Trong dòng chảy bất tận của vạn vật, sự hiện hữu và tan biến luôn là quy luật tự nhiên, dẫn dắt con người vào vòng luân hồi đầy thử thách. Bên cạnh những bất ổn về thể chất, chính tâm trí vô minh, tham ái và si mê lại là nguồn gốc sâu xa của muôn vàn khổ đau. Đức Phật, với lòng từ bi vô lượng, đã khai mở con đường trị liệu thông qua giáo pháp nhiệm màu, ví như liều thuốc tinh túy chữa lành mọi căn bệnh của nhân sinh. Khám phá sâu hơn về trí tuệ y phương của bậc Giác Ngộ và cách ứng dụng giáo lý này vào cuộc sống tại chiasedaophat.com.
Hướng tâm về với Pháp
“Hết thảy các pháp đều do duyên sinh, và cũng đều do duyên mà diệt”. Sự sinh diệt theo duyên, vòng luân hồi sinh – lão – bệnh – tử trong cõi đời này là quy luật tất yếu. Nỗi khổ của chúng sinh không chỉ đến từ bệnh tật nơi thể xác mà còn từ những căn bệnh tâm lý bắt nguồn từ vô minh, tham, sân, si. Để chữa lành những khổ đau về cả thân và tâm, Đức Phật đã dành cả cuộc đời thuyết giảng Tam tạng kinh điển, chỉ ra những phương pháp trị liệu.
Trong kinh điển, Phật được ví như vị y sư, giáo pháp là phương thuốc, Tăng đoàn là những người điều dưỡng, còn chúng sinh là người bệnh. Từ góc nhìn này, Phật giáo có thể xem là một nền y học với ý nghĩa sâu sắc, nơi giáo pháp của Đức Phật đóng vai trò như liều thuốc chữa lành mọi khổ đau của nhân sinh, và Đức Phật là bậc y vương vĩ đại nhất.
Khi còn tại thế, Đức Phật đã am tường Ngũ minh, trong đó có Y phương minh – sự hiểu biết sâu sắc về phương pháp chữa bệnh. Theo các ghi chép trong kinh điển, trong số các đệ tử của Ngài, có Kỳ-bà, một danh y thời bấy giờ, đã dựa vào những chỉ dạy của Đức Phật để thực hiện nhiều phương pháp chữa trị hiệu quả. Ví dụ, khi chẩn đoán bệnh nhân bị tắc ruột, y sĩ đã thực hiện các bước như gây tê, xử lý ổ bụng, tương tự như kỹ thuật giải phẫu ngoại khoa trong y học hiện đại.
“Hết thảy các pháp đều do duyên sinh, và cũng đều do duyên mà diệt”. Sự sinh diệt theo duyên, vòng luân hồi sinh – lão – bệnh – tử trong cõi đời này là quy luật tất yếu.
Gieo trồng phước đức
Trong suốt lịch sử Phật giáo, nhiều bậc Tăng sĩ đã thông thạo y phương minh, trong đó có không ít vị danh tiếng lừng lẫy như Phật-đồ-trừng, Trúc-pháp-điều, Đơn-đạo-khai, Trúc-pháp-khoáng, Ha-la-kiết, Pháp Hỷ. Cùng với đó là Đạo Thuân ở núi Dương Đầu, Đạo Tích chùa Phúc Thành, Sa-môn Trí Nghiêm, Sa-môn Tăng Triệt… Các ngài đã không quản ngại khó khăn, gian khổ để cứu giúp người bệnh, thậm chí còn chăm sóc, giặt giũ quần áo cho họ bằng cả tấm lòng từ bi cao cả.
Kinh điển Phật giáo cũng ghi nhận nhiều tác phẩm chuyên sâu về y dược. Hàng chục loại sách y học từ Ấn Độ và Tây Vực đã được truyền bá vào Trung Quốc. Bên cạnh đó, các Tăng sĩ Trung Quốc cũng đã sáng tác khoảng mười lăm loại sách về y thuật. Tam tạng kinh điển chứa đựng vô số tài liệu y học Phật giáo. Ví dụ, trong Tăng nhất A hàm kinh, Đức Phật đã đề cập đến ba chứng bệnh chính là phong, đàm, hàn và phương pháp điều trị. Trong Y dụ kinh, Ngài chỉ rõ những phẩm chất cần có của một bác sĩ và quy trình chăm sóc bệnh nhân. Phật y kinh liệt kê mười nguyên nhân gây bệnh ở con người. Ma-ha-chỉ quán chỉ ra sáu nguyên nhân hình thành bệnh tật, còn Đại trí độ luận cho rằng bệnh tật phát sinh do các nhân duyên bên ngoài hoặc bên trong. Thanh tịnh đạo luận của Nam truyền cũng đề cập đến tám loại nguyên nhân gây bệnh. Ngoài ra, nhiều bộ kinh và luật khác như Phật thuyết chú xỉ kinh, Phật thuyết chú mục kinh, Phật thuyết chú tiểu nhi kinh, Chú thời khí bệnh kinh, Liệu bệnh trí kinh, Trị thiền bệnh bí yếu kinh, Trừ nhất thiết tật bệnh a la ni kinh, Kim quang minh tối thắng vương kinh, Tứ phần luật, Ngũ phần luật, Thập tụng luật, Ma ha tăng kỳ luật… đều có đề cập đến vấn đề y dược.
Y học của Phật giáo không chỉ bao gồm y lý thế gian mà còn chú trọng diệt trừ tận gốc ba độc tham, sân, si trong nội tâm.
Tâm sân hận và phương pháp quản trị
Đức Phật không chỉ là một đại y vương chữa lành bệnh tật thể xác mà còn là một nhà tâm lý học tài ba, khéo léo trị liệu những chứng bệnh về tâm hồn. Ngài đã thiết lập tám vạn bốn ngàn pháp môn như Tam học, Lục độ, Tứ vô lượng tâm, Ngũ đình tâm quán… nhằm mục đích đối trị tám vạn bốn ngàn loại phiền não, bệnh tật của chúng sinh, điển hình là tham, sân, si.
Sự phát sinh của bệnh tật thường liên quan mật thiết đến tâm lý, sinh lý, hành vi của con người, cũng như môi trường sống xung quanh. Đặc biệt trong xã hội hiện đại, nhiều người mắc bệnh do lối sống thiếu lành mạnh: ăn uống không điều độ, ham vui chơi, tiếp nhận quá nhiều thông tin, áp lực công việc, tinh thần suy sụp, lo âu, hay bị cuốn vào những chuyện thị phi, bực bội. Tóm lại, mọi nguyên nhân gây bệnh đều xuất phát từ tâm không an tĩnh, dẫn đến khí huyết không hài hòa, lòng bao dung hạn hẹp, lời nói không giữ gìn, giận dữ không kiểm soát, khổ đau không chịu đựng nổi, nghèo khó không an phận, cái chết không thể quên, oán giận không buông bỏ, kiêu căng không tiết chế, sợ hãi không gạt bỏ, tranh đua không ngừng, tranh biện không dứt, ưu tư không hóa giải, vọng tưởng không trừ bỏ… Tất cả những điều này đều dẫn đến các loại bệnh tật về cả thể chất lẫn tinh thần.
Phật giáo đưa ra nhiều phương pháp trị liệu cho những tình trạng này, ví dụ như tiết chế ăn uống, lễ Phật sám hối, trì chú niệm Phật, thiền định tu hành, hành hương lễ bái, tập trung hơi thở, giữ thái độ lạc quan, sống tâm hồn khoan dung tự tại, buông bỏ mọi chấp trước một cách an nhiên…
Y học thế gian chủ yếu tập trung vào các liệu pháp về ẩm thực, vật lý, hóa học, tâm lý, môi trường, khí hậu, dược phẩm… trong một phạm vi hữu hạn và điều trị theo triệu chứng bệnh. Ngược lại, y học Phật giáo không chỉ bao gồm y lý thế gian mà còn chú trọng diệt trừ tận gốc ba độc tham, sân, si trong nội tâm. Chừng nào tâm bệnh còn tồn tại trong cõi đời, chừng đó chúng ta còn cần đến “tâm dược” của Phật giáo. Chỉ khi sức khỏe thể lý và tâm lý được điều hòa, con người mới có thể thực sự vững bước trên con đường hướng đến sức khỏe và sự tráng kiện.
Để hiểu sâu hơn về cách giáo pháp Đức Phật mang đến phương thuốc chữa lành mọi khổ đau, hãy khám phá thêm về Đạo phật.
