Khám phá ý nghĩa sâu xa của Ngũ Phần Hương, biểu tượng cho năm phẩm chất thanh tịnh hợp nhất trong giáo lý Phật giáo. Cùng tìm hiểu về những đức hạnh siêu việt chỉ có ở các bậc giác ngộ và cách chúng dẫn lối con người đến sự giải thoát đích thực tại chiasedaophat.com.
Ngũ phần hương là gì?
Ngũ phần hương, còn được gọi là ngũ phần pháp thân hương, đại diện cho năm công đức và năm pháp thân trong giáo lý Phật giáo. Đây là những phẩm tính cao quý mà Đức Như Lai đã hợp nhất thành pháp thân. Chỉ có Đức Phật, các vị Bồ tát, Thanh văn và Tăng chúng tu tập giải thoát, thanh tịnh mới có được những công đức này. Năm phần công đức này thuộc về phạm vi xuất thế gian, bao gồm:
1. Giới pháp thân: Là sự tu trì giới hạnh của Đức Như Lai, giữ gìn tam nghiệp (thân, khẩu, ý) thanh tịnh, tránh xa mọi lỗi lầm, si mê.
2. Định pháp thân: Là sự tu tập pháp thiền định của Đức Như Lai để đạt được tâm tịch diệt, thoát khỏi mọi vọng niệm điên đảo.
3. Huệ pháp thân: Là sự tu tập pháp trí tuệ của Đức Như Lai để đạt được trí chân viên minh, thấu suốt pháp tánh.
4. Giải thoát pháp thân: Là sự tu tập để đạt được tâm thân của Như Lai, giải thoát khỏi mọi sự trói buộc, ham muốn, đạt đến thể nhập Niết Bàn.
5. Giải thoát tri kiến pháp thân: Là bậc đã chứng đắc quả vị tối thắng, không còn khởi niệm chấp trước về những gì đã chứng đắc. Tâm tánh rỗng rang, sáng suốt, tự tại, an nhàn.
Bốn hàng Thánh giả: Thanh Văn, Duyên giác, Bồ Tát, và Phật đều đạt đủ ngũ phần pháp thân. Nhờ có đầy đủ ngũ phần pháp thân, các Ngài mới được xưng là bậc giải thoát, đã an trú trong đời sống đạo giải thoát, đã bước sang bờ bên kia của thế giới Niết Bàn (Theo Phật học Từ điển của Đoàn Trung Còn).
Ngũ phần hương gồm năm loại hương thơm: Hương Giới, hương Định, hương Tuệ, hương Giải thoát, hương Giải thoát tri kiến. Ảnh minh họa.
Trong Kinh Tam Bảo do Cụ Đoàn Trung Còn soạn dịch, bài nguyện hương cũng đề cập đến ngũ phần hương, bao gồm:
1. Giới hương.
2. Định hương.
3. Huệ hương.
4. Giải thoát hương.
5. Giải thoát tri kiến hương.
Bài nguyện có câu: “Quang minh vân đài biến pháp giới, Cúng dường thập phương tam bảo tiền, Nam mô hương cúng dường Bồ tát ma ha tát.”
Điều này có nghĩa là năm phần pháp thân của Phật bao gồm các công đức như hương giới, hương định, hương huệ, hương giải thoát và hương giải thoát tri kiến. Năm loại hương thơm này là hương của đạo lý giải thoát, không còn bị ràng buộc bởi thế gian, dâng lên cúng dường Đức Phật và mười phương Chư Phật. Việc dâng cúng này mới xứng đáng với công đức tán thán và hương thơm ngào ngạt. Khi bạn muốn cúng dường Tam Bảo, bạn cần có một tâm hồn cởi mở, không bị tham, sân, si làm ô nhiễm, không còn phiền não ràng buộc và nghiệp chướng trần lao. Chính khi đó, tâm bạn đã là ngũ pháp thân hương dâng lên cúng dường mười phương chư Phật và pháp giới Phật.
Ý nghĩa của ngũ phần hương
Theo đạo lý giải thoát của Phật giáo, Giới, Định, Tuệ là ba môn tu vô lậu. Khi vào chùa, nếu được hỏi về ba môn vô lậu, câu trả lời chính là tu Giới, Định, Tuệ. Một người tu hành mà không hiểu hoặc không thực hành Giới, Định, Tuệ mà nói về giải thoát thì đó là lời nói của kẻ giả dối, không chân chính làm thầy.
Giới: Là giới hương, giới phần hương, giới pháp thân hương – là con đường tu hành chính đáng, chân chính, giác ngộ. Giới là nền tảng để người con Phật có hướng đi đúng đắn, theo từng cấp bậc như năm giới, mười giới, thập thiện giới, Tỳ kheo giới, Tỳ kheo ni giới, Bồ tát giới, tam tụ tịnh giới. Giới luật là con đường vững chắc để noi theo bước chân của các bậc chân sư, thiền đức. Giới là hàng rào ngăn chặn hành vi sai trái, vi phạm lời dạy của Đức Phật. Luật là các điều quy định phạm giới, tùy theo từng giới luật. Nhờ có giới luật, tam nghiệp của người tu trở nên thanh tịnh, giúp họ đạt đạo giải thoát khỏi khổ đau phiền toái. Giới luật còn là cơ sở để Phật tử tiến tu theo chánh pháp, tránh ác làm thiện, góp phần xây dựng thế gian trở nên tốt đẹp, an lạc như cõi Cực lạc Tây phương. Đây chính là tiêu chí để người con Phật noi theo và cúng dường Phật.
Định: Là định hương, định phần hương, định pháp thân hương – là con đường tu hành bắt nguồn từ sự giữ giới thanh tịnh, tam nghiệp không còn lầm lỗi, các pháp bất thiện không sinh khởi, thân khẩu ý thanh tịnh. Giữ gìn giới đức tinh nghiêm, vọng niệm lắng dịu, không còn dư nghiệp sinh khởi, thân thể chứng nhập đại định, tam muội hiện tiền, các pháp thần thông xuất hiện, không còn bị ác độc xâm lấn, chứng nhập vào đại định. Với đại định này, hành giả có thể dâng lên cúng dường Phật, gọi là định hương.
Huệ: Là huệ hương, huệ phần hương, huệ pháp thân hương – là con đường tu hành dẫn đến giải thoát. Nhờ giữ giới thanh tịnh, pháp thân trở nên trong sạch, từ đó trí tuệ sinh khởi. Trí tuệ giúp thân tâm tiến đến giải thoát mọi phiền não khổ đau. Nhờ có trí tuệ, hành giả thấu suốt đường đi nước bước của ma nghiệp, tránh được những lỗi lầm do ma dẫn dắt, không bị rơi vào vòng sinh, lão, bệnh, tử, tham, sân, si, hỷ, nộ, ái, ố, ai, lạc, dục. Huệ phần hương tỏa khắp bốn phương trời, soi sáng những nơi tối tăm, chỉ lối cho con người thấy rõ đường lành, tránh xa bệnh tật, không còn đọa lạc trong sáu nẻo luân hồi. Trí tuệ là ánh sáng chiếu soi muôn dặm đường tối, giúp tam nghiệp chúng sanh thanh tịnh. Phần hương thanh tịnh này được dâng lên cúng dường Đức Phật, mười phương chư Phật, soi tỏ từ cõi trời đến địa ngục, giúp người mê lầm tìm về ánh sáng. Đó chính là hương hoa trí tuệ dâng lên Phật.
Giải thoát: Là giải thoát hương, giải thoát phần hương, giải thoát pháp thân hương. Nghĩa là đem thân tâm thanh tịnh, giữ giới trong sạch, không có pháp bất thiện sinh khởi để dâng lên cúng dường mười phương chư Phật. Giải thoát là không bị ràng buộc bởi thế gian, bởi tài, sắc, danh, thực, thùy; không bị ràng buộc bởi tham, sân, si, hỷ, nộ, ái, ố; không bị ràng buộc bởi tri kiến, kiến giải riêng mình; giải thoát khỏi những tư duy lỗi thời, cố chấp mê lầm, đặc biệt là chấp thân này, tâm này, pháp này là thật.
Dâng Ngũ phần hương là tâm nguyện của hành giả tinh tấn để chứng đạt về Giới, Định, Tuệ, Giải thoát và Giải thoát tri kiến nhằm bước lên quả vị của bậc Thánh vô học.
Phá chấp là phá bỏ những lầm lạc về thân vô thường, khổ, vô ngã, hay xả bỏ báo thân một cách vô lý. Xả bỏ những tà kiến cho rằng thân này là giả tạm, không có lối thoát. Biết thân này vô thường nhưng vẫn cần có thân để tu hành, để làm lợi lạc chúng sanh. Dâng tất cả tâm hương này từ đáy lòng lên cúng Phật chính là giải thoát hương.
Giải thoát tri kiến: Là giải thoát tri kiến hương, giải thoát tri kiến phần hương, giải thoát tri kiến pháp thân hương. Đây là sự hiểu biết về thế gian và những gì thuộc về thế gian, làm bất lợi cho sự giải thoát theo Phật pháp. Trong đạo Phật, nếu còn biết mình đã giải thoát thì đó chưa phải là giải thoát hoàn toàn. Giải thoát trong vòng tri kiến, trong vòng luẩn quẩn của tam giới. Nếu còn biết mình thấy Phật, nghe Phật, giải thoát như Phật, thì người đó chưa đạt đến giải thoát tối thượng, chưa thấu tình đạt lý. Tri kiến là sự cố chấp vào hiểu biết của bản thân, cho rằng mình hơn người, mình là thánh sống, mình là Phật. Việc tự xưng mình là Giáo chủ mà không biết đã đắc đạo hay chưa chính là tri kiến. Biết mình là Phật, có trí tuệ, có giải thoát, có của báu… chính là tri kiến thế gian pháp. Riêng đệ tử Phật nguyện tu giải thoát tri kiến, không chấp trước vào sở tu, sở chứng, sở đắc. Đó chính là giải thoát tri kiến phần hương dâng lên mười phương chư Phật.
Giới, định và huệ phần hương
Tâm không thanh tịnh cúng dường Phật tiên
Pháp thân giới định đến thiền
Phần hương cúng Phật đủ phần mới dâng.
Tìm hiểu sâu hơn về ý nghĩa và ứng dụng của Ngũ phần hương trong đời sống tâm linh, bạn đọc có thể khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
