Trong dòng chảy Phật pháp, người tại gia có hai phận sự quan trọng là Ưu bà tắc và Ưu bà di, những người hướng về Tam Bảo và gìn giữ giới luật. Nền tảng của sự nương tựa này bắt đầu từ Tam quy, một cam kết vững chắc với Phật, Pháp và Tăng. Khám phá ý nghĩa sâu sắc của việc này tại <a href="Chia sẻ Đạo Phật“>Chia sẻ Đạo Phật để hiểu rõ hơn về con đường giác ngộ.
Trong Phật giáo, cư sĩ tại gia được phân thành hai hạng: Ưu bà tắc (nam cư sĩ) và Ưu bà di (nữ cư sĩ). Ưu bà tắc, còn gọi là Cận sự nam hay Thanh tín sĩ, là những người nam quy y Tam Bảo, thường xuyên lui tới chùa chiền và phụng sự Tam Bảo. Ưu bà di, hay Cận sự nữ, Thanh tín nữ, là những người nữ đã thọ Tam quy, giữ gìn Ngũ giới, thực hành các pháp thiện và phụng sự Tam Bảo.
Theo sử liệu Phật giáo, hai thương gia Đề Vị và Ba Lợi là những đệ tử Ưu bà tắc đầu tiên của Đức Phật. Mẹ và vợ của Tôn giả Da Xá trước khi xuất gia cũng là những đệ tử Ưu bà di đầu tiên trong hàng Phật tử tại gia.
Nền tảng giới pháp căn bản mà cả hai hạng cư sĩ này thọ trì là Ngũ giới. Tuy nhiên, trước khi thọ Ngũ giới, điều kiện tiên quyết để hướng về Phật giáo là thực hành Tam quy. Tam quy, hay Quy y Tam Bảo, có nghĩa là quay về nương tựa ba ngôi báu: Phật, Pháp và Tăng.
Quy y tam bảo và ngũ giới
Nội dung Tam quy
Tam quy thể hiện sự quay về nương tựa ba phương diện:
- Quy y Phật: Nương tựa Đức Phật, Đấng dẫn đường chỉ lối cho chúng ta trong cuộc đời.
- Quy y Pháp: Nương tựa Giáo Pháp, con đường của tình thương và sự hiểu biết, giúp ta đạt đến giác ngộ.
- Quy y Tăng: Nương tựa Tăng đoàn, cộng đồng những người nguyện sống đời tỉnh thức và tu tập.
Phật, Pháp và Tăng không chỉ hiện hữu trong mười phương thế giới mà còn tiềm ẩn trong mỗi con người. Quy y Tam Bảo cũng đồng nghĩa với việc tin tưởng vào khả năng giác ngộ nơi tự tánh của mình, khả năng khai mở và phát triển tình thương, trí tuệ nơi bản thân cũng như những người đồng đạo.
Ý nghĩa Ngũ giới
Ngũ giới là những nguyên tắc hướng dẫn chúng ta đến an lạc, giải thoát và giác ngộ. Đây cũng là nền tảng để xây dựng hạnh phúc cá nhân, hạnh phúc gia đình và sự ổn định xã hội. Khi học hỏi và thực hành Ngũ giới, chúng ta đi đúng con đường chánh pháp, tránh xa lỗi lầm, khổ đau, sợ hãi và thất vọng. Điều này góp phần mang lại an lạc, hạnh phúc cho bản thân, gia đình và sự an ổn cho toàn xã hội.
Giới tướng của Ngũ giới
- Giới thứ nhất: Không sát sinh
Nhận thức rõ những khổ đau do hành động sát hại gây ra, người Phật tử học theo hạnh đại bi để bảo vệ sự sống của vạn loài. Phật tử không giết hại sinh mạng, không tán thành hành vi giết chóc và ngăn chặn người khác làm hại sinh linh. - Giới thứ hai: Không trộm cắp
Hiểu rõ những bất hạnh do lừa gạt, trộm cắp và bất công xã hội, người Phật tử thực hành hạnh đại từ, chia sẻ thời gian, năng lực và tài vật cho những người thiếu thốn. Phật tử nguyện không chiếm đoạt tài sản của người khác khi chưa được sự đồng thuận, tôn trọng quyền tư hữu và tích cực ngăn chặn các hành vi làm giàu bất chính dựa trên sự đau khổ của người khác. - Giới thứ ba: Không tà dâm
Ý thức được những khổ đau do tà dâm mang lại, người Phật tử học tinh thần trách nhiệm để bảo vệ sự trong sạch và an toàn cho cá nhân, gia đình và xã hội. Nhận rõ hành vi bất chính gây đau khổ cho mình và người khác, Phật tử nguyện sống chung thủy với người bạn đời hợp pháp. - Giới thứ tư: Không nói dối
Nhận thức sâu sắc những đau khổ do lời nói dối trá gây ra, người Phật tử thực hành ái ngữ và lắng nghe, mang lại niềm vui và xoa dịu nỗi đau cho người khác. Biết rằng lời nói có sức mạnh tạo ra hạnh phúc hoặc khổ đau, Phật tử chỉ nói những lời chân thật, xây dựng, mang lại niềm tin, an vui và hy vọng, giúp hóa giải hiểu lầm và mâu thuẫn. Phật tử nguyện không lan truyền tin tức thất thiệt, không phê phán khi chưa hiểu rõ và không nói những lời gây bất hòa. - Giới thứ năm: Không sử dụng chất gây say và độc tố
Nhận thức những khổ đau do lạm dụng chất gây nghiện và độc tố, người Phật tử học cách chuyển hóa thân tâm, bồi dưỡng sức khỏe thể chất và tinh thần thông qua thực hành chánh niệm trong ăn uống và tiêu thụ. Phật tử chỉ tiêu thụ những gì mang lại an lạc cho bản thân, gia đình và xã hội. Phật tử nguyện không uống rượu, không sử dụng ma túy, không tiêu thụ các sản phẩm có độc tố, bao gồm cả các sản phẩm truyền thông độc hại. Việc lạm dụng rượu và các chất độc hại là sự phản bội tổ tiên, cha mẹ và các thế hệ tương lai. Phật tử nguyện chuyển hóa bạo động, căm thù, sợ hãi và buồn giận bằng cách thực tập kiêng cữ cho bản thân, gia đình và xã hội.
