Từ khoảnh khắc Thái tử Siddhartha cảm nhận sự thanh lọc của dòng nước và hơi thở thiên nhiên, một nhận thức sâu sắc về sự liên kết giữa bản thân và thế giới trỗi dậy. Ngài nhận ra rằng thay vì tìm cách thoát ly, sự an lạc thực sự đến từ việc hòa mình trọn vẹn vào dòng chảy cuộc sống, giống như cách nàng Sujātā và Puṇṇā chuẩn bị dâng lễ vật cho thần linh, một dấu hiệu cho thấy sự kết nối tâm linh có thể mang đến những biến đổi phi thường. Khám phá thêm về hành trình này và cách bạn có thể tìm thấy sự bình yên nội tại tại Chia sẻ Đạo Phật.
Việc dâng cúng cơm cháy, một hành động tưởng chừng đơn giản, lại mang ý nghĩa sâu sắc, có khả năng chuyển hóa nghiệp đọa địa ngục thành sự sinh thiên.
Sau khi giải đáp năm giấc mộng lạ lùng trong đêm, Thái tử Siddhattha cảm thấy tâm trí an lạc và tràn đầy hỷ lạc. Ngài dạo bước một thời gian rồi xuống sông tắm gội. Dòng nước mát lạnh buổi sớm mai lan tỏa khắp cơ thể, mang lại cảm giác dễ chịu len lỏi qua từng lỗ chân lông. Âm thanh róc rách của dòng sông, mùi hương thoang thoảng của rong rêu và thiên nhiên hoang sơ quyện vào nhau, đánh thức các giác quan của ngài. Nhận thức về thế giới hiện tượng và sự sống trở nên tinh tế hơn bao giờ hết. Thái tử nhận ra rằng, thay vì cố gắng thoát ly khỏi thế giới này, ta nên lắng nghe và cảm nhận nó một cách trọn vẹn và sâu sắc nhất. Tương tự như dòng sông, nơi từng giọt nước nối tiếp nhau chảy trôi, cảm giác, tri giác, tâm hành và nhận thức của con người cũng vận hành theo một dòng chảy liên tục.
Khi nàng Sujātā và cô bé Puṇṇā mang lễ vật đến gốc cây để dâng cúng thần linh, họ đã chứng kiến một cảnh tượng phi thường: một vị thần với hào quang rực rỡ đang ngồi thiền định. Ngay cả cô bé Puṇṇā cũng cảm nhận được sự khác biệt rõ rệt. Vị sa-môn gầy gò, tiều tụy mà họ gặp trước đây dường như đã được hóa sinh thành một con người hoàn toàn mới, tỏa sáng rạng ngời. Điều này khiến họ tin rằng đó chính là thần linh hiển linh.
Ảnh minh họa.
Ý nghĩa sâu xa của bố thí và cúng dường
Nàng Sujātā sai Puṇṇā bày biện lễ vật trên chiếc mâm vàng, bao gồm cơm sữa và các loại bánh trái khác. Sau đó, nàng quỳ xuống, đội mâm lễ lên đầu và thành kính khấn nguyện: “Thưa ngài, thưa vị thần linh tối cao! Con là Sujātā. Ngài đã lắng nghe lời nguyện ước của con, ban cho con một người chồng vừa đẹp đẽ, giàu sang lại hiền lương; và còn ban cho con một bé trai với dung mạo tựa tiểu thiên thần. Giờ đây, lòng con đã trọn vẹn mãn nguyện. Hôm nay, con xin thành tâm tạ lễ, kính mong ngài chứng giám cho tấm lòng thành kính của con…”
Thái tử Siddhattha tự nhủ: “Mọi sự việc trên đời đều có nhân và duyên. Ta nên thọ nhận lễ vật này vì lợi ích của nàng Sujātā và cũng vì sự chuyển hóa vĩ đại sắp đến với bản thân ta”. Sau khi nàng Sujātā và cô bé Puṇṇā rời đi, Thái tử Gotama đứng trầm tư, quán tưởng một lát rồi chậm rãi bước ra bờ sông. Ngài nhặt một bó cỏ sạch, ngồi xếp bằng, vo tròn cơm sữa thành bốn mươi chín nắm to bằng trái thốt nốt. Với tâm niệm chính niệm và tỉnh giác, Thái tử chú nguyện rồi thọ thực hết số cơm đó. Ngài cầm chiếc mâm vàng, đứng lên và phát lời đại nguyện: “Nếu ta có thể đắc thành quả vị Chính Đẳng Giác dưới cội cây Assattha này, thì xin mâm vàng này sẽ trôi ngược dòng sông. Ngược lại, nếu ta không thể thành Phật, thì mâm vàng này sẽ xuôi theo dòng chảy”.
Nói xong, Thái tử ném mâm vàng ra giữa dòng sông. Kỳ lạ thay, chiếc mâm vàng như một chiếc thau lia, lướt đi nhanh chóng ngược dòng thượng lưu, trôi được khoảng tám mươi hắc tay thì chìm xuống. Ngay lúc đó, dưới thủy cung, Long vương Kāḷānaga đang say giấc nồng bỗng giật mình tỉnh giấc bởi âm thanh va chạm của chiếc mâm vàng. Hóa ra, dưới cung điện của Long vương đã có sẵn ba chiếc mâm vàng của ba vị Phật quá khứ: đức Phật Kakusandha, đức Phật Koṇāgamana và đức Phật Kassapa. Khi chiếc mâm vàng của Thái tử Siddhattha chìm xuống, va vào ba chiếc mâm cũ, tiếng ngân vang vọng lên. Long vương tỉnh dậy, mỉm cười và thốt lên: “Thật tuyệt vời! Mới hôm qua một vị Phật xuất hiện, nay lại thêm một vị Phật nữa giáng trần!”.
Biết rằng lời nguyện của mình sẽ thành tựu, lòng Thái tử Siddhattha tràn đầy hân hoan và thư thái. Ngài càng thêm vững tin vào sự chuyển hóa của bản thân và cái nhìn mới mẻ về con đường tu tập. Bước về cội cây Assattha, Thái tử cảm thấy vô cùng tự tin, bởi ngài đã chuẩn bị đầy đủ cho công phu sắp tới, không còn chút lo sợ nào về sự lầm lạc.
Bắt chước hành động của cô bé Puṇṇā, Thái tử Siddhattha bẻ lá cây để quét dọn và thu gom một bó lá khác, xếp chồng lên nhau làm chỗ ngồi. Khi đang miệt mài với công việc, một cậu bé chăn bò đi ngang qua, mang theo một bó cỏ lớn. Cậu bé dừng lại, tò mò quan sát rồi nói: “Này ông sa-môn! Đám lá kia không thể làm chỗ ngồi được đâu ạ, chỉ vài hôm là sẽ bị nát vụn. Phải là loại cỏ này mới được. Cỏ kusa này để lâu sẽ khô lại và tỏa ra mùi hương dễ chịu. Con xin biếu tặng ông sa-môn.”
Ba lần cảnh báo khi Phật Thích Ca sắp nhập Niết bàn
Ảnh minh họa.
Nói rồi, cậu bé chăn bò đặt bó cỏ xuống. Bó cỏ gồm tám bó nhỏ đều đặn, với chiều dài vừa vặn tạo thành một chỗ ngồi vuông vức và đẹp mắt. Một lát sau, cậu bé đã hoàn thành công việc, trông rất trang nhã. Thái tử Gotama cất giọng ấm áp: “Cảm ơn bạn rất nhiều!”
“Dạ, không có chi ạ.”
“Bạn tên là gì? Nhà bạn có ở xa đây không?”
“Dạ, con tên là Sotthiya. Con thuộc giai cấp Sudra, nhà con ở gần đây thôi ạ!”
“Sotthiya biếu cho ta bó cỏ quý này thì lấy gì để mang về nhà?”
“Dạ, không sao đâu ạ, con sẽ kiếm bó khác. Con chỉ có một con bò sữa bị què chân thôi mà!”
Tri ân và báo ân Đức Phật thế nào mới trọn vẹn?
Tuy chỉ là một tấm thảm cỏ giản dị dùng làm tọa cụ, nhưng dưới góc nhìn nghiệp cảm của phi nhân, chư thiên và ma vương, đó lại là một bồ đoàn vô cùng quý báu. Bồ đoàn này được gọi là Ratanapallaṇka, cao mười bốn cùi tay, được chạm khắc tinh xảo, đính bảy báu, thể hiện phước báu trang nghiêm mà ngài đã tích lũy qua vô lượng kiếp tu hành Ba la mật.
Ngay khi Sotthiya vừa đi khỏi, Thái tử Gotama ngồi lên tấm thảm cỏ, cảm nhận sự êm ái và thoáng mát. Ngài quay mặt về hướng đông, cảm nhận sự hài hòa giữa khí và lực của bản thân với vũ trụ. Toàn bộ tế bào, máu huyết trong cơ thể như được tiếp thêm nguồn năng lượng dồi dào. Nhiếp tâm thanh tịnh, điều hòa hơi thở, Thái tử phát lời đại nguyện: “Dù máu huyết có khô cạn, dù chỉ còn gân, xương và da, ta quyết không rời khỏi tấm thảm cỏ này nếu ta chưa đắc thành quả Phật”.
Ngay khi Thái tử Siddhattha vừa phát nguyện xong, không gian xung quanh như rung chuyển, quả địa cầu cũng rung chuyển dữ dội. Tấm thảm cỏ giản dị ban đầu giờ đây đã biến thành một bồ đoàn chiến thắng (aparājata panllaṅka) sừng sững, bất động, như thách thức mọi bóng đêm vô minh và si mê.
Cho đến ngày nay, cỏ Kusa vẫn luôn là một vật phẩm vô cùng quý giá đối với các Phật tử. Theo phong tục trong nhiều lễ hội, chư Tăng thường phát cỏ Kusa cho Phật tử để trải dưới đệm ngủ. Sau đó, họ có thể dùng cỏ này để giải nghĩa những giấc mơ hoặc linh kiến trong đêm. Người ta còn dùng cỏ Kusa để quấn bông bên ngoài, làm tim đèn bơ, tượng trưng cho ngọn lửa trí tuệ đốt cháy mọi ám chướng. Cỏ Kusa cũng được sử dụng để lót bên trong các tôn tượng và Bảo Tháp.
(Lược trích ấn phẩm: “Một cuộc đời – Một vầng nhật nguyệt”
Tác giả: Minh Đức Triều Tâm Ảnh
NXB Văn Học, 2014)
Bó cỏ Kusa tưởng chừng giản dị lại là biểu tượng cho nghị lực phi thường và phước báu vô lượng của Đức Phật. Để hiểu rõ hơn về những ý nghĩa sâu xa và vai trò của cỏ Kusa trong đời sống tâm linh, mời quý độc giả tiếp tục khám phá trong chuyên mục Đạo phật.
