Trong dòng chảy bất tận của thời gian, vạn vật và cả sự tồn tại của chúng ta đều mang bản chất thay đổi không ngừng, một quy luật tự nhiên mà đôi khi con người lãng quên. Khám phá sâu hơn về lẽ vô thường có thể giúp ta tìm thấy sự an lạc và hướng đi giải thoát khỏi vòng luân hồi, hãy cùng tìm hiểu tại chiasedaophat.com.
Cuộc sống luôn biến đổi, tựa như một giấc mộng thoáng qua, một làn khói mỏng manh hay tia chớp vụt tắt. Vạn vật, kể cả sự tồn tại của con người, đều tuân theo quy luật chung của vũ trụ, không ngừng thay đổi và không tồn tại vĩnh viễn. Tuy nhiên, nhiều người vẫn chìm đắm trong những thú vui tạm bợ, lầm tưởng rằng cuộc sống này là vĩnh cửu và hạnh phúc sẽ kéo dài mãi mãi, để rồi khi nhắm mắt xuôi tay, thân xác này cũng chỉ còn là cát bụi.
Đức Phật, bậc Giác Ngộ Toàn Năng, đã chỉ dạy về lẽ vô thường để chúng sinh thấu suốt, từ đó tìm ra con đường giải thoát khỏi vòng sinh tử khổ đau. Vậy, vô thường là gì?
“Vô” mang nghĩa là không, còn “Thường” chỉ sự bền vững, tồn tại mãi mãi. Do đó, vô thường có nghĩa là không bền vững, không đứng yên một chỗ. Từ những vật nhỏ bé như hạt cát cho đến những điều vĩ đại như non sông đất liền, tất cả đều phải trải qua quá trình tan rã và biến hoại theo dòng chảy của thời gian.
Đức Phật đã dạy: “Mọi sự vật trên thế gian này đã thay đổi, hư hoại đều là vô thường.”
Khi đề cập đến vô thường, chúng ta xem xét ba khía cạnh: thân vô thường, tâm vô thường và hoàn cảnh vô thường.
1. Thân vô thường
Trong Kinh Pháp Cú, Đức Phật dạy:
“Thân này có gì quý?
Chỉ là vật dơ bẩn,
Luôn mang bệnh tật,
Rồi cũng già chết.”
Hãy suy ngẫm lại: Từ khi sinh ra đến khi trưởng thành, có ai giữ mãi được tuổi trẻ hay sống mãi mà không chết?
Cơ thể của ngày hôm nay đâu còn giống với cơ thể của ngày hôm qua. Sự già nua, bệnh tật đến không hẹn trước, có thể còn đó vào buổi sáng nhưng đã mất vào buổi tối, giống như hoa phù dung chóng nở chóng tàn, làm sao có thể gọi là thường còn?
Mỗi con người đều có một hình hài, tạm gọi là sở hữu của bản thân. Sắc thân này được hình thành từ cha mẹ, như lời dạy trong Quy Sơn Cảnh Sách: “Thân này do nghiệp lực ràng buộc mà có, nên chưa ai thoát khỏi sự ràng buộc của hình hài do cha mẹ sinh ra. Thân này lại nương nhờ các duyên mà thành, dù được tứ đại (đất, nước, gió, lửa) duy trì nhưng luôn có sự xung khắc lẫn nhau…”.
Sự thay đổi của sắc thân diễn ra rất nhanh chóng. Mỗi ngày trôi qua, ta lại già đi một chút; mỗi năm trôi qua, ta lại thêm một tuổi, điều đó có nghĩa là cái chết đang dần đến gần hơn. Khi nhận thức rõ điều này, chúng ta sẽ không còn quá chấp trước vào cái thân giả tạm này, từ đó có một cái nhìn đúng đắn hơn về lẽ vô thường.
Ảnh minh họa.
2. Tâm vô thường
Tâm thức cũng biến đổi nhanh chóng và tinh vi hơn cả thân thể. Đức Phật ví tâm như “vượn chuyền cành, ngựa rong chơi”, luôn nhảy nhót từ cảm giác này sang trạng thái khác, từ niềm vui này sang nỗi buồn kia, tuần tự thay đổi qua các cung bậc cảm xúc như hỷ, nộ, ái, ố. Nó giống như dòng nước chảy xiết, luôn đổi thay không ngừng. Như lời dạy của Quy Sơn: “Ý niệm này nối tiếp ý niệm khác, chuyển biến trong từng khoảnh khắc. Đôi khi chúng ta quên mất những ý niệm đó, không nhận ra sự sinh diệt của chúng. Buổi sáng còn tinh tấn tu hành, buổi chiều đã buông lung; mới bước chân vào đạo với quyết tâm mạnh mẽ, không lâu sau đã thối thất. Điều này cho thấy tâm ý con người thay đổi khôn lường.”
“Ý niệm con người luôn biến đổi,
Khi vui, khi giận, khó lường thay.”
Những lời khen chê, yêu ghét, buồn vui, hạnh phúc hay khổ đau trên đời đều không có thực chất. Chỉ cần một chiếc lá vàng rơi nhẹ giữa chiều thu cũng đủ khiến lòng người xao xuyến. Một chút hương sắc của loài hoa dại cũng có thể làm ta sinh tâm yêu thích. Chỉ một chút điều trái ý nghịch lòng cũng đủ khiến ta phiền não, sân si. Điều này cho thấy tâm con người luôn bị ngoại cảnh chi phối. Khi nhận thức được điều này, chúng ta sẽ không còn bị những ý niệm buồn vui chi phối, từ đó có thể sống an lạc và hạnh phúc hơn.
Ảnh minh họa.
3. Hoàn cảnh vô thường
“Vật đổi sao dời” là thành ngữ diễn tả sự thay đổi không ngừng của vạn vật trong vũ trụ, tất cả đều tuân theo quy luật sinh, trụ, dị, diệt hay thành, trụ, hoại, không. Nghĩa là mọi thứ đều sinh ra, tồn tại, rồi hư hoại và mất đi. Trong Kinh Bát Đại Nhân Giác, Đức Phật dạy: “Thế gian vô thường, quốc độ mong manh, tứ đại khổ không, ngũ ấm vô ngã, sinh diệt biến dị, hư ngụy vô chủ…”. Điều này có nghĩa là cuộc đời là vô thường, cõi nước phù du, thân thể do bốn đại cấu thành thì khổ đau và trống rỗng, ngũ ấm (sắc, thọ, tưởng, hành, thức) không có cái ta thường trụ, mọi thứ đều thay đổi và vận động theo quy luật vũ trụ.
Thật vậy, “Sơn hà đại địa” hay “thương hải tang điền” (biển cả hóa nương dâu) là những minh chứng cho sự biến đổi nhanh chóng của cảnh vật. Nhà cửa, đền đài, cung điện có thể thay đổi chỉ trong phút chốc.
Do đó, Đức Phật đã chỉ ra bốn điều không thể tồn tại lâu dài:
- Sự trường tồn rồi sẽ hoại diệt.
- Sự giàu sang rồi sẽ nghèo hèn.
- Sự hòa hợp rồi sẽ tan rã.
- Sức khỏe rồi sẽ bệnh tật và chết đi.
Cuộc đời con người cũng vậy. Chúng ta thường chứng kiến những thăng trầm, vinh nhục, giàu sang hay nghèo hèn diễn ra trước mắt như một bức tranh vân cẩu. Nhiều người từng giữ chức vụ cao sang, quyền lực, nhưng chỉ vì một phút không làm chủ được lòng tham mà phải lâm vào cảnh tù tội. Nhiều người từng sở hữu nhà cao cửa rộng, ruộng vườn bát ngát, nhưng chỉ trong một khoảnh khắc sa cơ lỡ vận, sự nghiệp tan biến như mây khói.
Tóm lại, vô thường là quy luật chi phối tất cả mọi hiện tượng, sự vật, từ thân thể, tâm trí cho đến hoàn cảnh xung quanh. Thấu hiểu lẽ vô thường, chúng ta sẽ đối mặt với những biến đổi của cuộc đời một cách bình thản, bớt đi đau khổ trước cảnh sinh ly tử biệt. Nhận ra vô thường, con người sẽ dám hy sinh để làm những việc có ý nghĩa thiết thực, từ bỏ những thú vui tạm bợ. Chỉ khi tu tập để chuyển hóa tự thân, từ mê lầm đến giác ngộ, từ phàm tục đến thánh thiện, chúng ta mới có thể hướng đến một đời sống tâm linh cao thượng.
Hiểu rõ lẽ vô thường là bước đầu tiên để tìm thấy sự an lạc và giải thoát, nếu bạn muốn đào sâu hơn về những giáo lý này, hãy khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
