Thay vì chỉ tìm cầu hạnh phúc bên ngoài, Đạo Phật chỉ ra con đường dẫn đến sự an lạc nội tại thông qua thiền định, giúp thanh lọc tâm trí khỏi những phiền não và ảo vọng của thế gian. Khám phá hành trình chuyển hóa bản thân để đạt được niềm vui vĩnh cửu tại Chia sẻ Đạo Phật.
Để đạt được sự tỉnh lặng trong tâm hồn, việc thực hành thiền quán là cần thiết, thay vì chỉ dừng lại ở lời nói. Thiền quán giúp chúng ta khép lại những cảm xúc tiêu cực như giận hờn, thương ghét, hay các phản ứng của lục căn (sáu giác quan) trước thế giới bên ngoài.
Theo giáo lý nhà Phật, thiền không chỉ mang lại sự tĩnh lặng cho tâm trí mà còn là một phương pháp để nuôi dưỡng lòng yêu thương chính bản thân mình. Trong cuộc sống thường nhật, chúng ta tích tụ vô số những cảm xúc phức tạp như yêu, ghét, vui, giận, yêu, oán. Điều này phần lớn xuất phát từ sự xao động của thế giới bên ngoài, nhưng cũng có phần do chính nội tâm của chúng ta. Chúng ta dễ dàng chạy theo những ảo ảnh, nhầm lẫn cái giả với cái thật. Do đó, Đức Phật đã chỉ dạy con đường tu tập để tự lắng đọng nội tâm, từ đó phân biệt rõ đâu là sự tinh khiết, đâu là tạp niệm, đâu là chân lý và đâu là ảo vọng.
Theo Đức Phật, những ai chỉ muốn có hạnh phúc tạm bợ thì không phải là người có trí huệ.
Nhiều người đến chùa vì thói quen từ gia đình, có người đến vì nỗi khổ đau dồn nén, hoặc đơn giản là vì sự tò mò. Dù lý do nào đi nữa, việc đến chùa và lắng nghe kinh kệ có thể mang lại sự dịu mát tạm thời cho tâm hồn, nhưng đây chỉ là giải pháp nhất thời. Sự lên xuống của tâm trạng sẽ tiếp tục diễn ra. Phần lớn chúng ta không biết cách làm cho khổ đau vắng mặt một cách bền vững. Chỉ khi khổ đau được đẩy lùi, hạnh phúc mới có cơ hội hiển lộ. Nếu chúng ta có được hạnh phúc trong đời này, theo quy luật nhân quả của đạo Phật, thì đời sau, nếu còn duyên, chúng ta cũng sẽ tiếp tục có được hạnh phúc.
Đức Phật dạy rằng những ai chỉ tìm kiếm hạnh phúc nhất thời thì chưa phải là người có trí tuệ. Người có trí tuệ sẽ tìm cách loại bỏ khổ đau một cách vĩnh viễn. Để làm được điều này, trước hết chúng ta cần hiểu rõ bản chất của khổ đau, giống như việc muốn không sợ ma thì phải hiểu ma là gì. Khi đã nhận thức rõ ràng về khổ đau, chúng ta sẽ không còn muốn níu giữ nó nữa. Người con Phật, sau khi thấu hiểu khổ đau, sẽ chân thành nói với chính mình: “Các phiền não đã ở cùng ta quá lâu, đã tiêu tốn không ít năng lượng, giờ là lúc ta tiễn chúng ra khỏi tâm trí.” Liệu điều này có dễ dàng thực hiện? Phần lớn chúng ta không làm được vì thiếu sự dứt khoát.
Khi đối diện với khổ đau, ta chìm trong buồn bã và đau khổ. Nhưng khi không còn khổ đau, ta lại vô tình tìm kiếm những điều khiến mình buồn thêm. Ví dụ, khi tâm trạng không tốt, ta lại nghe những bản nhạc buồn, điều này càng làm tăng thêm cảm giác tiêu cực. Đây là biểu hiện của việc để hoàn cảnh bên ngoài chi phối. Là một người con Phật, chúng ta cần tránh lối suy nghĩ này. Đối với chúng ta, cảnh vật là cảnh vật, còn ta là ta. Nếu không cẩn trọng, chúng ta không chỉ không loại bỏ được khổ đau mà còn có thể bị cuốn vào những con đường sa đọa.
Nếu một người buồn bã và cảnh vật xung quanh cũng không mang lại niềm vui, điều gì sẽ xảy ra? Họ có thể tìm đến những nơi giải trí như vũ trường, quán nhậu, rạp chiếu phim hay mua sắm. Tuy nhiên, sau những hoạt động đó, liệu khổ đau có thực sự biến mất? Có thể những khổ đau cũ chưa nguôi ngoai thì những khổ đau mới đã ập đến. Cứ như vậy, năm này qua năm khác, đến khi thân thể gần tàn lụi, khổ đau lại càng chồng chất. Do đó, trong quá trình tu tập, chúng ta cần nhận diện rõ ràng các loại khổ đau để dần chuyển hóa chúng thành sự trung dung hoặc an lạc.
Thế nào là hạnh phúc?
Hãy luôn nhớ rằng hạnh phúc nhiều khi không có cái gì cao xa cả, chúng là những thứ hết sức đơn giản trong cuộc sống hằng ngày của ta.
Hạnh phúc có phải chỉ đơn thuần là sự vắng mặt của khổ đau, hay hạnh phúc tự nó lại sinh ra khổ đau? Hạnh phúc thực chất là sự vắng mặt của khổ đau. Tuy nhiên, chúng ta hiếm khi bằng lòng với trạng thái an nhiên này. Thay vào đó, chúng ta thường tự đặt ra những điều kiện cho hạnh phúc và đôi khi lại tự chuốc lấy sầu muộn vì những điều kiện đó. Chúng ta cũng thường tự trói buộc mình bằng vô số lý do để trì hoãn việc tận hưởng hạnh phúc. Ví dụ, có mười đồng chưa đủ gọi là hạnh phúc mà phải có một trăm đồng; đi xe cũ không hạnh phúc bằng việc sở hữu một chiếc xe mới; phải mua được nhà đẹp mới thực sự là hạnh phúc. Nếu chúng ta cứ mãi giữ cái nhìn chủ quan và hạn hẹp như vậy, e rằng hạnh phúc sẽ mãi lẩn tránh chúng ta.
Phật pháp giúp cuộc sống của tôi trở nên hạnh phúc
Vì vậy, đừng đặt điều kiện, đừng chờ đợi, đừng tự giới hạn hạnh phúc của mình, đừng tự che mây phủ bầu trời cao rộng. Hãy mở rộng tầm nhìn bằng cái nhìn khách quan và sống không chỉ cho bản thân mà còn cho người khác. Hãy luôn ghi nhớ rằng hạnh phúc thường không ở đâu xa vời, mà hiện hữu trong những điều vô cùng giản dị của cuộc sống hàng ngày. Việc ta còn hơi thở, ta còn khả năng đi lại, chẳng phải là những điều hạnh phúc sao? Khi thấy một chiếc xe đẹp nhưng không đủ khả năng mua, dục vọng có thể thôi thúc ta sở hữu nó. Tuy nhiên, nếu lý trí chiến thắng, ta từ chối chạy theo dục vọng, tránh được nợ nần, đó chẳng phải là một dạng hạnh phúc sao?
Những điều đơn giản như vậy đã đủ mang lại hạnh phúc lớn lao, thay vì cứ mãi chạy theo những thứ xa vời. Vấn đề cốt lõi của người phàm là sự mải miết tìm kiếm. Tìm kiếm điều gì? Có khi chưa đạt được thứ này đã đánh mất thứ kia. Hạnh phúc và an lạc nằm ngay trong mỗi chúng ta, gần gũi và giản dị, như làn gió mát hay ánh nắng ấm áp ban mai theo bước chân thảnh thơi của ta trong từng khoảnh khắc hiện tại tĩnh lặng. Ai biết sống với hạnh phúc này, dù nằm trên đất cũng có được sự an lạc. Ngược lại, dù có sở hữu cung vàng điện ngọc hay ở các cõi trời cao sang, nếu không có sự an lạc nội tâm thì cũng không thể tìm thấy hạnh phúc đích thực.
Làm sao để duy trì hạnh phúc lâu dài?
Thế giới Ta Bà này vốn dĩ không có gì là vĩnh hằng. Vậy tại sao chúng ta lại khư khư đòi hỏi một hạnh phúc vĩnh cửu ở một cõi tạm bợ? Chúng ta càng cố gắng níu giữ niềm vui thì nó càng nhanh chóng trôi qua. Khi niềm vui đã mất đi, mấy ai trong chúng ta không rơi vào đau khổ? Hiểu được lẽ này, người con Phật hãy xem những hạnh phúc trần thế như cơn gió thoảng, mây bay, dòng nước chảy qua cầu, hay giọt sương mai trên lá cỏ. Bên cạnh những khổ đau, mất mát, những điều khiến ta day dứt, chúng ta vẫn luôn có những niềm vui, niềm vui mãnh liệt.
Cuộc đời cũng giống như địa hình tự nhiên, có lúc bằng phẳng, có lúc gập ghềnh với núi non và biển cả. Hãy chấp nhận thực tế này để trở thành người chứng kiến cho niềm vui, nỗi buồn, sự sung sướng và khổ đau, thay vì để chúng chi phối và ngự trị trong ta. Nhận thức được rằng mọi hiện tượng trong cuộc đời luôn biến đổi, ta sẽ không còn luyến tiếc. Hiểu được lẽ này, ta sẽ thấy vui, buồn, thương, khổ đến rồi đi, mà ta không chạy theo chúng. Khi thấu hiểu được quy luật này, hạnh phúc và Niết Bàn sẽ đến với ta ngay trong kiếp sống hiện tại, chứ không cần phải đợi đến một kiếp xa xôi nào.
Thiện Phúc
Đoạn trích này mới chỉ là khởi đầu cho hành trình khám phá ý nghĩa sâu sắc của hạnh phúc trong Đạo Phật, hãy tiếp tục tìm hiểu để hoàn thiện con đường tâm linh của bạn.
