Thực hành Bát Quan Trai Giới mở ra tám cánh cửa thanh tịnh, giúp người Phật tử tại gia nuôi dưỡng tâm hồn và tiến gần hơn đến đời sống an lạc như các bậc Thánh. Tìm hiểu thêm về cách giữ gìn thân tâm trong 24 giờ tại chiasedaophat.com để khám phá ý nghĩa sâu sắc của việc này.
Bát Quan Trai Giới: Tám Cửa Thanh Tịnh Cho Người Tại Gia
Hiểu một cách đơn giản, Bát Quan Trai Giới bắt nguồn từ thuật ngữ “uposatha” trong tiếng Phạn, ám chỉ ngày các Tỳ-kheo tụng đọc giới bổn hoặc ngày Phật tử tại gia thọ trì tám giới. Theo nghĩa thông thường, “Bát quan trai” có nghĩa là tám cánh cửa dẫn đến sự thanh tịnh. “Bát” là tám, “quan” là cửa, “trai” chỉ việc kiêng ăn sau giờ ngọ. Do đó, Bát Quan Trai Giới là việc gìn giữ thân tâm thanh tịnh trong 24 giờ bằng cách ngăn chặn tám điều bất thiện:
- Không sát sinh.
- Không trộm cướp.
- Không tà dâm.
- Không nói dối.
- Không uống rượu.
- Không trang điểm, thoa dầu thơm, ca múa hát và xem ca múa hát.
- Không nằm ngồi trên giường cao, rộng, đẹp.
- Không ăn sau giờ ngọ (12 giờ trưa).
Hòa thượng Thích Tuệ Sỹ giải thích thêm, Bát Quan Trai Giới còn được gọi là giới cận trụ, nghĩa là sống gần gũi với đời sống xuất gia, thanh tịnh, tập quen với nếp sống an lạc của bậc Thánh A-la-hán. Ngoài ra, giới này còn có tên là giới Bố-tát hay trưởng tịnh, giúp nuôi dưỡng và phát triển những phẩm chất đạo đức tốt đẹp trong mỗi người.
Chữ “cận trụ” mang hai ý nghĩa: thứ nhất là sống gần gũi với đời sống cao thượng của bậc Thánh. Người xuất gia noi gương các bậc Thánh để rèn luyện đạo hạnh, dù tâm còn phiền não nhưng bên ngoài luôn giữ gìn tác phong. Người tại gia chưa thể làm được như vậy, nhưng việc tập gần gũi với nếp sống đó sẽ vun bồi niềm tin vào sự tồn tại của những bậc Chân nhân đạo đức, từ đó tìm thấy ý nghĩa và phương hướng cho cuộc đời.
Từ niềm tin này, người tu tập sẽ dần phát triển những đức tính lành, tự nhiên từ bỏ các hành vi xấu ác mà không cần ai cấm đoán. Đây chính là ý nghĩa tích cực của việc học giới, đòi hỏi sự hiểu biết và trí tuệ. Ngược lại, với những người chưa đủ năng lực phân biệt đúng sai, các quy định cấm đoán là cần thiết để bảo vệ họ khỏi những hiểm họa tiềm ẩn.
Ý Nghĩa Cụ Thể Của Từng Giới
1. Giới Thứ Nhất: Không Sát Sinh
Sát sinh là tước đoạt mạng sống của các loài hữu tình. Chúng sinh dù hình dáng khác nhau nhưng đều có chung bản năng sinh tồn, sợ hãi cái chết và biết đau khổ. Là Phật tử, những người theo con đường Từ bi, cần nỗ lực không sát hại sinh vật. Ngoài việc không trực tiếp giết hại, giới này còn khuyến khích không mưu tính, không sai khiến người khác giết, và không vui khi thấy cảnh giết chóc. Thực hành giới này trong 24 giờ dù ngắn ngủi nhưng mang lại lợi ích to lớn cho việc tu hành.
2. Giới Thứ Hai: Không Trộm Cướp
Trộm cướp bao gồm mọi hành vi chiếm đoạt tài sản thuộc về người khác, từ những vật có giá trị lớn đến những thứ nhỏ nhặt nhất. Các hành vi như gian lận trong mua bán, bóc lột sức lao động, biển thủ công quỹ, hay không trả lại tài sản đã vay mượn đều thuộc phạm trù trộm cướp. Trong ngày thọ Bát Quan Trai Giới, ngoài việc không trộm cắp, cần giữ tâm không tham lợi. Việc giữ giới này dù trong khoảnh khắc cũng đã gieo những nhân lành cho con đường tu tập.
3. Giới Thứ Ba: Không Tà Dâm
Dâm dục là một trong những gốc rễ của vòng luân hồi sinh tử. Đối với Phật tử tại gia, chưa thể đoạn trừ hoàn toàn ham muốn này, Phật chỉ cấm tà dâm, tức là quan hệ ngoài luồng với người không phải là vợ hoặc chồng của mình. Trong ngày thọ Bát Quan Trai Giới, cần giữ giới tịnh hạnh, không thực hiện hay thậm chí là không để tâm ý vướng mắc vào những điều dâm dục.
4. Giới Thứ Tư: Không Nói Dối
Nói dối là sự không nhất quán giữa suy nghĩ và lời nói. Có nhiều hình thức nói dối như nói không thật, thêm bớt, nói hai chiều, hay nói lời hung ác. Thực hành giới này, dù chỉ trong một ngày đêm, sẽ vun bồi đức tính chân thật – một phẩm chất quý báu hiếm có.
5. Giới Thứ Năm: Không Uống Rượu
Rượu làm mờ đi sự minh mẫn, che lấp trí tuệ và nguy hiểm hơn cả thuốc độc. Kinh điển dạy rằng thà uống nước sôi còn hơn uống rượu. Là Phật tử đang trau dồi trí tuệ, việc uống rượu là hoàn toàn trái ngược. Không chỉ tự mình không uống, mà còn không khuyên mời người khác uống. Tự mình uống đã là lỗi, xúi người khác uống còn mang tội nặng hơn. Trong ngày thọ giới, cần giữ giới này và khuyên răn người khác tránh xa rượu bia.
6. Giới Thứ Sáu: Không Trang Điểm, Thoa Dầu Thơm, Ca Múa Hát…
Phật cấm các hoạt động này nhằm giúp Phật tử tránh xa những cám dỗ, trụy lạc có thể dẫn đến đọa lạc. Dù trong cuộc sống thường nhật, Phật tử tại gia cần có sự trang nghiêm và có thể tham gia một số hoạt động văn hóa, giải trí, nhưng trong ngày thọ Bát Quan Trai Giới, cần hạn chế tối đa hoặc tránh các hoạt động làm mất đi sự thanh tịnh, như trang điểm, ca múa hát hay xem các hoạt động này. Điều này mang lại lợi ích vô cùng quý báu cho sự tu hành.
7. Giới Thứ Bảy: Không Nằm Ngồi Giường Cao, Rộng, Đẹp
Noi gương các bậc xuất gia chỉ sử dụng giường ngủ đơn sơ, người tại gia cũng nên tập sống giản dị, đạm bạc. Nếu chưa thể thực hiện thường xuyên, thì trong ngày thọ giới Bát Quan Trai, cần nghiêm túc thực hành giới này.
8. Giới Thứ Tám: Không Ăn Quá Giờ Ngọ
Theo quy định trong luật Phật, chư thiên ăn vào buổi sáng, chư Phật và chư Tăng ăn vào giờ ngọ, súc sinh ăn sau giờ ngọ, còn ngạ quỷ ăn vào buổi tối. Chư Tăng học theo Phật nên ăn đúng giờ ngọ. Phật tử tại gia khi tu Bát Quan Trai Giới cũng cần tuân thủ giới này vì những lợi ích thiết thực mà nó mang lại.
Tóm lại, Bát Quan Trai Giới là một pháp tu vô cùng lợi ích cho Phật tử tại gia. Trong 24 giờ thực hành, thân, khẩu, ý của người thọ giới được thanh tịnh. Khoảng thời gian tuy ngắn ngủi nhưng giá trị của nó còn quý hơn cả một đời người không tu hành. Giống như một giọt nước trong veo còn quý hơn cả một ao nước đục, hay một viên ngọc nhỏ bé còn giá trị hơn vô vàn châu báu khác.
Giới Bát Quan Trai được Đức Phật giảng dạy cho các bậc Thánh đệ tử, những người dù sống đời tại gia nhưng tâm đã vững chắc trên con đường Thánh đạo. Việc tu tập theo giới này giúp phát triển bản thân ngày càng cao thượng, tiến gần hơn đến cảnh giới Niết Bàn thông qua việc tu giới, tu định và tu tuệ, tạo thành một chuỗi liên kết chặt chẽ.
