Tại nhiều vùng quê Việt Nam, hiện tượng “bệnh do ma nhập” được xem là lời giải cho những hành vi khác thường mà y học hiện đại chưa lý giải được, khiến nhiều người tìm đến các phương pháp tâm linh. Tuy nhiên, cách tiếp cận sâu sắc hơn từ Chia sẻ Đạo Phật cho thấy mọi sự trên đời, kể cả bệnh tật, đều là kết quả của vô vàn nguyên nhân, đòi hỏi sự thấu hiểu về nhân quả và duyên khởi.
Hiện tượng “bệnh do ma nhập” thường được nhắc đến ở nhiều vùng nông thôn Việt Nam, đặc biệt khi người bệnh có những biểu hiện bất thường về tinh thần, hành vi hoặc thể chất mà y học hiện đại chưa thể lý giải rõ ràng. Trong hoàn cảnh tuyệt vọng, người thân thường tìm đến các thầy cúng, thầy pháp với hy vọng “đuổi vong trừ tà”. Một số trường hợp sau khi thực hiện các nghi thức này, người bệnh dường như hồi phục, khiến nhiều người tin rằng đó là do “ma nhập” thật sự.
Thay vì bàn chuyện “ma nhập có thật hay không”, điều quan trọng hơn là làm sao giữ tâm sáng, thân an, nghiệp thiện, để không bị chi phối bởi nỗi sợ và mê tín.
Tuy nhiên, dưới góc nhìn Phật học, vấn đề này cần được xem xét một cách thấu đáo hơn. Đức Phật đã dạy rằng mọi hiện tượng trên đời đều do nhiều nhân duyên hợp thành. Bệnh tật cũng không ngoại lệ, có thể bắt nguồn từ nghiệp lực quá khứ, lỗi lầm trong thân nghiệp (do ăn uống, sinh hoạt không đúng cách), khẩu nghiệp, ý nghiệp, hoặc do các yếu tố tâm lý và môi trường tác động. Khi thân và tâm bất ổn, năng lượng tiêu cực dễ dàng xâm chiếm, khiến con người trở nên yếu đuối, mất kiểm soát và dễ bị ám ảnh bởi những niềm tin siêu nhiên. Kinh Tăng Chi Bộ ghi lại lời dạy của Đức Phật: “Khi tâm bị dao động, thân cũng dao động theo”. Một người đang trải qua trạng thái sợ hãi, trầm cảm hay rối loạn lo âu rất dễ có những biểu hiện giống như đang bị “vong nhập”.
Phật giáo không phủ nhận sự tồn tại của các cõi giới phi nhân, bao gồm các chúng sinh vô hình như ngạ quỷ, hương linh, hay cô hồn, những sinh linh vẫn còn vướng mắc trong vòng luân hồi. Kinh điển có đề cập đến khả năng họ có thể ảnh hưởng đến người sống nếu nhân duyên tương hợp: có thể do nghiệp cảm tương thông, tâm người sống yếu đuối, hoặc nơi chốn đó có năng lượng không thanh tịnh. Dù vậy, Phật giáo không xem đây là nguyên nhân duy nhất hay phổ biến của bệnh tật. Do đó, thay vì rơi vào sợ hãi hay mê tín, Đức Phật khuyên người tu tập nên giữ gìn giới luật, thực hành thiền định và phát triển lòng từ bi. Khi tâm trí trong sáng và nghiệp lành tăng trưởng, không thế lực vô hình nào có thể dễ dàng quấy nhiễu.
Hiện tượng người bệnh “khỏi bệnh” sau khi thực hiện các nghi thức cúng bái cũng có thể được lý giải bằng yếu tố tâm lý. Khi niềm tin được củng cố mạnh mẽ – dù là vào thầy cúng hay bất kỳ phương pháp nào – tâm lý người bệnh trở nên an định, nỗi sợ hãi tan biến, và cơ thể có thể tự kích hoạt khả năng tự phục hồi. Đây là hiệu ứng “tự chữa lành” mà y học hiện đại gọi là hiệu ứng placebo, nơi niềm tin vào sự chữa trị mang lại tác động thực tế.
Phật giáo đề cao sự hiểu biết và trí tuệ, tránh xa mê tín. Nếu thân thể gặp bệnh tật, việc tìm đến bác sĩ và bệnh viện để được chẩn đoán và điều trị đúng phương pháp là điều cần thiết. Nếu tâm trí có vấn đề – như lo âu, trầm cảm, sân hận, hay sợ hãi – thì tìm về với giáo pháp của Đức Phật thông qua thiền tập, tụng kinh, niệm Phật và sống một cuộc đời thiện lành là cách “trừ tà” chân thật nhất. Bởi lẽ, “tà” ở đây không phải là thế lực bên ngoài, mà chính là những vọng tưởng, phiền não, sân si đang hiện hữu trong tâm mỗi người.
Cuối cùng, thay vì bận tâm liệu “ma nhập” có thật hay không, điều quan trọng hơn là chúng ta cần nuôi dưỡng một tâm trí sáng suốt, một cơ thể khỏe mạnh và thực hành những nghiệp lành. Khi làm được như vậy, chúng ta sẽ không còn bị chi phối bởi nỗi sợ hãi hay mê tín. Khi trí tuệ soi đường, mọi hiện tượng đều được nhìn nhận dưới lăng kính nhân quả, và không còn “ma” nào có thể xâm nhập – bởi lẽ, ánh sáng của chánh niệm luôn là phương pháp trừ tà mạnh mẽ nhất.
Để hiểu sâu hơn về cách giữ tâm an lạc và tránh xa mê tín, mời bạn khám phá thêm các bài viết trong chuyên mục Đạo phật.
