Biểu tượng chữ Vạn, dù quen thuộc trên các vật phẩm Phật giáo, vẫn ẩn chứa nhiều điều bí ẩn về nguồn gốc và ý nghĩa. Liệu bạn đã thực sự hiểu rõ về sự khác biệt giữa biểu tượng thiêng liêng này và những biểu tượng mang ý nghĩa tiêu cực trong lịch sử? Khám phá sâu hơn về những khía cạnh này sẽ giúp bạn có cái nhìn toàn diện hơn, cùng truy cập Website Chia sẻ Đạo Phật để tìm hiểu thêm.
Ý nghĩa chữ Vạn trong Phật giáo và sự khác biệt với biểu tượng của Hitler
Chữ Vạn, một biểu tượng quen thuộc xuất hiện trên ngực các pho tượng Phật, bìa sách, và kinh điển Phật giáo, mang trong mình ý nghĩa sâu sắc. Tuy nhiên, nhiều người vẫn băn khoăn về nguồn gốc, ý nghĩa thực sự của nó, cũng như sự khác biệt với biểu tượng từng được Adolf Hitler sử dụng.
Trong thế gian, chữ Vạn tồn tại dưới hai dạng viết cơ bản, có thể được hình dung như hai chữ S lồng ghép vuông góc, hoặc giống như một chiếc chong chóng. Điểm khác biệt nằm ở hướng xoay của biểu tượng:
- Mẫu A: Xoay ngược chiều kim đồng hồ. Hướng này tương ứng với chiều quay tự nhiên của các hành tinh quanh mặt trời và chiều tự quay của Trái Đất.
- Mẫu B: Xoay cùng chiều kim đồng hồ. Hướng này được liên kết với chiều tương sanh trong thuyết Ngũ Hành.
Chữ VẠN là một trong ba mươi hai tướng tốt của Phật và nó nằm ngay trước ngực của Ngài. Tuy nhiên, một số kinh điển khác thì lại nói đây là tướng tốt thứ 80 của Đức Phật Thích Ca. Nó biểu thị công đức vô lượng của Phật.
Chữ Vạn được xem là một trong ba mươi hai tướng tốt của Đức Phật, thường hiển thị trên ngực Ngài, biểu thị công đức vô lượng và sự giác ngộ viên mãn. Vị trí trung tâm ngực tượng trưng cho lý Trung Đạo, sự dung hòa và vượt thoát nhị nguyên. Đôi khi, biểu tượng này còn xuất hiện trên tóc, lòng bàn chân hoặc lòng bàn tay của Đức Phật.
Theo nghiên cứu của Tiến sĩ Quang Đảo Đốc (Đại học Quốc Sĩ Quán, Nhật Bản), chữ Vạn không phải là một văn tự mà là một ký hiệu (symbol). Ký hiệu này xuất hiện từ rất sớm, có thể từ thế kỷ thứ 8 trước Công nguyên và được sử dụng trong kinh Phật từ thế kỷ thứ 3 trước Công nguyên. Tuy nhiên, cách thể hiện ký hiệu này không hoàn toàn thống nhất, có lúc xoay theo mẫu A, có lúc theo mẫu B, và có thể xoay về phía trước hoặc phía trái. Điều này dẫn đến nhiều tranh luận về chiều xoay “đúng” hay “sai” của chữ Vạn trong Phật giáo.
Tranh luận về chiều xoay của chữ Vạn
Các nhà Phật học đưa ra nhiều quan điểm khác nhau về chiều xoay của chữ Vạn:
Theo “Hán Việt Tự Điển” của Thiều Chửu:
Chữ Vạn được cho là xuất hiện trong Phật giáo, không có trong kinh truyện thông thường. Theo Thiều Chửu, mẫu A (xoay về bên hữu) là đúng và mang ý nghĩa cát tường, tương tự như hành động nhiễu Phật (đi vòng quanh tôn kính) và hào quang của Phật đều xoay về bên hữu. Việc xoay về bên tả (mẫu B) bị xem là lầm lẫn.
Theo “Phật học Từ Điển” của Đoàn Trung Còn:
Đoàn Trung Còn gọi chữ Vạn mẫu B (xoay cùng chiều kim đồng hồ) là “Kiết tường”, một chữ linh thiêng của Ấn Độ, mang lại điều lành, vui vẻ và phước đức. Chữ Vạn mẫu B biểu thị công đức sâu rộng. Ông nhấn mạnh rằng không nên viết chữ Vạn ngược (mẫu A), vì theo quan niệm của ông, xoay thuận chiều (mẫu B) diệt trừ phiền não, mang lại an lạc, còn xoay nghịch chiều (mẫu A) có thể thiêu hủy công đức. Quan điểm này trái ngược với Thiều Chửu, nhưng cả hai tác giả đều không đưa ra được lý giải thuyết phục về nguyên nhân của sự khác biệt này.
Theo “Từ Điển Phật Học Hán Việt” của Giáo Hội PGVN (chủ biên Kim Cương Tử):
Chữ Vạn (Svastika hoặc Srivatsalaksara) với hình dáng mẫu A được xem là biểu thị sự tốt lành, lưu truyền ở Ấn Độ và được cả Phật giáo, Bà La Môn giáo, Kỳ Na giáo sử dụng. Hình dáng vòng về bên phải (mẫu A) được coi là tương tự với cách kính lễ Phật và lông trắng giữa hai mày Phật, do đó mang ý nghĩa cát tường. Việc viết theo mẫu B bị xem là sai lầm.
Theo “Wikipedia, The Free Encyclopedia”:
Chữ Vạn là một trong ba mươi hai tướng tốt của Phật, biểu thị công đức vô lượng. Đây là một phù hiệu, không phải chữ viết, và việc xoay bên trái hay bên phải đều được chấp nhận.
Theo “Từ Điển Phật Học Việt Nam” của Thích Minh Châu và Minh Chi:
Hai tác giả này khẳng định chữ Vạn là một trong 32 tướng đẹp của Phật, biểu thị công đức, lòng từ bi và trí tuệ vô lượng. Nó là phù hiệu, không phải chữ viết, và việc xoay theo chiều nào (trái hay phải) đều được chấp nhận, mặc dù có sự tranh luận của một số nhà Phật học về hướng xoay.
Như vậy, quan điểm của Thích Minh Châu và Minh Chi cho rằng cả hai mẫu chữ Vạn (A và B) đều được chấp nhận, do sự tranh cãi về chiều xoay chưa đạt được sự đồng thuận tuyệt đối và có sức thuyết phục. Chữ Vạn tượng trưng cho chân lý, và chân lý có thể được nhìn nhận dưới nhiều góc độ khác nhau tùy thuộc vào vị trí và nhận thức của mỗi người. Việc hợp nhất các góc nhìn có thể giúp ta hiểu chân lý một cách trọn vẹn hơn.
Trong lịch sử, Hoàng hậu Võ Tắc Thiên (nhà Đường) đã từng tạo ra một chữ Vạn đọc là “Nhật”, biểu tượng cho mặt trời và xoay về bên trái. Ngoài ra, biểu tượng chữ Vạn còn xuất hiện ở phương Tây trước Thế chiến II với ý nghĩa may mắn và tốt lành, được sử dụng trên các bưu thiếp và bảng chỉ đường, đặc biệt là trong văn hóa của các bộ tộc bản địa như Navajo và Hopi ở Arizona.
Hình ảnh một bưu thiếp năm 1907 thiết kế bởi E. Phillips, một nhà phát hành bưu thiếp Hoa Kỳ
Quan niệm cho rằng chữ Vạn xoay theo chiều nào đó sẽ tiêu hủy công đức là không có cơ sở. Công đức chỉ bị hủy hoại bởi chính hành động sai trái của bản thân, như lòng giận dữ. Do đó, không cần quá bận tâm đến chiều xoay của chữ Vạn mà hãy tập trung vào việc tu dưỡng đạo đức và tích lũy công đức.
Tóm lại, theo lời một vị cao tăng, trong Phật giáo, dù xoay sang hữu hay tả, chữ Vạn luôn tượng trưng cho lòng từ bi và trí tuệ quang minh của Đức Phật. Chiều xoay biểu thị Phật lực vận hành không ngừng, cứu độ chúng sinh. Vì vậy, không cần chấp nhặt hay thắc mắc về hướng xoay của biểu tượng này.
Chùa Linh Sơn thành phố Đà Lạt, Việt Nam, nếu các Phật tử đi từ ngoài đường phố vào viếng chùa, leo lên từng bực thang, ngẩng nhìn lên tượng Phật Bà Quan Âm, thì sẽ nhìn thấy hình ảnh chữ VẠN mẫu (A) ở hai bên
Tại chùa Linh Sơn (Đà Lạt), tượng Phật Bà Quan Âm có hình chữ Vạn mẫu A ở hai bên. Khi đi vào chùa, Phật tử sẽ nhìn thấy chữ Vạn theo chiều này. Tuy nhiên, khi đi ra, nhìn từ phía sau, chữ Vạn sẽ hiển thị theo mẫu B.
Một câu chuyện từ thời Pháp thuộc kể lại việc một viên công sứ Pháp yêu cầu Trụ trì chùa Từ Đàm (Huế) phải xây phông che chắn các hình chữ Vạn trên tường rào để chỉ có thể nhìn theo một hướng nhất định, cho thấy vấn đề tranh cãi về chiều xoay của chữ Vạn đã tồn tại từ lâu.
Tương tự, một vị cư sĩ nổi tiếng khi xây dựng chùa Từ Đàm đã cho trạm hình chữ Vạn trên cửa. Khi bị chính quyền Pháp cho rằng đó là biểu tượng của Đức Quốc xã và yêu cầu thay đổi, vị cư sĩ này đã ứng đối một cách khéo léo, cho thấy sự tương đối trong cách nhìn nhận.
Thực chất, việc chữ Vạn xoay theo chiều ngược kim đồng hồ (mẫu A) hay cùng chiều kim đồng hồ (mẫu B) chỉ là hai góc nhìn khác nhau khi quan sát từ hai phía đối diện của cùng một biểu tượng. Ý nghĩa của nó phụ thuộc vào “tâm” và “ý” của người sử dụng, như lời Phật dạy trong Kinh Pháp Cú về sự dẫn đầu của ý niệm trong mọi hành động.
Một ký hiệu chỉ là ký hiệu. Chính dụng ý và tâm thức con người mới tạo nên sự khác biệt về ý nghĩa. Tương tự như con dao, có thể là công cụ cứu người trong tay y sĩ hoặc hung khí giết người trong tay kẻ ác.
Tuy nhiên, trong cộng đồng Phật giáo, việc nghiên cứu và thống nhất cách viết chữ Vạn là cần thiết để tạo sự nhất quán cho biểu tượng đặc thù này, tránh sự tùy tiện và gây nhầm lẫn.
Đề nghị thống nhất chữ Vạn trong Phật giáo
Trước Thế chiến II, Adolf Hitler đã sử dụng biểu tượng chữ Vạn cho Đảng Quốc xã của mình. Biểu tượng này, thường được vẽ nghiêng 45 độ, màu đen, trên nền trắng, được gọi là “dấu thập ngoặc” và tượng trưng cho “State” (Quốc gia) và “Social” (Xã hội). Màu đen của biểu tượng này đại diện cho sự tăm tối, chết chóc và tội lỗi, hoàn toàn trái ngược với ý nghĩa thanh cao, thánh thiện và công đức vô hạn của chữ Vạn trong Phật giáo.
Adolf Hitler sinh năm 1889, nhà độc tài Phát xít Hitler cũng dùng phù hiệu chữ VẠN này cho Đảng áo nâu của mình.
Sự tương đồng về hình dáng đôi khi gây ra sự liên tưởng tiêu cực và hiểu lầm. Biểu tượng của Hitler, dù đôi khi có hình dáng tương tự mẫu A, nhưng với ý nghĩa và màu sắc hoàn toàn đối lập, đã làm hoen ố hình ảnh tốt đẹp của chữ Vạn trong tâm trí nhiều người ở phương Tây.
Do đó, việc tranh cãi về chiều xoay “đúng” hay “sai” của chữ Vạn trong Phật giáo có lẽ không còn quá quan trọng. Điều cần nhấn mạnh là:
- Sự thống nhất: Cần có một quy chuẩn chung để hình ảnh chữ Vạn trong Phật giáo được đồng nhất trên mọi phương diện, từ tượng Phật, tranh ảnh đến ấn phẩm.
- Tránh hiểu lầm: Cần tránh sự liên tưởng tiêu cực và có thể gây hiểu lầm với biểu tượng của Hitler.
Chúng tôi đề xuất nên thống nhất sử dụng chữ Vạn theo mẫu B (xoay cùng chiều kim đồng hồ). Cách thể hiện này sẽ đảm bảo sự nhất quán khi khắc trên tượng Phật, minh họa trong tranh ảnh và các tài liệu in ấn. Đồng thời, để tránh sự nhầm lẫn khi nhìn từ phía sau, nên có vật che chắn làm nền phía sau chữ Vạn.
Hy vọng những chia sẻ trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về biểu tượng chữ Vạn trong Phật giáo. Để khám phá thêm những nội dung sâu sắc về giáo lý và văn hóa, hãy ghé thăm chuyên mục Đạo phật.
