Trong vũ trụ bao la, khái niệm về Phật không chỉ giới hạn ở một vị giáo chủ mà còn ẩn chứa sự giác ngộ toàn diện, có thể xuất hiện ở vô số thế giới và thời gian. Hành trình tìm hiểu về các bậc giác ngộ mở ra một chân trời tri thức mới, nơi mọi chúng sinh đều tiềm ẩn khả năng đạt đến sự giải thoát. Hãy cùng khám phá thêm tại chiasedaophat.com.
Đức Phật là gì?
Phật, hay còn gọi đầy đủ là Phật đà, là một thuật ngữ có nguồn gốc từ tiếng Phạn cổ đại. Từ này mang ba ý nghĩa sâu sắc: tự mình giác ngộ, giác ngộ cho người khác, và giác ngộ toàn diện mọi thứ. Do đó, Phật còn được tôn xưng là “Nhất biến tri” hoặc “Chính biến tri”, ám chỉ sự thấy biết không giới hạn về thời gian và không gian.
Phật đà, rút gọn là Phật, ban đầu là Thái tử Tất Đạt Đa, sinh ra tại thế giới này cách đây 2589 năm (năm 623 trước Công nguyên) tại thành Ca Tỳ La Vệ, Ấn Độ. Sau khi đạt giác ngộ, Ngài được biết đến với danh hiệu Thích Ca Mâu Ni. “Thích Ca” là tên dòng dõi của Ngài, còn “Mâu Ni” là danh hiệu chung dành cho các bậc Thánh thời cổ đại ở Ấn Độ, mang ý nghĩa “tĩnh lặng”. Ngài là vị giáo chủ của đạo Phật.
Phật giáo cho rằng Phật là chúng sinh đã được giác ngộ, còn chúng sinh là Phật chưa giác ngộ.
Tuy nhiên, dựa trên giáo lý của Đức Phật Thích Ca, chúng ta hiểu rằng tại thế giới này, đã từng có nhiều vị Phật giáng thế từ thuở xa xưa, và sẽ còn có những vị Phật khác xuất hiện trong tương lai xa. Bên cạnh đó, ở vô số thế giới khác trong mười phương, hiện nay cũng đang có nhiều vị Phật tồn tại. Điều này khẳng định rằng, theo quan niệm Phật giáo, Phật không chỉ là một mà có vô lượng vô số vị trong quá khứ, hiện tại và vị lai. Hơn nữa, Phật giáo còn tin rằng tất cả chúng sinh, bất kể đang tin hay không tin Phật, đều mang trong mình tiềm năng thành Phật trong tương lai. Phật giáo định nghĩa Phật là chúng sinh đã đạt giác ngộ, còn chúng sinh là những người chưa giác ngộ. Mặc dù cảnh giới phàm và thánh có sự khác biệt, nhưng về bản chất, Phật tính là bình đẳng, tồn tại trong cả Phật và chúng sinh.
Nói cách khác, Phật giáo không xem Phật như một vị Thần hay một Đấng Sáng Tạo. Do đó, có thể nói Phật giáo chủ trương một quan điểm vô thần luận.
Phật không phải chỉ có một vị có một không hai mà trong quá khứ, hiện tại và trong thời vị lai, có vô lượng vô số Phật.
Bồ Tát là gì?
Bồ Tát là một từ được phiên âm từ tiếng Phạn, là dạng rút gọn của “Bồ đề tát đỏa”. “Bồ đề” có nghĩa là giác ngộ, còn “tát đỏa” là hữu tình (sinh vật có tri giác và tình cảm). Do đó, Bồ Tát có nghĩa là “hữu tình giác ngộ”. Bồ Tát là những hữu tình chúng sinh nhận thức sâu sắc về nỗi khổ của tất cả chúng sinh, đồng cảm và xót thương với nỗi khổ đó, từ đó phát nguyện cứu giúp chúng sinh thoát khỏi mọi khổ đau. Trong đời sống thường nhật, bất kỳ ai thể hiện lòng nhân ái, sự bố thí, hay cứu giúp người trong cơn hoạn nạn đều được xem là có tâm Bồ Tát.
Chúng sinh trước khi thành Phật tất yếu phải trải qua một quá trình làm Bồ tát.
Khái niệm Bồ Tát theo đúng nghĩa Phật giáo rất khác biệt so với quan niệm dân gian. Bồ Tát thực chất là những người sau khi tin và học theo Phật, phát nguyện tự độ cho bản thân và độ cho người khác, thậm chí hy sinh cả bản thân để cứu giúp chúng sinh. Bồ Tát không phải là các vị thần như Thổ Địa hay Thành Hoàng, hay những tượng thờ bằng gỗ, đất trong đền miếu. Chúng sinh muốn thành Phật thì nhất thiết phải trải qua quá trình tu hành làm Bồ Tát. Để trở thành Bồ Tát, trước hết cần có một tâm nguyện lớn lao, bao gồm Tứ hoằng thệ nguyện: “Chúng sinh vô biên thệ nguyện độ, phiền não vô tận thệ nguyện đoạn, Pháp môn vô lượng thệ nguyện học, Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành”. Tạm dịch là:
“Nguyện độ thoát cho vô số lượng chúng sinh;
Nguyện đoạn trừ vô số lượng phiền não;
Nguyện học tập vô số lượng pháp môn;
Nguyện thành tựu Phật đạo vô thượng.”
Bồ tát đạt tới vị Diệu giác đã là Phật rồi. Còn ở ngôi vị Đẳng giác là vị Đại Bồ Tát sắp thành Phật. Các vị Bồ tát mà nhân dân rất quen thuộc như Quan Thế Âm, Đại Thế Chí, Văn Thù, Phổ Hiền, Địa Tạng v.v… đều là những vị Đẳng giác Bồ tát.
Mọi người, từ khi mới phát tâm tu hành cho đến khi thành Phật, đều được gọi là Bồ Tát. Vì vậy, có sự phân biệt giữa Bồ Tát phàm phu và Bồ Tát hiền thánh. Các vị Bồ Tát thường được nhắc đến trong kinh điển Phật giáo thường là các vị Bồ Tát hiền thánh. Quá trình tu hành của Bồ Tát được chia thành 52 cấp bậc. Trong đó, 12 cấp bậc cuối cùng là Bồ Tát hiền thánh, từ Sơ địa đến Thập địa (địa vị 1 đến 10), cùng với hai vị nữa là Đẳng giác và Diệu giác. Trên thực tế, Bồ Tát đạt đến ngôi vị Diệu giác chính là đã thành Phật. Còn ở ngôi vị Đẳng giác là vị Đại Bồ Tát đang trên con đường sắp thành Phật. Các vị Bồ Tát quen thuộc với nhiều người như Quán Thế Âm, Đại Thế Chí, Văn Thù, Phổ Hiền, Địa Tạng… đều là những vị Đẳng giác Bồ Tát.
Có bao nhiêu vị Phật, Bồ Tát?
Như đã đề cập, tại thế giới này, đã có nhiều vị Phật ra đời trong quá khứ, sẽ có những vị Phật khác xuất hiện trong tương lai xa, và hiện nay cũng có vô số vị Phật đang tồn tại ở các thế giới khác trong mười phương. Do đó, theo giáo lý Phật giáo, Phật không chỉ có một mà có vô lượng vô số vị trong quá khứ, hiện tại và vị lai.
Mỗi vị Phật, Bồ Tát đều mang một hình tướng và hạnh nguyện riêng biệt, nhưng tất cả các Ngài đều có lòng từ bi vô hạn đối với chúng sinh và luôn nỗ lực vì lợi ích của tất cả.
Đức Phật Thích Ca Mâu Ni
“Thích Ca” trong tiếng Trung Hoa có nghĩa là “Năng Nhân” (khả năng làm người), còn “Mâu Ni” nghĩa là “Tịch Mặc” (yên lặng, tĩnh lặng). Do đó, Thích Ca Mâu Ni có nghĩa là bậc có khả năng phát khởi lòng nhân từ và luôn giữ tâm hồn an tĩnh, vắng lặng. Ngài là vị Phật khai sáng đạo Phật, thường được tôn thờ ở vị trí trung tâm trong chánh điện, ngồi trên đài sen với tư thế kiết già, tay phải có thể cầm một đóa hoa sen giơ lên.
Đức Phật A Di Đà
A Di Đà còn được biết đến với các tên Vô Lượng Thọ, Vô Lượng Quang và Vô Lượng Công Đức, ám chỉ tuổi thọ, ánh hào quang và công đức vô biên của Ngài. Hình tượng thường thấy của Phật A Di Đà là Ngài đứng trên tòa sen, tay trái cầm một đài sen, tay phải duỗi xuống để tiếp dẫn chúng sinh. Trong các ngôi chùa, Ngài thường được thờ ở vị trí trung tâm, bên phải là Bồ tát Quán Thế Âm và bên trái là Bồ tát Đại Thế Chí. Bộ ba này được gọi là Tây Phương Tam Thánh.
Đức Phật Di Lặc
Di Lặc (tiếng Phạn: Maitreya, tiếng Pali: Metteyya) có nghĩa là “vui vẻ” và “hoan hỷ”. Ngài là vị Phật sẽ xuất hiện trong tương lai. Tượng Phật Di Lặc thường được khắc họa với thân hình mập mạp, bụng to và nụ cười tươi rạng rỡ. Bụng to biểu trưng cho sự bao dung rộng lượng, còn nụ cười thể hiện lòng hỷ xả, không vướng mắc. Một số tượng Phật Di Lặc còn có sáu chú tiểu bám xung quanh, tượng trưng cho sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) của con người.
Bồ Tát Quán Thế Âm
“Quán” nghĩa là quan sát, lắng nghe; “Thế” là thế gian; “Âm” là âm thanh. Bồ Tát Quán Thế Âm là vị Bồ Tát lắng nghe tiếng kêu than của chúng sinh trong thế gian để kịp thời cứu giúp họ thoát khỏi khổ đau. Ngài thường được miêu tả với tay phải cầm nhành dương liễu và tay trái cầm bình Cam Lồ để tưới mát chúng sinh. Trên đỉnh đầu Ngài có hình Đức Phật A Di Đà. Có nhiều hình tượng khác nhau của Quán Thế Âm như: Quan Âm Lộ Thiên, Quan Âm Thị Kính, Quan Âm Nam Hải, Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn.
Bồ Tát Đại Thế Chí
Đại Thế Chí Bồ Tát còn được gọi là Đắc Đại Thế Bồ Tát, Đại Tinh Tấn Bồ Tát, Vô Biên Quang Bồ Tát, hay gọi tắt là Thế Chí. Ngài là vị Bồ Tát dùng ánh sáng trí tuệ của mình chiếu soi khắp pháp giới, giúp chúng sinh thoát khỏi khổ đau và đạt được quả vị Bồ đề. Ngài có hạnh nguyện đại hùng, đại lực, đại từ bi, dùng sức mạnh này để trụ vững nơi cõi Ta Bà, điều phục và tiếp độ chúng sinh còn nhiều nghiệp chướng.
Bồ tát Địa Tạng
“Địa Tạng” mang ý nghĩa an nhẫn, vững chãi như đại địa, và có tư duy sâu xa, kín đáo như kho tàng bí mật. Ngài thường mặc áo cà sa, đội mũ Tỳ Lô, tay phải cầm tích trượng có mười hai khoen, tay trái nắm một viên minh châu. Ngài thường được thờ trong chánh điện bên phải Đức Phật Thích Ca, hoặc tại các nhà thờ vong linh.
Đức Phật Dược Sư
Thông thường có 7 vị Đức Phật Dược Sư, hoặc 8 vị nếu tính cả Đức Thích Ca Mâu Ni. Hạnh nguyện của các Ngài tương đồng nhau, chủ yếu là giúp chúng sinh thoát khổ, sinh vào cõi lành, có thân hình đầy đủ các căn, được giàu có, xinh đẹp, trường thọ, tiêu trừ tội lỗi, nghiệp chướng, bệnh tật, và được vãng sinh Tịnh Độ. Kinh điển tiếng Hán có 7 bộ Kinh Dược Sư, tương ứng với công đức bản nguyện của 7 vị Phật. Tuy nhiên, khi truyền sang Việt Nam, phổ biến hơn cả là bộ Bản Nguyện Công Đức của Phật Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai do Ngài Pháp Sư Huyền Trang dịch, do pháp môn trì danh hiệu Phật được thịnh hành tại Việt Nam.
Phật Mẫu Chuẩn Đề
Thân của vị Bồ Tát này thường có màu vàng trắng hoặc vàng nhạt, ngồi kiết già trên đài sen, tỏa ra hào quang rực rỡ. Ngài mặc thiên y, đầu đội mão báu trang điểm ngọc anh lạc, với ba mắt và mười tám tay, mỗi tay đều đeo vòng xuyến khảm xà cừ và cầm các loại khí cụ biểu thị cho các Tam Muội Gia. Vị Bồ Tát này chuyên tâm hộ trì Phật pháp và bảo vệ những chúng sinh có mạng sống ngắn ngủi, giúp họ được trường thọ. Pháp môn tu hành của Ngài là trì tụng bài chú: “Nam mô tát đa nẫm, tam miệu tam bồ đà câu chi nẫm, đát diệt tha: án, chiết lệ chủ lệ chuẩn đề ta bà ha”.
Bồ Tát Thiên Thủ Thiên Nhãn
Trong Kinh Thiên Thủ Thiên Nhãn Quan Âm Bồ Tát Quảng Đại Viên Mãn Vô Ngại Đại Bi Tâm Đà La Ni của Mật tông có ghi lại rằng, trong vô lượng ức kiếp quá khứ, Bồ Tát Quan Thế Âm đã phát nguyện làm lợi ích, an lạc cho tất cả chúng sinh khi nghe Đức Thiên Quang Vương Tĩnh Chú Như Lai thuyết giảng thần chú Đại Bi Tâm Đà La Ni. Ngay lập tức, trên thân Ngài đã mọc ra một nghìn con mắt và một nghìn bàn tay. Con số “ngàn” ở đây không chỉ mang ý nghĩa số lượng cụ thể mà ám chỉ một số lượng vô cùng lớn, không thể đếm xuể. Do đó, hình tượng Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn thực tế tại các chùa có thể có nhiều hơn một nghìn tay, hoặc chỉ vài chục, vài trăm tay.
Ngàn mắt tượng trưng cho khả năng thấy khắp thế gian, còn ngàn tay là để cứu vớt chúng sinh. Bàn tay biểu trưng cho hành động, cần thiết để thực hiện mọi việc. Con mắt biểu trưng cho sự quan sát, thấu suốt, nhìn thấy rõ ràng mọi chúng sinh ở các cõi, dù xa hay gần, to lớn hay vi tế, ở trước mắt hay sau lưng, trên cao hay dưới thấp, cả ngày lẫn đêm. Hình tượng có con mắt trong lòng bàn tay thể hiện ý nghĩa rằng hễ mắt nhìn thấy nơi nào có chúng sinh khổ nạn là tay Ngài sẽ dang ra để cứu giúp ngay lập tức.
Bồ Tát Văn Thù Sư Lợi
Bồ Tát Văn Thù Sư Lợi, đầy đủ là Đại Trí Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát Ma Ha Tát, là vị Bồ Tát tiêu biểu cho trí tuệ (pràjnà). Trí tuệ này có khả năng soi sáng, chuyển hóa vô minh, phiền não, dục ái, nhiễm ô thành thanh tịnh, giúp nhận thức vượt lên mọi phạm trù đối đãi để đạt được giải thoát toàn diện. Ngài thường được miêu tả với dáng vẻ trẻ trung, ngồi kiết già trên hoa sen. Tay phải của Ngài giơ cao thanh gươm lửa, biểu tượng đặc trưng của Bồ Tát Văn Thù, mang ý nghĩa chặt đứt mọi xiềng xích vô minh, phiền não trói buộc con người vào vòng luân hồi sinh tử, đưa đến trí tuệ viên mãn. Tay trái của Ngài cầm cuốn kinh Bát Nhã, tượng trưng cho suối nguồn và biểu tượng của sự tỉnh thức, giác ngộ.
Bồ Tát Phổ Hiền
Phổ Hiền Bồ Tát (dịch âm là Tam mạn đà bạt đà la, hoặc Tam mạn đà bạt đà, tiếng Phạn: Samantabhadra) có nghĩa là “biến khắp” và “Đẳng giác Bồ tát”. Ngài là vị Bồ Tát Đẳng giác có khả năng hiện thân khắp mười phương pháp giới, tùy theo nguyện vọng của chúng sinh mà hóa độ. Ngài là một trong những vị Bồ Tát quan trọng trong Phật giáo Đại thừa. Theo kinh Pháp Hoa, Ngài đến từ quốc độ của Phật Bảo Oai Đức Thượng Vương Như Lai, phía Đông cõi Ta Bà, nghe thuyết kinh Pháp Hoa liền dẫn đầu năm trăm vị Đại Bồ Tát đến nghe pháp và phát tâm hộ trì Chánh pháp của Đức Phật Thích Ca.
Phổ Hiền được xem là người bảo vệ cho những ai tuyên giảng đạo pháp và đại diện cho “Bình đẳng tính trí” – trí tuệ thấu hiểu sự đồng nhất và khác biệt. Bồ Tát Phổ Hiền thường được thờ chung với Phật Thích Ca và Bồ Tát Văn Thù Sư Lợi. Ngài cưỡi voi trắng sáu ngà, voi trắng tượng trưng cho trí tuệ vượt chướng ngại, còn sáu ngà biểu thị cho sự chiến thắng sáu giác quan. Trong hệ thống Ngũ Phật, Phổ Hiền thuộc nhóm của Phật Đại Nhật (Vairocana). Biểu tượng của Ngài là ngọc Như Ý, hoa sen, hoặc đôi khi là trang sách ghi thần chú của Bồ Tát.
Mỗi vị Phật, Bồ Tát đều sở hữu một hình tướng và hạnh nguyện riêng, nhưng tất cả các Ngài đều mang trong mình lòng từ bi vô hạn đối với chúng sinh và luôn nỗ lực vì lợi ích của tất cả.
Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về Phật và Bồ Tát. Để tìm hiểu sâu hơn về những khía cạnh thú vị khác trong Đạo phật, mời bạn khám phá thêm trong chuyên mục này.
