Nơi chốn thiêng liêng để thực hành Phật pháp được định nghĩa không chỉ qua không gian vật lý mà còn ẩn chứa một ý nghĩa sâu xa hơn về nội tâm thanh tịnh. Khám phá sự tương đồng giữa không gian tu tập và bản tâm mỗi người, nơi gieo mầm giác ngộ, để hiểu rõ hơn về con đường hướng về Website Chia sẻ Đạo Phật.
Đạo tràng là gì?
Đạo tràng là nơi hành đạo, thuyết pháp, truyền giới, thọ bát, cúng dàng… của sư tăng
Theo cách hiểu thông thường và trực quan, đạo tràng là không gian vật lý nơi các hoạt động Phật sự diễn ra, bao gồm thuyết pháp, truyền giới, thọ giới, cúng dường và các nghi lễ khác do các tu sĩ thực hiện. Đây là cách hiểu đạo tràng theo phương diện địa lý, một nơi chốn cụ thể gắn liền với đời sống tu hành của các bậc chân tu.
Tuy nhiên, Phật giáo còn có cách hiểu đạo tràng theo nghĩa lý tính sâu sắc hơn. Kinh Duy Ma Cật dạy rằng: “Trực tâm tức thị đạo tràng”. Tâm ngay thẳng, không phân biệt đúng sai, có không, lành dữ, chính là đạo tràng. Điều này tương đồng với lời dạy của Thiền sư Nam Tuyền: “Bình thường tâm thị đạo tràng”. Cả hai ý nghĩa này đều chỉ về bản tâm thanh tịnh, sáng suốt vốn có nơi mỗi người. Chính nơi tâm thanh tịnh này là mảnh đất màu mỡ để gieo trồng và nuôi dưỡng hạt giống giác ngộ, là nơi các hoạt động học, tu và hành đạo được phát triển. Từ khái niệm không gian vật lý, đạo tràng được mở rộng để chỉ một không gian nội tại, vô cùng tận ngay trong chính mỗi hành giả – đó là chân tâm. Theo nghĩa này, đạo tràng có thể được liên hệ với sự giác ngộ của Đức Phật Thích Ca hoặc nơi Đức Tất Đạt Đa thành đạo.
Đạo tràng là khái niệm thường được dùng để chỉ nơi hội tụ của những người con Phật, có cùng một ý hướng chuyên tu, theo một pháp môn tu hành nào đó đã được lựa chọn, hoặc do một vị sư hướng đạo, trong muôn vàn pháp môn của Phật chỉ dạy.
Thiền sư Tăng Triệu từng ví von: “Nơi yên vui tu đạo là đạo tràng”. Kinh Tịnh Danh cũng khẳng định: “Trực tâm là đạo tràng, trực tâm là tịnh độ”. Ở một tầng bậc cao hơn, đạo tràng không chỉ là nơi tu tập để đạt được những thành quả nhất định, mà còn là cảnh giới giác ngộ tối thượng, là Tịnh độ hay Niết Bàn mà người tu hành hướng tới.
Quan niệm “vạn pháp do tâm tạo” cho thấy mọi cảnh giới, mọi trải nghiệm vui buồn sướng khổ đều khởi nguồn từ tâm thức. Khi chế ngự được tâm vọng động để trở về với bản nhiên thanh tịnh, ta đạt đến chân tâm, đó chính là tịnh độ. Theo khía cạnh này, đạo tràng do chính hành giả tự kiến tạo bằng tâm lành và thiện nguyện tu Bồ tát hạnh. Các vị Bồ tát với lòng đại từ bi đã hóa hiện vô lượng tướng để giáo hóa chúng sinh. Những cảnh giới vi diệu do các Ngài kiến tạo chính là đạo tràng của Bồ tát, nơi các Ngài thực hiện sứ mệnh cứu độ chúng sinh. Kinh Hoa Nghiêm giải thích: “Từ là đạo tràng, vì đối xử bình đẳng với tất cả chúng sanh. Bi là đạo tràng, vì nhẫn nại các khổ nhọc”. Chính lòng từ bi vô bờ bến, sự nhẫn nại trước mọi khó khăn, cùng tâm vô chấp trước đã tạo nên sức mạnh vi diệu của chư Bồ tát trên con đường Bồ đề.
Trong thực tiễn tu học và hoằng pháp ngày nay của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, đạo tràng thường được hiểu là nơi quy tụ những người con Phật có cùng chí hướng tu tập theo một pháp môn nhất định, dưới sự hướng dẫn của một hoặc nhiều vị thầy. Các đạo tràng này thường sinh hoạt tại các ngôi chùa và có thể mang nhiều tên gọi khác nhau như đạo tràng Quang Minh, đạo tràng Pháp Hoa, đạo tràng Bát quan trai, tùy thuộc vào pháp môn tu tập hoặc mục đích tổ chức.
Hiểu đúng và đủ về khái niệm đạo tràng
Trong sinh hoạt hiện nay của đạo tràng trong Phật giáo thường do một hoặc nhiều vị sư chỉ dạy, thường được diễn ra trong phạm vi một ngôi chùa. Ta thường thấy nhắc đến các đạo tràng Quang Minh, đạo tràng Pháp Hoa, đạo tràng Bát quan trai
Theo Phật Quang Đại Từ Điển (quyển 2, trang 1646), từ “đạo tràng” (tiếng Phạm: Bodhi-manda) mang nhiều ý nghĩa:
- Nơi Đức Phật thành đạo: Đây là ý nghĩa nguyên thủy nhất, chỉ nơi Đức Phật Thích Ca Mâu Ni chứng ngộ dưới cội Bồ đề tại Bồ đề già da, Trung Ấn Độ.
- Nơi tu hành Phật đạo: Bất kỳ nơi nào, dù có hay không có nhà cửa, được sử dụng để tu hành theo Phật đạo đều được gọi là đạo tràng. Kinh Pháp Hoa (quyển 6) mô tả: “Nơi đất nước đang ở, nếu có người thọ trì, đọc tụng, giải nói, viết chép, như lời dạy tu hành, nơi trong vườn, trong rừng, dưới gốc cây, nơi tăng phường, nhà bạch y, điện đường, trong núi hang, đồng trống… nếu có quyển kinh thì nên xây tháp cúng dường. Vì sao? Vì chỗ ấy tức là Đạo tràng.”
- Sự phát tâm và thành tựu Bồ đề: Kinh Duy Ma Cật (quyển thượng) định nghĩa: “Trực tâm là đạo tràng, thâm tâm là đạo tràng, Bồ đề tâm là đạo tràng, bố thí là đạo tràng, tam minh là đạo tràng, trong khoảng một niệm biết tất cả các pháp là đạo tràng.”
- Trong Mật giáo: Là khu vực được kết giới để tu tập Du già, kiến lập đạo tràng bản tôn cho việc quán tưởng, hợp nhất tâm minh và Bản tôn.
- Tên gọi của chùa, viện: Vua Tùy Dượng Đế từng đổi tên chùa thành đạo tràng. Cung điện vua làm việc Phật sự gọi là Nội đạo tràng hoặc Nội tự. Tông Lâm Tế dùng đạo tràng để chỉ nơi tu hành của các vị tăng du phương. Thiền sư An Nhiên (Nhật Bản) gọi nơi thọ giới là đạo tràng.
- Các pháp hội: Chỉ các sự kiện Phật giáo quy mô như Từ bi đạo tràng, Thủy lục đạo tràng.
- Đạo Trưởng: Là tên gọi một vị tăng không rõ quê quán vào đời Bắc Ngụy.
Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về đạo tràng và vai trò của nó trong đời sống tâm linh, nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về những khía cạnh khác của đạo Phật, hãy khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
