Trong vũ trụ Phật giáo Đại thừa, hình ảnh Quán Thế Âm Bồ Tát tỏa sáng như biểu tượng của lòng từ bi vô hạn, luôn dang rộng vòng tay cứu độ chúng sinh khỏi khổ đau. Khám phá sâu hơn về Ngài, chúng ta sẽ vén màn bí ẩn về sự giác ngộ viên mãn và khả năng thấu suốt vạn pháp, một điểm tựa tinh thần vững chắc cho những ai tìm kiếm sự an lạc. Truy cập Chia sẻ Đạo Phật để cùng tìm hiểu thêm.
Tìm hiểu về Quán Thế Âm Bồ Tát
Quán Thế Âm Bồ Tát là một trong bốn vị Bồ Tát quan trọng trong Phật giáo Đại thừa. Với hạnh nguyện từ bi vô bờ, Ngài luôn sẵn sàng cứu khổ, cứu nạn cho chúng sinh khi thành tâm niệm danh hiệu của Ngài. Ngài thường xuất hiện cùng Bồ Tát Đại Thế Chí bên cạnh Đức Phật A Di Đà.
Ngài đã đạt đến sự giác ngộ, thấu suốt chân lý vũ trụ và chứng đắc phép “nhĩ căn viên thông”. Điều này cho phép Ngài lắng nghe và thấu hiểu mọi âm thanh, mọi sự rung động trong khắp vũ trụ, như người tỉnh thức giữa ngôi nhà vũ trụ, thấu tỏ mọi sự vật, hiện tượng.
Các vị Bồ Tát là sự kết tinh của những phẩm hạnh cao quý, được tôn vinh để đáp ứng nhu cầu tâm linh của con người. Khi con người khao khát tri thức và trí tuệ, hình ảnh Bồ Tát Văn Thù biểu trưng cho trí tuệ được tôn cao. Ngược lại, khi nhân loại cần tình thương, sự che chở, cảm thông và xoa dịu nỗi đau, hình ảnh Quán Thế Âm Bồ Tát được hiện thân như một điểm tựa tinh thần vững chắc.
Ngài thấu suốt bản thể của âm thanh, nhận ra tính không, vô thường và vô ngã, nên được tôn xưng là Quán Thế Âm.
Quán Thế Âm Bồ Tát và Bồ Tát Đại Thế Chí là biểu tượng cho “từ bi và trí tuệ”, một triết lý sâu sắc trong giáo lý Phật giáo. Đặc biệt, hình ảnh Quán Thế Âm Bồ Tát, biểu tượng của tình thương bao la, được xem như đấng mẹ hiền vĩ đại, luôn được kính ngưỡng bởi hạnh nguyện không ngừng nghỉ trong việc ban vui và cứu khổ chúng sinh. Ngài thường xuyên được Đức Phật nhắc đến trong các kinh điển Đại thừa.
Quán Thế Âm, trong tiếng Phạn là Avalokitévara, mang ý nghĩa là vị Bồ Tát lắng nghe tiếng kêu cầu khổ đau của thế gian để cứu độ một cách tự tại. Nhờ khả năng quán sát âm thanh một cách tự tại, Ngài đã chứng ngộ bản thể chân thường của vũ trụ. Bất cứ nơi đâu, bất cứ lúc nào có tiếng than khóc của chúng sinh, Ngài đều hiện thân để cứu giúp. Vì vậy, Ngài còn được gọi là Quán Tự Tại.
Bồ Tát Quán Thế Âm có thể ví như người đánh thức những ai còn đang chìm trong giấc mộng vô minh.
Thuật ngữ “Bồ Tát” (Bodhisattva) có nghĩa là “giác hữu tình” hay “hữu tình đã giác ngộ, quay lại giác ngộ cho người khác”. Tương tự như một người đã tỉnh thức, họ có thể đánh thức những người còn đang say ngủ. Bồ Tát Quán Thế Âm được ví như người đánh thức những chúng sinh đang chìm trong vô minh.
Nhờ sự giác ngộ, thấu suốt chân lý vũ trụ và chứng đắc phép “nhĩ căn viên thông”, Ngài có thể nghe thấu mọi âm thanh. Như người tỉnh thức trong ngôi nhà vũ trụ, Ngài thấu tỏ mọi sự vật. Do đó, bất kỳ chúng sinh nào xưng niệm danh hiệu Ngài đều được Ngài “tầm thanh cứu khổ”, giải thoát khỏi tai ương. Việc Ngài thấu suốt bản thể của âm thanh là không, vô thường, vô ngã đã giúp Ngài được tôn xưng là Quán Thế Âm.
Ngài thấu suốt mọi âm thanh vũ trụ, giúp chúng sinh thoát khỏi khổ đau.
Cuộc đời tu hành và hạnh nguyện của Quán Thế Âm Bồ Tát
Các kinh điển như Bi Hoa, Diệu Pháp Liên Hoa (Phẩm Phổ Môn), Vô Lượng Thọ, Đại Bát Nhã Ba La Mật Đa, Ngũ Bách Danh, Đại Phương Quảng Như Lai Tạng… thường nhắc đến cuộc đời tu hành, thệ nguyện và công đức hóa độ của Ngài. Đặc biệt, kinh Bi Hoa đã ghi lại chi tiết về quá trình tu tập của Ngài:
Vào thuở xa xưa, Ngài là một vị thái tử tên Bất Huyền, con của vua Vô Tránh Niệm. Thời điểm đó, Đức Phật Bảo Tạng Như Lai giáng thế. Vua Vô Tránh Niệm hết lòng sùng kính Phật pháp, đã chuẩn bị lễ vật quý báu để cúng dường Phật và Tăng chúng trong ba tháng an cư. Thái tử Bất Huyền cũng noi gương cha, dâng cúng những lễ vật tinh khiết nhất.
Trong quá khứ, Đức Quán Thế Âm từng là thái tử Bất Huyền, con vua Vô Tránh Niệm, dưới thời Đức Phật Bảo Tạng Như Lai.
Đại thần Bảo Hải, cha của Phật Bảo Tạng, đã khuyên thái tử Bất Huyền nên dùng công đức cúng dường này để cầu quả Vô thượng Bồ đề, thay vì cầu quả ở cõi trời hay cõi người. Bởi lẽ, phước báu ở các cõi đó là hữu hạn và sẽ có ngày suy tàn.
Nghe lời khuyên, Thái tử Bất Huyền đã đến trước Phật Bảo Tạng phát đại nguyện: “Nguyện xin nhờ công đức cúng dường này cầu quả Vô thượng Bồ đề. Con nguyện trong lúc tu đạo tự lợi, lợi tha, nếu có chúng sinh nào gặp tai nạn không thể tự cứu, không nơi nương tựa, chỉ cần niệm danh hiệu con, con sẽ dùng thần thông đến cứu độ ngay. Nếu lời nguyện này không thành, con thề không chứng quả Bồ đề. Con xin phát nguyện tu đạo Bồ Tát cho đến đời vị lai, trải qua vô số kiếp. Khi phụ vương con (vua Vô Tránh Niệm) thành Phật hiệu A Di Đà ở thế giới Cực Lạc, con sẽ làm thị giả hầu hạ Ngài cho đến khi Chánh Pháp của Ngài tận diệt, con mới chứng quả Bồ đề. Con xin Đức Thế Tôn và mười phương chư Phật thọ ký cho con”.
Chúng sinh nào xưng niệm danh hiệu Ngài sẽ được Ngài cứu giúp, giải thoát khỏi tai ương.
Đức Bảo Tạng Như Lai đã thọ ký cho thái tử: “Do con quán sát chúng sinh trong vô số thế giới chịu khổ đau vì tội nghiệp, con đã phát tâm bi mẫn. Con nguyện lắng nghe tiếng kêu cầu khổ đau của thế gian để cứu độ. Nay ta thọ ký cho con hiệu là Quán Thế Âm. Con sẽ giáo hóa vô lượng chúng sinh thoát khỏi khổ não và làm mọi Phật sự lợi ích chúng sinh trong khi tu đạo”.
Sau khi Đức Phật A Di Đà nhập diệt, cõi Cực Lạc sẽ đổi tên thành Nhất Thế Trân Bảo Sở Thành Tựu, trở nên trang nghiêm và tốt đẹp hơn. Lúc đó, Ngài sẽ thành Phật hiệu là “Biến Xuất Nhất Thế Quang Minh Công Đức Sơn Vương Như Lai”, trụ thế chín mươi sáu ức na do tha kiếp. Sau khi Ngài nhập diệt, Chánh pháp sẽ còn lưu lại sáu mươi ba ức kiếp.
Thái tử vô cùng hoan hỷ và bạch rằng: “Nếu nguyện vọng của con được viên mãn, đó là hạnh phúc lớn lao. Con xin nguyện mười phương chư Phật cũng thọ ký cho con như thế, khiến cho tất cả thế giới rung chuyển như tiếng âm nhạc, ai nghe cũng được giải thoát”. Nói xong, Thái tử cúi đầu đảnh lễ Đức Phật.
Với lòng đại bi, Ngài có thể hóa hiện dưới nhiều hình tướng khác nhau để cứu độ chúng sinh.
Ngay lúc đó, các thế giới rung chuyển và phát ra âm thanh du dương như âm nhạc, khiến mọi người nghe thấy đều thanh tịnh tâm hồn, đoạn trừ dục vọng. Tiếp đó, các Đức Phật trong mười phương thế giới đồng thanh thọ ký cho Quán Thế Âm Bồ Tát: “Trong thời kiếp Thiên Trú, ở thế giới Tân Đề Lam có Đức Bảo Tạng Như Lai ra đời. Thái tử Bất Huyền, con vua Vô Tránh Niệm, đã phát tâm cúng dường Phật và Tăng chúng ba tháng. Nhờ công đức ấy, trải qua vô số kiếp về sau, thái tử sẽ thành Phật hiệu là ‘Biến Xuất Nhất Thế Công Đức Sơn Vương Như Lai’ ở thế giới Trân Bảo Sở Thành Tựu.”
Sau khi nghe chư Phật thọ ký, thái tử vô cùng hoan hỷ. Từ đó, Ngài tinh tấn tu hành đạo Bồ Tát, cứu độ chúng sinh, không bao giờ quên đại bi tâm của mình.
Theo kinh Đại Phương Đẳng Như Lai Tạng và kinh Đại Phương Quảng Như Lai, Ngài cùng Bồ Tát Đại Thế Chí vì lòng từ bi và nguyện lực phụng sự, đã chọn con đường đem lại hạnh phúc, an lạc cho chúng sinh, thay vì nhập cảnh giới tối thượng của chư Phật.
Quán Thế Âm là vị Bồ Tát quan sát nỗi khổ của chúng sinh để khởi lòng đại bi, giúp họ an lạc.
Kinh Pháp Hoa, một bộ kinh quen thuộc với Phật tử Đại thừa, ghi rằng Bồ Tát Quán Thế Âm có thể hiện thân dưới nhiều hình tướng khác nhau như Phật, Bích Chi Phật, Đại Tự Tại thiên, tiểu vương, nam, nữ… cho đến thân quỷ dạ xoa, la sát, phi nhân. Kinh Ngũ Bách Danh còn đề cập đến 500 loại hóa thân của Ngài để tùy duyên hóa độ.
Tóm lại, Quán Thế Âm là vị Bồ Tát lắng nghe nỗi khổ của chúng sinh trong thế gian, từ đó khởi lòng đại bi, đoạn trừ phiền não và mang lại an lạc. Ngài là hiện thân của đại từ, đại bi, tình thương bao la. Vì nguyện lực độ sinh, Ngài có thể hóa hiện dưới mọi hình tướng để cứu độ chúng sinh. Chính sự hóa thân đa dạng này đã làm cho hình ảnh của Ngài, cũng như Phật giáo nói chung, trở nên năng động và tích cực trong công cuộc cứu khổ độ sinh.
Qua bài viết, chúng ta đã cùng khám phá sâu hơn về danh tính và ý nghĩa của Quán Thế Âm Bồ Tát, một vị Bồ Tát vĩ đại trong lòng Phật tử. Để tiếp tục hành trình tìm hiểu về giáo lý và những giá trị sâu sắc của đạo Phật, mời bạn ghé thăm chuyên mục Đạo phật.
