Giác quan của con người, đặc biệt là trong các mối quan hệ nam nữ, ẩn chứa những cám dỗ khó lường mà Đức Phật đã sớm nhận diện và cảnh báo. Ngài đã chỉ ra cách thức mà những ham muốn trần tục này có thể chi phối tâm trí, dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng cho đời sống tâm linh và hạnh phúc cá nhân. Khám phá bí quyết phòng hộ sáu căn để giữ gìn sự bình an nội tại trên Chiasedaophat.
Suy ngẫm lời Phật dạy:
Đức Phật đã nhìn thấy được và hiểu biết một cách đúng đắn khi dùng chánh tri kiến (chỉ cho ý thức) suy tư về nội tâm sắc dục và về ngoại tâm sắc dục. Nên Ngài đã dạy cho hàng đệ tử xuất gia và hàng đệ tử tại gia vể sự nguy hiểm của tâm ái luyến sắc dục để tránh xa nó. Ảnh minh họa
Đức Phật, với trí tuệ siêu việt, đã thấu suốt bản chất của các giác quan và sự hấp dẫn của chúng đối với tâm trí con người. Ngài nhận ra rằng sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) khi tiếp xúc với sáu trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp) sẽ tạo ra các nhận thức và cảm xúc, trong đó, sự hấp dẫn của đối tượng giới tính có sức mạnh đặc biệt lôi cuốn và chi phối tâm trí, đặc biệt là đối với nam giới khi tiếp xúc với nữ giới và ngược lại.
Sự hấp dẫn này biểu hiện qua cả hai phương diện: ngoại tâm và nội tâm. Ngoại tâm sắc dục là khi các giác quan trực tiếp tiếp nhận các yếu tố thu hút từ người khác giới, ví dụ như ánh mắt chạm nhau, giọng nói ngọt ngào, hay hương thơm quyến rũ. Những yếu tố này có thể khơi gợi sự ham muốn và đam mê. Đức Phật đã chỉ dạy phương pháp phòng hộ sáu căn để tránh bị cuốn theo:
“Với mắt cúi nhìn xuống,
Chân đi không lưu luyến,
Sáu căn khéo hộ trì,
Tâm ý khéo chế ngự,
Không đầy ứ rỉ chảy,
Không cháy đỏ bừng lên”
Việc phòng hộ sáu căn đòi hỏi sự tỉnh giác và kiểm soát nội tâm liên tục. Nếu không cẩn trọng, tâm trí dễ dàng bị cuốn theo các trần cảnh, dẫn đến vô vàn khổ đau và ràng buộc.
Nội tâm sắc dục lại là sự suy nghĩ, tưởng tượng và ham muốn về tình dục diễn ra trong tâm trí. Những suy nghĩ này có thể dẫn đến hành động và lời nói không lành mạnh, hoặc gây ra nỗi nhớ nhung, mong chờ da diết, như lời ca của người nhạc sĩ đã thốt lên: “Người đi một nửa hồn tôi mất. Một nửa hồn tôi bỗng dại khờ”.
Đức Phật dạy ai còn ham thích về sắc dục thì không thể nào tu hành giải thoát được. Chính vì ham thích về sắc dục mà con người đã tạo ra hành động biết bao nhiêu điều ác để phục vụ cho nó. Ảnh minh họa
Chính vì sức mạnh lôi cuốn mãnh liệt của tâm sắc dục, Đức Phật đã nhấn mạnh rằng không có yếu tố nào khác có thể xâm chiếm và chi phối tâm trí con người mạnh mẽ như sự hấp dẫn của đối tượng giới tính. Điều này áp dụng cho cả hai giới, cho thấy sự cân bằng trong nhận thức của Ngài về bản chất của dục vọng.
Tâm ham muốn sắc dục là nguồn gốc của vô số khổ đau, bởi nó chiếm hữu và chi phối cả thân lẫn tâm, đẩy con người vào vòng luân hồi sinh tử. Sự ham muốn này tương tự như lực hút giữa hai nam châm, khó lòng gỡ bỏ. Do vô minh, con người không nhận ra bản chất khổ đau của dục vọng mà vẫn đắm chìm trong đó. Mặc dù biết rằng ham muốn sắc dục dẫn đến bệnh tật và nguy hiểm, con người vẫn không thể thoát khỏi sự cám dỗ.
Quan niệm về hạnh phúc lứa đôi, hôn nhân, dù là quy luật tự nhiên, cũng tiềm ẩn nguy cơ nếu con người không hiểu rõ bản chất của nó. Hạnh phúc lứa đôi thường chỉ là tạm bợ, mong manh, bị ràng buộc bởi sự chấp thủ và chi phối lẫn nhau. Ban đầu có thể nồng nàn, nhưng theo thời gian, mâu thuẫn, bất hòa có thể nảy sinh, gây tổn thương cho cả hai. Ngay cả những mối quan hệ tưởng chừng hạnh phúc viên mãn cũng không tránh khỏi quy luật vô thường của cuộc đời – sự già, bệnh, chết và chia ly.
Đức Phật dạy chính tâm ham muốn về sắc dục này mà con người chịu muôn ngàn thứ khổ đau. Vì chính nó đã xâm chiếm và ngự trị trên thân tâm này, làm cho thân lẫn tâm lúc nào cũng khổ đau, huệ lụy. Ảnh minh họa
Đức Phật dạy rằng, nếu còn chấp trước vào sắc dục, con người khó lòng đạt được giải thoát. Ham muốn sắc dục là động lực thúc đẩy con người tạo ra vô số hành động sai trái. Hiểu được điều này, chúng ta cần tránh chạy theo và phục vụ tâm sắc dục. Đối với những người đã có gia đình, sự thủy chung, yêu thương là yếu tố then chốt để gìn giữ hạnh phúc, tránh đánh mất tất cả vì những ham muốn nhất thời.
Ngay cả khi còn là Thái tử, sống trong nhung lụa và có một cuộc hôn nhân êm ấm, Đức Phật vẫn không đắm chìm trong dục lạc. Ngài đã suy tư sâu sắc về bản chất tạm bợ của năm món dục lạc (danh, lợi, sắc, thực, thùy) và nhận ra sự khổ đau tiềm ẩn trong sinh, lão, bệnh, tử, sầu, bi, ưu, não. Chính nhận thức sâu sắc này đã thôi thúc Ngài từ bỏ cuộc sống vương giả, rời xa vợ con để tìm cầu chân lý, đạt được sự làm chủ bản thân và thoát khỏi những thói hư tật xấu nguy hiểm.
Đạo Phật thừa nhận rằng cuộc sống có những khoảnh khắc ngọt ngào, nhưng đó chỉ là hạnh phúc nhất thời. Sáu căn và sáu trần, dù mang lại cảm giác dễ chịu, đều là duyên sinh, vô thường và chịu sự biến hoại. Mọi thứ trên đời, dù tốt hay xấu, đều thay đổi và không trường tồn. Sự nguy hiểm của cuộc đời không chỉ đến từ quy luật tự nhiên “có sinh tức có diệt”, mà còn từ lòng tham lam ích kỷ của con người. Khao khát chiếm hữu và thỏa mãn dục vọng khiến con người bất chấp đạo lý, gây ra chiến tranh, mưu hại, dẫn đến khổ đau cho bản thân và người khác – những điều vẫn đang diễn ra trên khắp thế giới.
Thấy sự nguy hiểm của tâm sắc dục và hiểu rõ thân bất tịnh này. Con người muốn không còn khổ đau thì nên suy tư đến nó để hiểu thấu đúng đắn, nhận chân được cuộc sống này để sống đúng đạo đức đừng làm mình khổ, người khác khổ…Đó là một sự giải thoát. Ảnh minh họa
Để vượt thoát khỏi sự chi phối của tâm sắc dục, Đức Phật dạy chúng ta quán chiếu thân này là bất tịnh, chứa đầy những thứ hôi thối như đàm, mật, máu, mủ, mồ hôi, nước tiểu, phân, lông, da. Thân ngũ uẩn này chỉ là sự kết hợp tạm bợ của tứ đại (đất, nước, lửa, gió) do vô minh và nghiệp tạo thành. Dù có yêu thương, trân quý hay chăm sóc đến đâu, thân này cũng sẽ già, bệnh và chết. Sự giàu có, tài sản cũng không thể mua lại tuổi trẻ, chữa khỏi bệnh tật hay kéo dài sự sống.
Nhận thức rõ sự nguy hiểm của tâm sắc dục và bản chất bất tịnh của thân thể là con đường dẫn đến giải thoát khỏi khổ đau. Bằng cách suy tư đúng đắn, nhận chân lẽ thật về cuộc sống, chúng ta có thể sống một cuộc đời đạo đức, không làm khổ mình, khổ người, và tìm thấy sự an lạc đích thực.
Lời Phật dạy về hiểm họa khôn lường của dục sắc là bài học sâu sắc, giúp chúng ta nhìn nhận và chuyển hóa những phiền não trong tâm. Khám phá thêm những giáo lý quý báu và con đường tu tập giải thoát trong chuyên mục Đạo phật.
