Từ ngàn xưa, hoàng tộc Thái Lan đã quen thuộc với việc xuất gia, thể hiện sự gắn bó sâu sắc giữa Phật giáo và vương quyền, đồng thời khẳng định vai trò giáo dục của các tự viện. Tuy nhiên, trong bối cảnh thế giới biến đổi không ngừng, Phật giáo xứ Chùa Vàng đang đối mặt với những thách thức mới về kinh tế, chính trị và tư tưởng, đặt ra câu hỏi về khả năng thích ứng và duy trì bản sắc. Khám phá hành trình thích ứng này cùng Chiasedaophat.
Trong lịch sử Thái Lan, việc các vị vua và hoàng tử xuất gia tu hành trong các ngôi chùa là một truyền thống lâu đời. Hoàng tử Mongkut, người sau này trở thành Vua Rama IV, đã trải qua 8 tháng tu học tại chùa từ năm 13 tuổi. Các vị vua gần đây như Bhumibol Adulyadej (Rama IX) và Maha Vajiralongkorn (Rama X) cũng không ngoại lệ, đều từng trải qua thời gian tu hành trong các tự viện. Trước thời Vua Rama V (1853-1910), phần lớn các trường học (Rongrian) tại Thái Lan đều đặt trong khuôn viên chùa Phật giáo, với các nhà sư đảm nhận vai trò giảng dạy kiến thức cho trẻ em. Mặc dù Phật giáo đã có những đóng góp to lớn trong việc định hình xã hội và nuôi dưỡng các giá trị đạo đức cho người Thái qua nhiều thế kỷ, nhưng những thay đổi nhanh chóng của thế giới hiện đại, bao gồm hội nhập kinh tế, chính trị, văn hóa và sự phát triển của công nghệ, đã ít nhiều ảnh hưởng đến Phật giáo Thái Lan. Những tác động này thể hiện rõ nét trên phương diện kinh tế và chính trị, cũng như tư tưởng. Về kinh tế, một số ngôi chùa ở Thái Lan đã gặp phải những vấn đề tiêu cực liên quan đến quản lý ngân sách và biển thủ quỹ. Về chính trị, các biến động liên tục trong gần hai thập kỷ qua đã chứng kiến nhiều nhà sư tham gia biểu tình, bày tỏ quan điểm cá nhân, và đôi khi dẫn đến mâu thuẫn tranh giành quyền lực trong giới tăng đoàn.
Tư tưởng triết học, nhân sinh quan của Phật giáo Theravada chiếm vị trí quan trọng, ảnh hưởng đến đời sống xã hội Thái Lan và tiếp tục phát huy trong đời sống thực tiễn đất nước này.
Nhiều nguồn tư liệu xác nhận Phật giáo đã du nhập vào Thái Lan từ rất sớm. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cho rằng Phật giáo tông phái Theravada thực sự bắt đầu có ảnh hưởng sâu rộng từ thời kỳ vương triều Chiang Sen (957-1057) và vương triều Lan Na (thành phố Chiang Mai được xây dựng vào năm 1254). Giai đoạn đánh dấu sự phát triển mạnh mẽ và đặt nền móng vững chắc cho Phật giáo tại Thái Lan là triều đại Sukhothay (1350-1567). Trong thời kỳ này, các vị vua đều sùng tín Phật pháp, tích cực ủng hộ việc xây dựng các ngôi chùa lớn và đào tạo tăng tài. Thậm chí, nhiều vị vua như Ram Khamhaeng và Li Thai đã xuất gia. Phật giáo được xem là quốc giáo của Thái Lan, với khoảng 95% dân số theo đạo, chiếm vị trí thứ hai trên thế giới về số lượng tín đồ Phật giáo, chỉ sau Sri Lanka. Phật giáo đóng vai trò trung tâm trong nhiều khía cạnh của đời sống xã hội Thái Lan:
- Định hình nhân cách và lối sống: Người Thái tích hợp các nguyên tắc đạo đức Phật giáo vào sinh hoạt hàng ngày, hình thành nên tấm lòng nhân ái và thái độ thân thiện.
- Nguyên tắc điều hành quốc gia: Trong quá khứ, các vị vua đã áp dụng các giáo lý Phật giáo vào việc quản trị đất nước.
- Trung tâm tinh thần và sự hòa hợp: Phật giáo đề cao tình yêu thương và sự hòa hợp, là yếu tố gắn kết cộng đồng người Thái.
- Nguồn gốc văn hóa: Lối sống và các nghi lễ truyền thống của người Thái, từ hôn lễ, tang ma đến các hoạt động công đức, đều gắn liền với Phật giáo. Phật giáo là cốt lõi của văn hóa Thái, thể hiện trong tư tưởng, suy nghĩ, truyền thống và nghệ thuật, dù người Thái vẫn cởi mở đón nhận các tín ngưỡng khác như Bàlamôn giáo.
Dưới sự bảo trợ của Vua Ram Khamhaeng, Phật giáo Theravada đã trở thành tôn giáo chính thức tại Thái Lan. Thời kỳ này chứng kiến sự ra đời của nhiều chùa hoàng gia và chùa địa phương, phục vụ nhu cầu thực hành nghi lễ tôn giáo và làm công đức của người dân. Điều này được ghi lại trên bia đá năm 1292, mô tả đời sống tâm linh gắn liền với chùa chiền của người dân Sukhothay, đặc biệt trong các dịp lễ hội như Khau Phăn Sả.
Thái Lan đã đầu tư mạnh mẽ vào lĩnh vực đào tạo Phật giáo từ nhiều thập kỷ trước. Hai cơ sở đào tạo Phật giáo cấp đại học uy tín tại Bangkok bao gồm: Trường Đại học Phật giáo Mahamakut (Mahamakut Buddhism University) tại chùa Wat Rajborpitsathitmahasimaram, thành lập năm 1946, cấp bằng cử nhân Phật giáo “Sasannasatr Pundit” sau 7 năm học (trong đó có 4 năm đại học). Một cơ sở khác là Mahachulalongkornrajavidyalaya University tại chùa Wat Maha That, được Vua Chulalongkorn (Rama V) cho xây dựng từ năm 1947. Ngoài cơ sở chính tại Bangkok, trường còn có hơn 10 chi nhánh tại các tỉnh. Chương trình đào tạo tại đây bao gồm các bậc cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ, với thời gian học tương ứng là 4, 2 và 3 năm. Sinh viên tốt nghiệp sẽ nhận bằng cử nhân Phật học “Buddhasastr Pundit”.
Trụ sở Phật giáo lớn nhất Thái Lan hiện nay là chùa Wat Mahathat, một trong sáu ngôi chùa hoàng gia, đồng thời là trung tâm Phật học và thiền Vipassana. Ngôi chùa này có niên đại từ thời Ayutthaya và chủ yếu được sử dụng cho các nghi lễ hoàng gia.
Với 95% dân số theo đạo Phật cùng khoảng 36.000 ngôi chùa, Phật giáo từ lâu đã ăn sâu vào đời sống văn hóa Thái Lan, trở thành nét đặc trưng của đất nước này.
Kiến trúc chùa Phật giáo tại Thái Lan mang những nét thẩm mỹ và cảnh quan độc đáo, góp phần tạo nên bản sắc văn hóa. Ở các vùng nông thôn, những ngọn tháp cao vút tượng trưng cho sức mạnh và khát vọng của người dân. Một quần thể chùa (Wat) thường bao gồm nhiều công trình kiến trúc như: Chedi (Bảo tháp), Viharn (Hội trường) là nơi cầu nguyện và là nơi lưu trú cho các nhà sư trong ba tháng mùa mưa (Khau Phăn Sả); Bot (hay Ubosot) là đại sảnh chính, nơi đặt tượng Phật và thực hiện các nghi lễ quan trọng nhất. Bên trong khuôn viên chùa thường có nhiều tòa nhà và các ngọn tháp Chedi hình xoắn ốc, với đế rộng và đỉnh thon nhọn dần lên cao. Đối với người dân nông thôn, chùa không chỉ là nơi thực hành tâm linh, cử hành nghi lễ mà còn là trung tâm của các hoạt động cộng đồng, từ làm phúc đến chữa bệnh.
Hiện nay, Thái Lan có khoảng 41.205 ngôi chùa và hơn 300.000 nhà sư. Mặc dù hệ thống giáo dục phổ cập chính thức được thiết lập từ thời Vua Rama V, Phật giáo vẫn duy trì vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế, văn hóa và xã hội. Giáo lý nhà Phật về cách chọn lựa và thực hiện công việc chân chính được áp dụng rộng rãi, giúp người dân duy trì cuộc sống gia đình hạnh phúc và ổn định kinh tế.
Khám phá thêm về những khía cạnh sâu sắc và đa dạng của Đạo phật qua các bài viết chuyên sâu khác.
