Khác biệt với quan niệm về đẳng cấp trong xã hội cổ đại, Phật giáo đã đưa ra một cái nhìn hoàn toàn mới về sự bình đẳng, nhấn mạnh giá trị nội tại của mỗi con người thay vì xuất thân hay địa vị. Tìm hiểu sâu hơn về cách giáo lý này lan tỏa và ảnh hưởng đến tư tưởng nhân quyền hiện đại có thể khám phá những điều thú vị tại chiasedaophat.com.
Bình đẳng giữa người với người
Kinh “Tăng Nhất A Hàm” quyển 37 đã chỉ ra rằng bốn tầng lớp xã hội chính tại Ấn Độ cổ đại – Bàlamôn, Sát đế lợi, Khuyển xá và Thủ đà la – cần phải được đối xử bình đẳng. Giáo lý này phản đối việc phân định sự cao quý hay thấp hèn của con người dựa trên xuất thân dòng dõi hay đẳng cấp xã hội. Thay vào đó, Phật giáo nhấn mạnh việc đánh giá con người dựa trên phẩm hạnh đạo đức và chiều sâu trí tuệ. Thông qua việc tu dưỡng bản thân, nâng cao đạo đức và trí tuệ, mỗi cá nhân có thể đạt đến lý tưởng sống cao đẹp. Quan điểm bình đẳng về “Tứ chủng tính” này của Phật giáo là một biểu hiện của tư tưởng bình đẳng nhân quyền, đặc biệt có ý nghĩa trong việc chống lại sự phân biệt chủng tộc và áp bức giai cấp, phù hợp với các yêu cầu về nhân quyền trong xã hội hiện đại.
Phật giác ngộ cũng hoàn toàn không tăng thêm Chân như Phật tính, mà đều như nhau, có khả năng thành Phật.
Tính bình đẳng của Bát Kỉnh Pháp
Bình đẳng chúng sinh
Phật giáo nhìn nhận chín cõi (từ Bồ Tát đến Địa ngục, không tính Phật) hay sáu cõi (từ Trời đến Địa ngục) là chúng sinh. Mặc dù có những khác biệt về đặc điểm, bản chất tồn tại và sự sống của tất cả chúng sinh đều được xem là bình đẳng. Một điểm nhấn mạnh đặc biệt trong giáo lý Phật giáo là mọi chúng sinh đều sở hữu Phật tính. Kinh Niết Bàn lý giải rằng về mặt lý thuyết, sự hiện hữu của Phật tính nơi mỗi chúng sinh là bằng chứng cho thấy họ có chung nguyên nhân, nền tảng và khả năng đạt được giác ngộ Phật quả.
Quan niệm bình đẳng cận đại coi trọng bình đẳng nhân quyền, nó có mối quan hệ bổ sung lẫn nhau với quan niệm bình đẳng về mặt giải thoát con người do Phật giáo đề xướng.
Bình đẳng giữa chúng sinh với Phật
Phật giáo truyền bá quan điểm “sinh Phật bất nhị, sinh Phật nhất như”, khẳng định rằng cả chúng sinh và Phật đều sở hữu Chân như Phật tính ở bản chất. Sự mê muội của chúng sinh không làm mất đi Phật tính, và sự giác ngộ của Phật cũng không làm tăng thêm Phật tính. Do đó, về bản chất, chúng sinh và Phật đều bình đẳng và có khả năng đạt thành Phật quả. Quan điểm này khác biệt rõ rệt so với các tôn giáo khác, vốn thường phân biệt “nhân thần vi nhị” (con người và thần thánh là hai thực thể khác biệt), cho rằng con người được thần thánh tạo ra hoặc có nguồn gốc từ thần thánh.
Quan niệm bình đẳng của Phật giáo thể hiện sự thống nhất sinh mệnh quan, tự nhiên quan và lý tưởng giá trị quan.
Quyền bình đẳng của người phụ nữ trong giáo lý Phật giáo
Bình đẳng giữa chúng sinh với vô tình
Khái niệm “vô tình” trong Phật giáo chỉ những thứ không có ý thức hay tình cảm, phi tinh thần. Theo thuyết “Vô tình hữu tính” của Thiên Thai tông tại Trung Quốc, ngay cả cây cỏ, núi sông, đất đai cũng sở hữu Chân như Phật tính, và mọi vật trong tự nhiên đều là biểu hiện của Phật tính. Xét trên phương diện cùng chia sẻ Phật tính, thì vật vô tình và chúng sinh không có sự khác biệt về bản chất, do đó cũng bình đẳng với nhau. Quan điểm này thể hiện sự tôn nghiêm đối với mọi sinh vật và cả những vật vô tri trong vũ trụ, khuyến khích lòng kính trọng đối với vạn vật.
Nền tảng của quan niệm bình đẳng trong Phật giáo là học thuyết Duyên khởi, xây dựng trên nguyên tắc bình đẳng về nhân quả. Chúng sinh và Phật đều sở hữu Chân như Phật tính, do đó có sự bình đẳng về nguyên nhân để đạt đến Phật quả. Khả năng thành tựu Phật quả và đạt đến cảnh giới Niết Bàn tối thượng là như nhau, tạo nên sự bình đẳng về kết quả. Sự bình đẳng nhân quả giữa chúng sinh và Phật cho thấy không có sự khác biệt cơ bản nào. Tư tưởng bình đẳng nhân quả này của Phật giáo mang tính lý thuyết về tiềm năng, không phụ thuộc vào hiện thực, và cung cấp cơ sở vững chắc cho giáo lý giải thoát.
Quan niệm bình đẳng của Phật giáo phản ánh sự hòa hợp giữa quan điểm về sinh mệnh, quan điểm về tự nhiên và lý tưởng về giá trị. Trong khi đó, quan niệm bình đẳng trong thời cận đại tập trung vào quyền con người, và có mối quan hệ tương hỗ với quan niệm về sự giải thoát con người mà Phật giáo đề xướng.
Khám phá sâu sắc hơn về quan niệm bình đẳng trong Phật giáo và mối liên hệ với các giá trị nhân văn hiện đại bằng cách tìm hiểu thêm trong chuyên mục Đạo phật.
