Dù bản chất chân tâm bất biến, chúng ta vẫn có thể điều chỉnh những dao động tinh thần để đạt đến sự an lạc đích thực. Việc nhận diện và vượt thoát khỏi những phiền não sâu gốc là chìa khóa để giải phóng bản thân khỏi vòng luân hồi khổ đau, mang đến sự tự tại ngay trong cuộc sống hiện tại, như lời chỉ dạy tại Chiasedaophat.
Tâm vương, hay chơn tâm, vốn bất biến qua mọi thời đại. Dù tồn tại trong chúng sinh hay đã thành Phật, bản tâm này không hề thay đổi hay gia tăng. Ngược lại, tâm sở, theo Duy Thức học, có đến 51 loại và có thể tăng giảm.
Con đường tu hành cốt yếu nằm ở việc điều chỉnh các tâm sở. Trong đó, việc loại bỏ sáu căn bản phiền não và 20 tùy phiền não là vô cùng quan trọng. Sáu căn bản phiền não, còn gọi là thập triền hoặc thập sử, là nguyên nhân chính khiến con người bị ràng buộc, sai khiến và tạo ra vô số tội lỗi, dẫn đến vòng luân hồi sinh tử đau khổ. Như Thiền sư Duy Nhiên đã dạy trong Sám Quy Mạng: “Thập triền, thập sử, tích thành hữu lậu chi nhơn…” – chúng là nguyên nhân hình thành nên nghiệp hữu lậu, nguồn gốc của mọi khổ đau.
Vì vậy, khi chặt đứt được sáu căn bản phiền não, chúng ta sẽ không còn bị ràng buộc hay sai khiến bởi bất cứ điều gì. Ngay trên cõi đời này, chúng ta có thể đạt được sự giải thoát. Đó là lời Phật dạy, giúp các đệ tử của Ngài an vui và giải thoát trong mọi hoàn cảnh. Ngược lại, nếu nuôi dưỡng sáu căn bản phiền não, ta sẽ luôn chìm trong khổ đau, dù ở bất kỳ tình huống nào, thậm chí còn phiền muộn hơn khi có nhiều người xung quanh.
Đối với tôi, cách hiệu quả nhất để loại bỏ phiền não gốc rễ là chấp nhận thực tại cuộc sống và sống một cách tri túc. Nói cách khác, hãy sống với những gì mình có, với nghiệp quả đã tạo, và chấp nhận rằng mọi thứ không thể khác đi được.
Ảnh minh hoạ.
Khi không còn mong cầu, chúng ta sẽ không còn khổ đau. Sự không mong cầu giúp ta không bị ai chi phối hay bắt buộc. Tiền bạc hay vật chất, chùa chiền hay không, tất cả đều trở nên không quan trọng. Điều cốt yếu của người tu hành là giữ cho tâm trí luôn thanh tịnh.
Hãy sống với những gì mình thực sự có, không tham cầu. Một số người đồng tu của tôi có nghiệp duyên thích ăn ngon, mặc đẹp, sống xa hoa. Họ đã vay mượn, nhờ vả người khác, và cuối cùng không thể tiếp tục tu hành. Bởi lẽ, tâm đã trở nên thế tục, kéo theo cả thân và hành động sai trái.
Từ khi còn trẻ, tôi đã được Hòa thượng Chủ tịch Hội đồng Trị sự Trung ương khuyên nên sống với những gì mình có, tập trung phát huy đạo đức và trí thức. Khi đó, phước lạc tự nhiên sẽ đến. Phước lạc trước hết của người tu là sự chiến thắng lòng tham. Khi không còn ham muốn, dù đói, ta cũng có thể ăn bất cứ món gì. Nhưng nếu còn ham muốn mà không được đáp ứng, chính lòng tham sẽ dày vò ta. Lòng tham thường dẫn đến quả báo xấu. Chỉ khi khắc phục được lòng tham, công đức mới có thể sinh khởi.
Đây là kinh nghiệm cá nhân tôi đã trải qua và xin chia sẻ. Hãy sống với phước báo mình có. Thậm chí, sống ở mức thấp hơn khả năng của mình còn mang lại sự an lạc lớn hơn. Nếu ta hưởng thụ vật chất nhiều hơn những gì mình làm được, chắc chắn ta sẽ mang nợ. Khi hết phước, món nợ này sẽ đưa ta về đâu?
Mỗi ngày, chúng ta nên tự kiểm điểm xem mình đã tạo ra bao nhiêu công đức, hưởng thụ bao nhiêu của bố thí, độ được bao nhiêu người, hay giúp bao nhiêu người phát tâm tu hành. Nếu làm ít mà hưởng thụ nhiều, ta sẽ phải trả quả báo. Khi tuổi càng cao, người ta càng xa lánh, bệnh tật sinh ra, nhu cầu càng nhiều nhưng sự giúp đỡ càng giảm thiểu, đó là dấu hiệu cho thấy phước đã cạn.
Thực tế cho thấy, có những người mới tu đã có đầy đủ phước lạc, nhưng theo thời gian, phước ấy dần mất đi. Ngược lại, có những người ban đầu gặp khó khăn, nhưng về sau lại tích lũy được nhiều công đức. Họ làm nhiều, yêu cầu ít, nên có sự thặng dư. Nếu không nhận thức được điều này, việc sử dụng tài sản Tam bảo hay của thí chủ sẽ trở thành món nợ khổng lồ, khó lòng trả nổi. Tôi từng chứng kiến một trường hợp khiến tôi sợ hãi: một Phật tử cúng dường vài đồng bạc vào thùng phước sương, nhưng lại cầu xin đủ thứ chuyện. Điều này cho thấy, Phật đã dạy rằng đồng tiền của thí chủ vô cùng quý giá và nặng nề. Khi nhìn vào những đồng tiền đó bằng tâm thanh tịnh, ta sẽ cảm nhận được sự lớn lao và gánh nặng phải trả.
Chúng ta khoác lên mình chiếc áo tu hành là nhờ phước báu từ những đời trước. Nếu phước tận mà nghiệp tới, ta khó lòng thoát khỏi khổ đau. Các vị Tổ sư cũng thường dạy rằng, nếu đời này không đắc đạo, đời sau ta phải trả nợ, thậm chí có món nợ nặng nề đến mức phải “mang lông, đội sừng”. Nếu ta tạo được công đức lớn để nhiều người nương nhờ, ta có thể xóa bỏ món nợ đó. Kinh Pháp Hoa đã diễn tả ý này: “Giả sử tạo tội quá sơn nhạc, bất tu Diệu Pháp lưỡng tam hàng”.
Tôi thấu hiểu sâu sắc ý nghĩa này. Chỉ có công đức lớn và sự đắc đạo mới có thể giúp ta trả hết nợ Tam bảo. Vì vậy, chúng ta cần nỗ lực tu hành để thoát ly tam giới, tức là vượt ra ngoài ba cõi: Dục giới, Sắc giới và Vô sắc giới. Điều này đòi hỏi việc giữ tâm thanh tịnh bằng cách khắc phục ba nghiệp thân, khẩu, ý, trong đó ý nghiệp là quan trọng nhất.
Đối với ý nghiệp, chúng ta cần chuyển hóa tham, sân, si thành sự không tham, không giận, không buồn, không lo sợ, bởi lẽ tất cả đều là Không. Từ tâm tội lỗi, ta khắc phục và chuyển hóa thành tâm không tội lỗi để đạt được sự thanh thản. Đây là bước đầu tiên. Từ tâm không tham, không giận, ta phát Bồ đề tâm, không còn nghĩ đến bản thân mà quan tâm đến người khác để giúp đỡ. Khi phát Bồ đề tâm theo hạnh Bồ tát, giữ được tâm không tham, ta nên dùng những gì mình có để phụng sự đời. Cống hiến tiền bạc, kiến thức và sức lực cho mọi người chính là khởi đầu của công đức.
Đồng thời, chúng ta cần đạt được tâm không sân hận, sẵn sàng chấp nhận khi người khác đổ lỗi cho mình. Bước theo dấu chân Phật, ta hiểu rằng những người đang đau khổ, buồn phiền, gặp khó khăn, khi trút giận lên ta, họ sẽ cảm thấy nhẹ lòng hơn. Trong khi đó, ta không sân hận, dễ dàng chịu đựng thay cho họ. Suy nghĩ và hành động như vậy sẽ sinh ra công đức. Đây cũng là kinh nghiệm cá nhân tôi. Nhờ người trút giận, tôi đã tu tập nhẫn nhục và chịu đựng, tạo thành quả báo tốt đẹp, khiến mọi người nhìn nhận và quý mến tôi. Người trút giận rồi cũng sẽ nhận ra lỗi lầm của mình.
Hãy thể hiện tinh thần Phật dạy: sống với những gì mình có, hoặc sống tri túc, luôn giữ tâm thanh tịnh, nỗ lực diệt trừ phiền não, tham, sân, si. Khi đó, công đức sẽ lớn dần, tạo nên sức mạnh cảm hóa, giúp nhiều người cùng đi trên con đường Phật đạo. Khi các đệ tử Phật đạt được điều này, họ sẽ nhận ra Phật giáo chính là chất liệu quý báu, cần thiết để giúp thế giới loài người giảm bớt ngọn lửa thù hận, sát hại, từ đó cùng nhau xây dựng hòa bình và an lạc trên trái đất này.
Để hiểu sâu hơn về con đường dẫn đến sự bình yên nội tại và những lời dạy quý báu của Đức Phật, mời bạn khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
