Hai lễ hội lớn vào ngày 7 tháng 3 Âm lịch tưởng nhớ Thiền sư Từ Đạo Hạnh đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống văn hóa dân gian Việt Nam. Cuộc đời đầy bí ẩn và những câu chuyện về pháp thuật của Ngài, người được xem là Phật tại thế, đã khơi gợi sự tò mò và kính ngưỡng qua nhiều thế hệ. Khám phá sâu hơn về cuộc đời và những di sản tâm linh của vị Thiền sư huyền thoại này tại chiasedaophat.com.
Lễ hội Chùa Thầy và Chùa Láng: Tưởng nhớ Thiền sư Từ Đạo Hạnh
Câu ca dao quen thuộc “Nhớ ngày mồng Bảy tháng Ba, Trở vào hội Láng, trở ra hội Thầy!” nhắc nhở về hai lễ hội lớn diễn ra cùng ngày 7 tháng 3 Âm lịch hàng năm tại Chùa Thầy và Chùa Láng. Sự trùng hợp này xuất phát từ việc cả hai ngôi chùa đều thờ Thiền sư Từ Đạo Hạnh, người được dân gian tôn sùng là một vị thánh, một vị Phật tại thế. Chùa Láng thờ Ngài với danh xưng Thánh Tưa, trong khi Chùa Thầy là nơi Ngài từng trụ trì và hóa.
Thiền sư Từ Đạo Hạnh: Cuộc đời huyền bí và pháp thuật
Từ Đạo Hạnh, tên húy là Từ Lộ, tự là Đạo Hạnh, sống vào thời nhà Lý, triều vua Lý Nhân Tông (1072-1127). Cuộc đời Ngài gắn liền với những câu chuyện kỳ bí, huyền ảo, mang đậm màu sắc Mật giáo với những pháp thuật thần thông. Ngài được xếp vào hàng ngũ các Thiền sư nổi tiếng của Phật giáo Việt Nam.
Ngoài Chùa Láng và Chùa Thầy, hình ảnh của Từ Đạo Hạnh còn được thờ phụng tại đền Lý Quốc Sư và chùa La Phù (Trung Hưng Tự), cùng với hai vị Thiền sư Không Lộ (Minh Không) và Giác Hải. Bộ ba này thường được gọi chung là Tam Thánh.
Phối cảnh phần xuất hiện của Thiền sư Từ Đạo Hạnh trong tinh hoa bắc Bộ. Ảnh: Internet
Thân thế và thuở thiếu thời
Theo truyền thuyết, cha của Từ Đạo Hạnh là Từ Vinh, một người có pháp thuật cao cường. Sau khi xuất gia, ông hoàn tục và kết hôn với bà Tăng Thị Loan, người làng An Lãng (nay là làng Láng). Gia đình ông bà sinh được hai người con, một trai một gái. Từ Đạo Hạnh là người con trai thứ hai. Ngôi nhà xưa của gia đình ông bà nay chính là Chùa Láng.
Thuở nhỏ, Từ Đạo Hạnh có vẻ ngoài khác thường, được ví như “cốt cách tiên Phật”. Tuy nhiên, ông lại có phần ham chơi, thích đánh đàn, đánh bạc, thổi sáo, đá cầu. Chỉ đến khi cha ông tình cờ phát hiện con trai say mê học tập bên ngọn đèn khuya, ông mới yên lòng. Sau này, Từ Đạo Hạnh đã thi đỗ khoa Bạch Liên với thứ hạng cao.
Biến cố gia đình và chí phục thù
Cuộc đời Từ Đạo Hạnh bước sang một bước ngoặt khi gia đình gặp biến cố. Cha ông, Từ Vinh, bị pháp sư Đại Điên giết chết và vứt xác xuống sông Tô Lịch do mâu thuẫn về pháp thuật. Thi thể ông Từ Vinh trôi dạt đến trước nhà Diên Thành Hầu, nơi pháp sư Đại Điên đang ở, và dừng lại. Pháp sư Đại Điên đã nói lời “Người tu hành không được hận mãn kiếp, nên biết rằng sống chỉ là một trường đũa bỡn, chết mới thành đạo bồ đề!” rồi xác ông Từ Vinh mới trôi đi tiếp. Ông được dân làng Nhân Mục vớt lên an táng và lập miếu thờ phụng. Mẹ của Từ Đạo Hạnh, bà Tăng Thị Loan, sau khi qua đời cũng được an táng tại chùa Ba Lăng (nay là chùa Hoa Lăng) và được thờ cùng chồng.
Nỗi đau mất cha đã thôi thúc Từ Đạo Hạnh nuôi ý chí phục thù. Nhận thấy mình chưa đủ pháp thuật để đối đầu với Đại Điên, ông quyết định tầm sư học đạo. Cùng với hai người bạn là Minh Không và Giác Hải, Từ Đạo Hạnh đã vượt đường xa đến Tây Thiên (Ấn Độ) để học pháp thuật.
Học đạo, trả thù và tu hành
Sau khi trở về từ Tây Thiên, Từ Đạo Hạnh ẩn tu tại chùa Thiên Phúc, núi Phật Tích. Ông chuyên tâm trì niệm “Đại Bi Tâm Đà La Ni” và đạt được pháp thuật viên mãn. Với sức mạnh này, ông đã tìm đến Đại Điên để trả thù cho cha. Một gậy của Từ Đạo Hạnh đã khiến Đại Điên lâm bệnh và qua đời.
Sau khi rửa sạch mối thù xưa, Từ Đạo Hạnh tiếp tục hành trình cầu đạo, gặp gỡ các cao tăng khai tâm điểm đạo về “chân tâm”. Ông trở về chùa Thiên Phúc để tu tập, luyện pháp thuật và bắt đầu dùng phép thuật cao siêu để chữa bệnh cứu dân, tiếng thơm lan xa.
Tượng Thiền sư Từ Đạo Hạnh tại chùa Thầy. Ảnh: Internet
Kiếp nạn và sự đầu thai
Vào thời điểm vua Lý Nhân Tông không có con trai nối dõi, có một cậu bé tên Giác Hoàng ở bãi bể Thanh Hoa được cho là có khả năng đặc biệt. Nhà vua muốn nhận làm con nuôi nhưng bị quần thần can ngăn. Từ Đạo Hạnh, dù ở xa, đã đoán biết Giác Hoàng chính là Đại Điên đầu thai để trả thù. Ông đã dùng bùa yểm, khiến Giác Hoàng lâm bệnh nặng và qua đời, trăn trối rằng mình bị “lưới sắt bủa vây”.
Vua Lý Nhân Tông tức giận, sai bắt Từ Đạo Hạnh giam vào hoàng cung. Tuy nhiên, Sùng Hiền Hầu, em trai nhà vua, nhận thấy pháp thuật của Từ Đạo Hạnh có thể giúp mình có con nối dõi. Ông xin vua tha cho Từ Đạo Hạnh và mời Ngài về nhà.
Để báo ơn cứu mạng, Từ Đạo Hạnh nhận lời giúp Sùng Hiền Hầu có con trai. Ông dặn dò Hầu: “Khi nào phu nhân khai hoa nở nhụy thì báo gấp cho tôi biết trước!”.
Hóa thân và kiếp làm vua
Không lâu sau, phu nhân Sùng Hiền Hầu có thai. Khi đến kỳ sinh nở, bà báo tin cho Từ Đạo Hạnh. Ngài dặn đồ đệ: “Nhân duyên của ta chưa hết, ta phải tạm thác sinh làm đế vương trong thời hạn gần một kỷ (12 năm). Đến lúc ấy, nếu thấy thân thể ta rữa nát thì mới là lúc ta vào cõi Niết Bàn, vì vậy bây. giờ các ngươi đừng than khóc tiếc nuối làm gì!”. Nói rồi, Ngài hóa đi vào núi vào ngày mồng bảy tháng ba Âm lịch.
Cùng thời điểm đó, phu nhân Sùng Hiền Hầu hạ sinh một bé trai, đặt tên là Dương Hoán. Cậu bé lớn nhanh, thông minh xuất chúng và sau này trở thành vua Lý Thần Tông. Vua Lý Thần Tông chính là hóa thân của Từ Đạo Hạnh.
Năm 21 tuổi, vua Lý Thần Tông mắc một căn bệnh quái lạ, thân thể mọc đầy lồng lá, tâm thần bất ổn. Các danh y đều bó tay. Lúc này, Thiền sư Minh Không (Không Lộ) từ chùa Thần Quang đã vào cung chữa bệnh cho vua bằng pháp thuật cao cường. Ông được vua ban nhiều bổng lộc và phong làm “Lý Triều Quốc Sư” (Lý Quốc Sư). Thiền sư Minh Không còn có công lớn trong việc xin đồng về đúc Tứ Đại Khí, trở thành ông Tổ đúc đồng Việt Nam.
Vua Lý Thần Tông, đúng như lời Từ Đạo Hạnh tiên liệu, chỉ làm vua trong gần một kỷ. Sau khi khỏi bệnh, Ngài sống thêm hai năm và băng hà năm 1138, hưởng dương 23 tuổi.
Bàn thờ Thiền sư Từ Đạo Hạnh ở kiếp Phật tại chùa Thượng. Ảnh: Internet
Khi vua Lý Thần Tông băng hà, tại Thiên Phúc Tự (Chùa Thầy) núi Sài Sơn xuất hiện khí thiêng. Vua Lý Anh Tông sai đại thần đến làm lễ tế, tôn phong Từ Đạo Hạnh làm “Thượng Đẳng Tối Linh Thần”. Điều kỳ lạ là thân xác Ngài vẫn còn nguyên vẹn trong khám thờ, tỏa hương thơm thoang thoảng. Từ đó, Thiên Phúc Tự nổi tiếng linh thiêng với tên gọi Chùa Thầy.
Kiến trúc và cảnh quan Chùa Thầy
Chùa Thầy tọa lạc tại xã Sài Sơn, huyện Quốc Oai, tỉnh Hà Tây (nay thuộc Hà Nội), cách trung tâm Hà Nội khoảng 30 km. Ngôi chùa được xây dựng trên sườn núi Phật Tích vào thời vua Lý Nhân Tông, với diện tích khoảng 2.500 m2, gồm ba dãy nhà song song.
Chùa Thầy: Nơi Thiền sư Từ Đạo Hạnh từng trụ trì. Ảnh: Internet
Trong chánh điện, ngoài tượng Phật Thích Ca và chư vị Bồ tát, còn có ba pho tượng thờ “chuyển tiếp ba kiếp” của Thiền sư Từ Đạo Hạnh:
- Tượng Đức Phật: Thể hiện Ngài đã thành Phật, đội mũ hoa sen, tay chắp trước ngực, khoác áo vóc vàng.
- Tượng Thiền sư: Là hình tượng toàn thân bằng gỗ bạch đàn, có khớp cử động được, mô tả Ngài lúc còn tu hành tại am Hương Hải, chữa bệnh cứu dân và bày trò múa rối.
- Tượng Vua Lý Thần Tông: Mô tả Ngài khi đầu thai làm vua, đội mũ bình thiên, khoác long bào, ngồi trên ngai vàng.
Ngoài ra, chùa còn thờ Thánh Phụ và Thánh Mẫu (thân sinh của Từ Đạo Hạnh), 18 vị La Hán.
Trước mặt chùa là núi Long Đầu, hồ Long Trì với nhà Thủy Đình dùng để biểu diễn rối nước. Hai bên chùa có hai chiếc cầu cổ ba nhịp do Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan xây dựng. Khu vực xung quanh chùa còn có hang Cắc Cớ, chùa Cao, chùa Một Mái, đền Thượng, hang Gió, hang Phật Tích và đặc biệt là hang Thánh Hóa – nơi Từ Đạo Hạnh hóa để đầu thai kiếp mới.
Chùa Thầy được in trên tem
Năm 1997, Bưu điện Việt Nam đã phát hành bộ tem “Thắng Cảnh Việt Nam” với một mẫu giới thiệu “Phong Cảnh Chùa Thầy”.
Chùa Thầy không chỉ là một ngôi cổ tự có kiến trúc độc đáo mà còn là một danh lam thắng cảnh được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia. Hàng năm, nơi đây thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước đến chiêm ngưỡng, vãn cảnh và tìm hiểu những câu chuyện truyền thuyết huyền bí về một vị thánh, vị vua, vị thiền sư hiếm có trong lịch sử Việt Nam.
Dù câu chuyện về Thiền sư Từ Đạo Hạnh đã phần nào hé lộ, vẫn còn nhiều điều thú vị và ý nghĩa sâu sắc về Đạo phật mà bạn có thể khám phá thêm trong chuyên mục chính.
