Thế giới xung quanh muôn màu muôn vẻ, phản ánh sự đa dạng vốn có trong mỗi chúng ta. Thay vì xem khác biệt là rào cản, hãy khám phá cách chúng ta có thể học hỏi và phát triển từ những điểm riêng biệt ấy, tạo nên sự hòa hợp và thấu hiểu. Truy cập chiasedaophat.com để tìm hiểu thêm về cách nuôi dưỡng sự tôn trọng và chấp nhận.
Sự khác biệt là một đặc điểm cố hữu không thể chối bỏ trong bản chất con người. Thay vì cố gắng xóa bỏ hoặc phủ nhận, điều quan trọng là phải học cách “thừa nhận” và tôn trọng sự khác biệt đó một cách văn minh và tử tế. Khi sự khác biệt được chấp nhận, mâu thuẫn và xung đột sẽ giảm bớt, nhường chỗ cho sự thấu hiểu và hòa bình. Điều này tương tự như cách các quốc gia có hệ thống chính trị khác biệt vẫn có thể duy trì quan hệ ngoại giao bình thường.
Tuy nhiên, xu hướng hiện nay lại nghiêng về việc tìm kiếm điểm yếu để công kích hoặc so sánh hơn thua, thay vì coi đó là cơ hội để học hỏi và hoàn thiện bản thân. Điều này càng trở nên đáng lo ngại khi các quy định pháp luật trở nên mơ hồ, hạn chế sự trao đổi và tự do tư tưởng.
Tự do và sự ràng buộc bởi thói quen
Ảnh minh họa.
Ngay cả ở những bậc giác ngộ cao nhất như A-la-hán, vẫn tồn tại những khác biệt tinh tế trong suy nghĩ, lời nói và hành động. Những khác biệt này không xuất phát từ bản chất thiếu thanh tịnh, mà là hệ quả tự nhiên của việc biểu hiện qua sắc thân hữu hình. Mỗi cá thể là một tổ hợp độc nhất vô nhị, cấu thành từ tứ đại với tỷ lệ và kết cấu riêng biệt, không ai hoàn toàn giống ai.
Lời khuyên “Thấy lỗi mình, đừng thấy lỗi người” là một quan điểm nhân bản và tiến bộ, có khả năng thay đổi cả cá nhân và thế giới. Tuy nhiên, thay vì thực hành điều này, nhiều người lại sa vào việc so sánh, hơn thua về vật chất.
Tóm lại, việc cố gắng xóa bỏ sự khác biệt là điều bất khả thi. Nỗ lực cao nhất có thể đạt được là “công nhận” sự khác biệt đó. Một thế giới như vậy đã là hoàn hảo. Sự “nhất thể” tuyệt đối chỉ có thể đạt được sau khi buông bỏ báo thân và gặp nhau ở cảnh giới Niết bàn, nơi tâm trí an lạc và bất động.
Con người thường cố chấp vào quan điểm của mình, ngay cả khi đã có dấu hiệu sai lầm. Sự “chấp ngã” và “ngã mạn” khiến họ bảo vệ cái tôi, quyền lợi cá nhân, gia đình hay dòng họ, đôi khi sẵn sàng hy sinh lợi ích dân tộc vì những tư tưởng thiển cận. Đây là một dạng “ngu xuẩn vô hạn” mà Einstein đã từng đề cập.
Thế giới đang vận động với tốc độ nhanh chóng theo quy luật tự nhiên. Tuy nhiên, những kẻ cố chấp vào “thành trì vô minh” của mình có lẽ chỉ chờ đợi đến ngày kết thúc, giống như những nhân vật lịch sử đã từng đối mặt với sự sụp đổ.
Sự khác biệt giữa người với người là hiển nhiên. Tuy nhiên, khi nhìn nhận sâu sắc hơn, ta có thể thấy những điểm “giống nhau” một cách kỳ lạ. Điều này thể hiện qua các tập tục, tín ngưỡng và thói quen được truyền từ đời này sang đời khác. Ví dụ, trong việc kết hôn, làm nhà hay các nghi lễ tâm linh, con người thường tuân theo các quy tắc truyền thống, xem tuổi, chọn ngày, và áp dụng các biện pháp trấn an tâm lý như dùng gương bát quái, thờ cúng ông Táo, hay lập bàn vọng thiên. Thậm chí, những việc nhỏ nhặt như xin phép ông Táo trước khi ra khỏi nhà với trẻ nhỏ, hay các nghi thức cúng bái, xem ngày giờ khi có người qua đời, đều phản ánh sự ảnh hưởng sâu sắc của tập quán.
Những tập tục này, dù đã giảm bớt trong xã hội hiện đại, vẫn còn tồn tại dai dẳng. Người ta thường tuân theo “xưa bày nay vẽ”, sợ hãi bị coi là khác biệt hoặc không giữ gìn truyền thống. Sự ảnh hưởng này bắt nguồn từ hàng ngàn năm đô hộ và chính sách đồng hóa, ăn sâu vào tiềm thức người Việt, tạo ra mong muốn “làm cho giống nhau”.
Lời Phật dạy về niềm tin chân chính mang đến một góc nhìn sâu sắc:
1. Chớ tin chỉ vì nghe truyền thuyết.
2. Chớ tin chỉ vì nghe truyền thống.
3. Chớ tin chỉ vì nghe lời đồn.
4. Chớ tin chỉ vì kinh điển truyền tụng.
5. Chớ tin chỉ vì lý luận siêu hình.
6. Chớ tin chỉ vì phù hợp với lập trường.
7. Chớ tin chỉ vì đánh giá hời hợt.
8. Chớ tin chỉ vì hợp với định kiến.
9. Chớ tin nơi có uy quyền.
10. Chớ tin vì vị sa môn là đạo sư.
Những lời dạy này nhấn mạnh sự ràng buộc của con người bởi tập quán, truyền thống và thói quen. Quán tính hành vi có thể dẫn đến sự “trượt dài”. Trong gia đình, việc được khen giống cha mẹ có thể khiến con người lặp lại những khuôn mẫu có sẵn. Tuy nhiên, giá trị thực sự nằm ở việc học hỏi những phẩm chất tốt đẹp như lòng thương người, sự bao dung, chân thật, tha thứ, và loại bỏ lòng tham, điều ác. Thay vì cố gắng giống ai đó, chúng ta nên chọn lọc những điều thiện, loại bỏ điều ác để trở thành phiên bản tốt đẹp nhất của chính mình.
Như lời ca của Trịnh Công Sơn, con người luôn cần có nhau. Tuy nhiên, khi ở gần nhau, sự khác biệt lại dễ dàng dẫn đến xung đột, đố kỵ. Con người khao khát những điều tốt đẹp (“cây lành, quả ngọt”) nhưng lại ngại biến đổi bản thân, chỉ mải mê tìm kiếm bên ngoài.
Để hiểu sâu hơn về những triết lý nhân sinh và con đường tu tập mà Đức Phật đã chỉ dạy, mời quý vị khám phá thêm những nội dung hữu ích trong chuyên mục Đạo phật.
