: Mâm cúng thí thực thể hiện lòng thành, vì vậy tùy thuộc vào điều kiện và tâm nguyện của mỗi người, miễn là đảm bảo sự chay tịnh và thanh sạch. Nên chuẩn bị các món ăn đã được chế biến sẵn, là thực phẩm có thể sử dụng được, thay vì các nguyên liệu thô như muối hay gạo. Các vật phẩm như mía, đường, dù có thể được bày biện theo phong tục xưa, nhưng không bắt buộc. Tuyệt đối không rải thức ăn ra đất sau khi cúng. Lễ cúng nên được thực hiện ngoài trời vào thời điểm thuận tiện nhất. Nếu chỉ thực hiện một lần trong năm, nên chọn dịp Rằm tháng 7 Âm lịch (ngày 14, 15 hoặc 16).
Mong rằng những thông tin về ý nghĩa và nghi thức thực hành lễ cúng thí thực sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về thực hành tâm linh này, mời bạn khám phá thêm nhiều nội dung sâu sắc về Đạo phật.
