Câu chuyện lịch sử về cuộc gặp gỡ giữa Tổ Bồ Đề Đạt Ma và vua Lương Võ Đế thường gây ra những hiểu lầm về ý nghĩa đích thực của sự giải thoát, dẫn đến những quan niệm sai lệch. Khám phá sâu hơn về lời đáp mang tính cách mạng của Tổ sư sẽ giúp chúng ta định tâm trên con đường tu tập, tránh xa những ảo tưởng và kiêu mạn, như những gì được chia sẻ trên Chiasedaophat.
Trong hành trình tu tập Phật pháp, việc giữ vững chánh kiến và tránh rơi vào những quan điểm sai lệch là vô cùng quan trọng. Ngay cả những người đã quy y Tam Bảo, nếu thiếu sự nghiên cứu nghiêm túc, tu tập đúng chánh pháp và quan trọng nhất là không có sự dẫn dắt của bậc minh sư, cũng có thể rơi vào trạng thái thụ động, tiêu cực. Thậm chí, những cư sĩ đã có chút hiểu biết về giáo lý và thực hành thiền định, nếu thiếu lòng khiêm hạ và tâm từ bi, có thể vướng vào tà kiến và tăng thượng mạn, còn nguy hiểm hơn cả những người chưa bước chân vào đạo.
Để làm rõ hơn về vấn đề này, chúng ta hãy cùng nhìn lại câu chuyện lịch sử nổi tiếng về Thiền sư Bồ Đề Đạt Ma và vua Lương Võ Đế. Cuộc gặp gỡ này, đặc biệt là câu trả lời về chữ “Không” của Tổ sư, đã khiến nhiều người hiểu lầm, dẫn đến sự hoang mang, hồ nghi và thậm chí là kiêu mạn.
Giai thoại Vua Lương Võ Đế và Tổ Bồ Đề Đạt Ma
Khi Tổ sư Bồ Đề Đạt Ma đặt chân đến Trung Quốc, theo quy tắc Phật giáo là hòa hợp với chính quyền sở tại để hoằng dương chánh pháp, Ngài đã đến yết kiến vua Lương Võ Đế. Vua là người rất mộ đạo, thường xuyên triệu tập quần thần, cư sĩ và chư tăng để giảng kinh, xây dựng chùa chiền, hỗ trợ người xuất gia, tổ chức trai đàn và ấn tống kinh điển. Vua đã dốc hết tâm sức cho việc xây dựng và phát triển Phật giáo.
Trong cuộc đối thoại giữa Tổ sư và nhà vua, dù bàn luận nhiều vấn đề, nhưng dường như hai vị ít có duyên. Cuối cùng, vua Lương Võ Đế đã hỏi một câu đầy tâm huyết: “Trẫm đã xây chùa, in kinh, độ Tăng rất nhiều, có công đức gì chăng?”
Tổ sư Bồ Đề Đạt Ma đã trả lời vỏn vẹn bằng một chữ: “Không”.
Câu trả lời này, xuất phát từ nghĩa lý sâu xa của kinh Kim Cang, đã khiến vua Lương Võ Đế hiểu lầm. Nhà vua cho rằng mình không hề có công đức gì, dẫn đến sự hoang mang và thất vọng. Sự kiện này khiến vua Lương Võ Đế dần trở nên lạnh nhạt với Tổ sư, và Ngài đã quyết định vượt sông Trường Giang, lên núi Thiếu Lâm để thiền định. Nếu thời điểm đó, vua Lương Võ Đế có thể thấu hiểu ý nghĩa “Không” trong kinh Kim Cang, có lẽ Ngài đã trở thành đệ tử thân cận của Tổ sư, thậm chí là Nhị Tổ. Tuy nhiên, cơ hội lịch sử quý báu đó đã trôi qua.
Ý nghĩa của chữ “Không” trong Kinh Kim Cang
Bài học rút ra từ câu chuyện này là đối với những người mới bắt đầu tìm hiểu và tu tập, giống như vua Lương Võ Đế, cần hiểu rằng mọi việc làm, dù là phước thiện hay công đức, đều phải được xem như “không”. Điều này giúp chúng ta tránh tâm lý chấp trước vào công lao, sinh ra ngã mạn hoặc tăng thượng mạn.
Chữ “Không” mà Tổ sư Bồ Đề Đạt Ma đề cập đến, trong ngữ cảnh này, mang ý nghĩa của sự vô ngã và vô chấp. Khi chúng ta làm được những việc có ích, tạo ra công đức, nhưng nếu không giữ được tâm khiêm hạ, dễ sinh tâm kiêu căng, hoặc nếu nhìn thấy vật chất mà khởi lòng tham lam, thì những việc làm đó sẽ không còn giá trị giải thoát. Chúng ta cần xem những điều đó như “không có gì”, như mây khói tan biến, để tâm không bị vướng mắc, không sinh ra phiền não.
Theo Kinh Kim Cang, chúng ta cần có thái độ “xem như không” đối với những gì có thể làm suy giảm đạo đức, làm mất đi sự khiêm hạ hay nuôi dưỡng lòng tham. Còn những sự vật, hiện tượng không ảnh hưởng tiêu cực đến đạo đức, chúng ta không cần phải quá bận tâm đến sự hiện hữu hay vắng mặt của chúng. Đây chính là thái độ chuẩn mực của người Phật tử chân chính.
“Nhất lý thông, vạn lý minh” – Một nguyên lý tu tập
Khi đã thấu hiểu đúng đắn ý nghĩa của chữ “Không” theo Chánh kiến và lý giải của Kinh Kim Cang, chúng ta sẽ không còn hoài nghi về việc tại sao làm nhiều công đức mà lại được trả lời là “không”. Điều này khẳng định rằng, việc tu tập đòi hỏi sự tinh tấn, công phu sâu dày. Chúng ta cần gieo trồng phước điền, tạo nhiều công đức, nhưng quan trọng là phải giữ tâm “như không làm gì cả”. Điều này giúp chúng ta tránh xa sự kiêu mạn, ngăn ngừa việc tạo tác tội lỗi và giảm bớt sự chấp ngã về sau.
Câu nói “Nhất lý thông, vạn lý minh” (Thông một lý, vạn lý sáng tỏ) cũng mang ý nghĩa tương tự. Khi chúng ta nắm vững một nguyên lý cốt lõi của Phật pháp, như ý nghĩa của chữ “Không” trong Kinh Kim Cang, thì mọi vấn đề khác trong tu tập sẽ dần trở nên sáng tỏ.
Nhị Tổ Huệ Khả – Minh chứng cho sự kiên trì cầu Pháp
Câu chuyện về Nhị Tổ Huệ Khả, một vị tướng quân tài ba, sau khi quay về quy y Tam Bảo, đã thể hiện lòng khao khát cầu pháp mãnh liệt. Ngài đã trải qua đêm đông giá rét, quỳ dưới tuyết, chặt đứt cánh tay mình để bày tỏ sự quyết tâm theo đuổi chánh pháp. Sự hy sinh và kiên trì của Ngài đã cảm động Tổ sư Bồ Đề Đạt Ma và Ngài đã trở thành vị Tổ thứ hai của Thiền tông Trung Hoa.
Bài học từ Nhị Tổ Huệ Khả nhắc nhở chúng ta về tầm quan trọng của lòng tin, sự dũng cảm và nỗ lực không ngừng nghỉ trên con đường tu tập, đặc biệt là khi đối diện với những thử thách và khó khăn.
