Nhiều người ví tu tập như việc bám víu vào sự giúp đỡ bên ngoài, khiến nghi lễ trở thành tâm điểm thay vì thấu hiểu giáo lý. Tuy nhiên, Phật giáo Bắc tông đã minh chứng con đường phát triển vượt bậc qua việc gieo trồng nghiệp thiện, bố thí và đóng góp. Nhưng liệu chỉ phước báu thôi đã đủ để đạt đến giải thoát, hay còn cần một yếu tố chuyển hóa sâu sắc hơn? Khám phá ngay hành trình «phước trí nhị nghiêm» tại Chiasedaophat để hiểu rõ hơn về con đường tu tập toàn diện.
Nhiều người chỉ dựa vào sự giúp đỡ từ bên ngoài, dẫn đến việc cầu nguyện, van xin trở thành cốt lõi, biến Phật giáo thành tôn giáo nặng về nghi lễ. Riêng Phật giáo Bắc tông, chịu ảnh hưởng từ Nho giáo và tín ngưỡng bản địa, đã có những bước tiến vượt bậc. Qua đó, con người học cách tạo nghiệp thiện, bố thí, phóng sanh và đóng góp cho xã hội. Tuy nhiên, chỉ tạo phước hữu lậu không đủ để đạt đến giải thoát nếu không chuyển hóa được tâm thức.
“Phước trí nhị nghiêm” là mục tiêu của hạnh nguyện Bồ Tát đạo. Thực hành thiện mà thiếu tuệ giác sẽ chỉ đạt đến quả vị “Nhân Thiên”, mang lại sự giàu sang, sung túc vật chất nhưng chưa thể giải thoát. Ngược lại, chuyên tu tuệ giác mà bỏ bê vun bồi phước báu sẽ rơi vào tình trạng “càn huệ địa” – tuệ giác khô cằn như hoa mọc trên đất hạn. Những hành giả chuyên tâm tu hành mà ít nhận được sự cúng dường thường là do thiên về tuệ giác mà quên đi việc tích lũy phước báu.
Chúng ta đang đề cập đến những hành giả đang thực hành hạnh nguyện Bồ Tát đạo, thâm nhập vào cuộc đời, vừa tu hành mật pháp, vừa cứu độ chúng sinh. Phẩm Nhập pháp giới trong kinh Hoa Nghiêm mô tả công hạnh của Thiện Tài đồng tử khi cầu học 53 vị thiện tri thức, trải dài từ quả vị thánh đến thế tục, từ hữu hình đến vô hình, từ tục đế đến thánh đế. Ngài học hỏi mọi lĩnh vực, từ sắc pháp, tâm pháp đến phương pháp hành Bồ Tát đạo, bao gồm cả ngũ minh: Thanh minh, Công xảo minh, Y Phương Minh, Nhân Minh và Nội Minh. Hai vị thầy quan trọng hướng dẫn Thiện Tài đồng tử là Bồ Tát Văn Thù, biểu tượng cho trí tuệ, và Bồ Tát Phổ Hiền, biểu tượng cho đại nguyện.
Ảnh minh họa.
Pháp giới không chỉ là hiện tượng vũ trụ mà còn là pháp tánh, chân như, bản thể tánh giác và pháp thân thường tại. Khi hành giả thâm nhập pháp giới, tức là nhập vào tánh giác, tiến từ tục đế đến chân đế. Kinh Kim Cang dạy: “Như Lai, tức vô sở tùng lai, diệt vô sở khứ, cố danh Như Lai”, đó chính là pháp tánh. Pháp giới có khả năng “phóng chi tắc cai la thế giới, thu chi tắc tế nhập vi trần” – lan tỏa khắp vũ trụ hoặc thu nhiếp lại nhỏ hơn vi trần. Do đó, pháp giới vừa là tâm thức của vũ trụ, vừa là tâm thức của con người. Kinh Hoa Nghiêm phân tích pháp giới thành bốn loại vô ngại: Sự vô ngại, Lý vô ngại, Lý sự vô ngại, và Sự sự vô ngại. Lý và sự đều là biểu hiện của tâm thức. Tâm thức vốn vô hình vô tướng, nên trên con đường hành trì, lý và sự đều không có chướng ngại. Pháp giới là đối tượng mà tâm thức hướng tới. Duy Thức học gọi đây là “Tam thế duy tâm, vạn pháp duy thức” (Ba đời chỉ là tâm, vạn pháp chỉ là thức). Khi chúng ta giả lập ngã và pháp, sẽ sinh ra các tướng trạng sai khác. Tất cả hiện tượng này đều do thức chuyển biến mà sinh ra. Thức có khả năng chuyển biến này được chia thành ba loại: thức dị thục (quả báo), thức tư lương (suy nghĩ) và thức phân biệt (đối tượng). Ý thức thường xuyên hiện hữu, trừ các trường hợp sinh vào cõi trời Vô tưởng, nhập Vô tưởng định, Diệt tận định, lúc ngủ mê và khi chết giấc. Tất cả các thức này chuyển biến và phân biệt, cả năng phân biệt và sở phân biệt. Do đó, mọi pháp đều là duy thức.
Việc trì tụng kinh Dược Sư có thể chuyển hóa tai ương, bệnh tật nhờ vào năng lực chuyển hóa nghiệp thức và khai mở trí tuệ của kinh điển. Khi hành trì, tâm thức hướng về Đức Phật Dược Sư, cầu nguyện sự gia hộ, đồng thời nỗ lực thực hành các lời dạy trong kinh. Sự kết hợp giữa lòng tin, sự sám hối và hành động thiện lành sẽ tạo ra những chuyển biến tích cực trong đời sống.
Ảnh minh họa.
Do đó, Thiện Tài đồng tử bắt đầu hành trình cầu pháp bằng việc gặp Bồ Tát Văn Thù, biểu tượng của “căn bản trí” hay trí tuệ. Ngài được hướng dẫn thấu suốt mọi thể trạng của chân đế và tục đế. Tiếp đó, Thiện Tài đến bái lễ Đức Quán Âm, nơi khởi phát tâm đại bi phổ quát – nền tảng của mọi hành giả và chư Thánh giả. Khi trải qua mọi cung bậc cảm xúc trong cuộc sống, hành giả chọn một pháp tu để “nội quang phản chiếu”, dùng trí tuệ hướng vào bên trong để lắng nghe mọi cảm thức, mọi hạt giống tham ái và phiền não. Thông qua việc hóa giải nghiệp thức bằng “sóng âm tự tánh” hay “âm thanh nội tại”, khi âm lực phát triển, mọi cảm thức và chủng nghiệp dần bị bào mòn. Khi căn bản thức chuyển hóa thành bạch tịnh thức, trí tuệ hay “ánh quang minh” sẽ phát sinh. Ánh sáng tuệ giác và âm thanh nội tại cuối cùng là một. Đạo gia gọi đây là “vạn thù quy nhất bản” (muôn vàn quy về một gốc). Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là “nhất quy hà xứ?” (một về đâu?). Sự còn trụ lại ở “một” cho thấy tâm thức vẫn còn vướng mắc. Kinh Hoa Nghiêm đề cập đến 10 loại thân, bao gồm cả hiện tượng và bản thể:
1. Chúng sanh thân
2. Quốc độ thân
3. Nghiệp thân
4. Thanh Văn thân
5. Duyên Giác thân
6. Bồ Tát thân
7. Như Lai thân
8. Trí thân
9. Pháp thân
10. Hư không thân: Tức là thế giới thường tịch quang hay Tỳ Lô Giá Na pháp thân.
Trong tiến trình hành trì Bồ Tát đạo để đạt đến giải thoát, hành giả sẽ trải qua nhiều giai đoạn:
1. Hoan hỷ địa: Tâm ý hoan hỷ.
2. Ly cấu địa: Xa lìa phiền não.
3. Phát quang địa: Trí tuệ chói sáng.
4. Diệm tuệ địa: Trí tuệ rực rỡ.
5. Cực nan thắng địa: Vô cùng khó khăn mới đạt được.
6. Hiện tiền địa: Chân như hiển hiện.
7. Viễn hành địa: Đi xa.
8. Bất động địa: Không lay động.
9. Thiện tuệ địa: Trí tuệ diệu dụng.
10. Pháp vân địa: Mây pháp che khắp muôn loài chúng sinh.
Kinh Hoa Nghiêm phân tích tỉ mỉ các giai đoạn này để biểu thị trạng thái tâm thức chuyển từ tục đế đến chân đế, từ tướng đi vào tánh. Do đó, Văn Thù đại diện cho trí tuệ và Phổ Hiền đại diện cho công hạnh. Tướng và tánh viên dung, nhất và đa tương thông.
Hành giả vẫn sống giữa đời nhưng không bị cuốn theo vòng xoáy của nó, bởi lẽ thế gian pháp cũng chính là Phật pháp. Việc thâm nhập vào đời, “nhập pháp giới” như Thiện Tài đồng tử đã làm, là một hạnh tu tích cực, vừa độ đời vừa chuyển hóa nghiệp thân. Hành giả tiếp nhận mọi sự việc xảy ra mà không bị nhiễm trước. Đây chính là pháp hạnh nội quán, luôn lắng nghe nội tâm và đồng thời lắng nghe nỗi khổ của chúng sinh. Sau khi tiếp nhận sự giáo hóa của 53 vị thiện tri thức, Thiện Tài đồng tử đã đến với hạnh nguyện của Quan Âm. Đây là con đường hành trì quyết định giúp hành giả thoát khỏi tam đồ ác đạo và vòng luân hồi nhân quả.
Để hiểu sâu hơn về những hành trình tu tập và làm thế nào để chuyển hóa tâm thức, mời bạn khám phá thêm các bài viết trong chuyên mục Đạo phật.
