Khám phá Chùa Đại Giác, một di sản văn hóa với bề dày lịch sử hơn 5 thế kỷ, nơi ẩn chứa những câu chuyện về sự khai phá và những biến cố lịch sử đầy biến động. Chia sẻ Đạo Phật sẽ cùng bạn tìm hiểu sâu hơn về hành trình hình thành và trùng tu ngôi cổ tự này.
Chùa Đại Giác: Di tích Lịch sử – Kiến trúc – Nghệ thuật và Câu chuyện Tình Bi ai
Chùa Đại Giác, tọa lạc tại đường Đỗ Văn Thi, ấp Nhị Hòa, xã Hiệp Hòa, TP Biên Hòa, Đồng Nai, là một trong những ngôi chùa cổ kính nhất miền Nam. Theo tài liệu ghi chép, chùa có nguồn gốc từ năm 1412, ban đầu chỉ là một am nhỏ thờ Phật, do nhà sư Thành Đẳng (1686 – 1769) khai hoang và xây dựng. Theo thời gian, dân cư tập trung đông đúc đã góp phần hình thành nên một ngôi chùa lớn như ngày nay. Năm 1990, chùa Đại Giác vinh dự được xếp hạng là Di tích Lịch sử – Kiến trúc – Nghệ thuật cấp quốc gia.
Chùa Đại Giác hiện tọa lạc trên đường Đỗ Văn Thi, ấp Nhị Hòa, xã Hiệp Hòa (TP Biên Hòa, Đồng Nai). Năm 1990, chùa được xếp hạng là Di tích Lịch sử – Kiến trúc – Nghệ thuật cấp quốc gia
Lịch sử hình thành và những lần trùng tu
Chùa Đại Giác thuộc thôn Bình Hoàng, xã Hiệp Hòa, tổng Trấn Biên xưa, nay thuộc ấp Nhị Hòa, xã Hiệp Hòa, TP. Biên Hòa, Đồng Nai. Theo các bậc tiền nhân truyền lại, vào năm 1801, trên đường chạy trốn sự truy đuổi của quân Tây Sơn, Nguyễn Ánh cùng con gái là công chúa Nguyễn Phúc Ngọc Anh (còn gọi là công chúa Bảo Lộc) đã dừng chân tại chùa Đại Giác và được nhà chùa cưu mang. Sau khi lên ngôi, lấy hiệu Gia Long và chọn kinh đô tại Huế, nhớ ơn nhà chùa đã giúp đỡ hoàng tộc, vua Gia Long đã ra lệnh trùng tu chùa. Quân đội đã huy động binh lính và voi chiến để vận chuyển vật liệu, san lấp mặt bằng, giúp nền chùa thêm vững chắc. Chính vì vậy, người dân địa phương còn gọi chùa là chùa Tượng (Voi).
Vua Gia Long cũng đã cúng dường một pho tượng Phật A Di Đà bằng gỗ mít, cao gần 2,5 mét, đặt tại chánh điện. Điều này khiến dân gian còn gọi chùa là chùa Phật Lớn. Do vị trí nằm phía trước ngôi chùa cổ Chúc Thọ (do ông Thủ Huồng xây dựng), chùa Đại Giác còn được gọi là chùa Trước, còn chùa Chúc Thọ là chùa Sau.
Pho tượng Phật A Di Đà bằng gỗ mít cao gần 2,5 m thờ trong chánh điện.
Vào tháng 10 năm 1820, vua Minh Mạng tiếp tục cho tu sửa chùa Đại Giác. Năm 1952, trận lụt lịch sử “Nhâm Thìn” đã gây thiệt hại nặng nề cho chùa. Mãi đến năm 1959, dưới sự đóng góp của nhân dân và sự lãnh đạo của Hòa thượng Thích Thiện Hỷ (trụ trì chùa từ 1921 – 1979), chùa được xây dựng lại toàn bộ bằng tường gạch, cột bê tông cốt thép, cùng với việc xây dựng lầu chuông và lầu trống.
Sau lần trùng tu lớn, chùa Đại Giác có mặt tiền hướng ra sông Đồng Nai, với diện tích khoảng 1.000 m2, kiến trúc theo kiểu chữ “tam” gồm ba dãy nhà ngang nối liền nhau. Mặc dù bên ngoài mang dáng vẻ hiện đại, nhưng bên trong, chùa vẫn giữ gìn nét kiến trúc truyền thống của chùa xưa. Các câu đối, hoành phi chữ Hán cổ kính được bảo tồn cẩn thận qua nhiều thế kỷ.
Câu chuyện tình bi ai giữa Công chúa Ngọc Anh và Thiền sư Liễu Đạt Thiệt Thành
Trong số những người đi theo Nguyễn Ánh, công chúa Nguyễn Thị Ngọc Anh nổi bật với vẻ đẹp và sự uyên thâm về Phật học. Dù còn trẻ tuổi khi cùng vua cha chạy trốn, công chúa đã có niềm say mê sâu sắc với đạo Phật, thường xuyên lui tới chùa chiền, ăn chay và tụng kinh niệm Phật.
Khi ghé thăm chùa Đại Giác, công chúa Nguyễn Thị Ngọc Anh đã xin vua cha cho phép ở lại chùa để xuất gia, ẩn mình nơi cửa Phật, tránh xa cuộc tranh giành quyền lực giữa Nguyễn Ánh và nhà Tây Sơn. Sau khi lên ngôi, vua Gia Long đã gửi chiếu thư triệu hồi công chúa về kinh. Dù không thể trái lệnh vua cha, công chúa Nguyễn Thị Ngọc Anh vẫn mang trong lòng nỗi luyến tiếc cuộc sống thanh bần chốn cửa thiền.
Trải qua nhiều biến cố lịch sử, công chúa Nguyễn Thị Ngọc Anh đã nguyện không lập gia đình, ăn chay trường và niệm Phật tại phủ của mình, cầu mong sự thái bình, thịnh trị cho triều đại nhà Nguyễn. Tuy nhiên, định mệnh trớ trêu đã đưa công chúa vào vòng xoáy của chữ “tình” với Thiền sư Liễu Đạt Thiệt Thành, một vị Thiền sư nổi tiếng khắp phương Nam.
Theo sách “Thiền sư Việt Nam” (Hòa thượng Thích Thanh Từ xuất bản năm 1991), Thiền sư Thiệt Thành Liễu Đạt là người có kiến thức Phật học uyên bác. Ông được vua Gia Long triệu từ chùa Từ Ân (Gia Định) ra Huế để phong làm Quốc sư, giảng kinh cho hoàng tộc. Sau này, vua Minh Mạng cũng mến phục tài đức của ông và ban danh hiệu Hòa thượng Liên Hoa.
Sử sách ghi lại, Thiền sư Liễu Đạt Thiệt Thành sở hữu vóc dáng cao lớn, gương mặt tuấn tú, phúc hậu, giọng nói truyền cảm cùng phong thái uy nghiêm, đĩnh đạc và tài hùng biện xuất sắc. Nhờ kiến thức uyên bác và khả năng thuyết giảng Phật pháp phi thường, Thiền sư được nhân dân và Phật tử kính trọng, mến mộ. Ông là nhà sư đầu tiên ở miền Nam được phong làm Quốc sư.
Thiền sư Liễu Đạt Thiệt Thành thấy cuộc đời quá nhiều mộng ảo hão huyền. Thiền sư đã dùng ngọn lửa tự thiêu để thức tỉnh và giáo dục công chúa Nguyễn Thị Ngọc Anh. Nhưng Thiền sư không ngờ rằng, sau khi Thiền sư tự thiêu, công chúa Nguyễn Thị Ngọc Anh vô cùng đau khổ.
Khi vua Minh Mạng lên ngôi, Thiền sư Liễu Đạt Thiệt Thành được vời về kinh thành Huế để làm tăng cho chùa Thiên Mụ và giảng dạy Phật pháp cho Hoàng tộc. Ngay từ lần đầu gặp gỡ, công chúa Nguyễn Thị Ngọc Anh đã đem lòng say đắm vị Thiền sư tài đức này. Hàng ngày nghe Thiền sư giảng giải Phật pháp, công chúa càng thêm ngưỡng mộ và yêu mến.
Mặc dù biết Thiền sư đã là người xuất gia, không được phép vướng vào duyên trần, công chúa Nguyễn Thị Ngọc Anh vẫn ngỏ lời mong Thiền sư phá giới để nên duyên cùng mình. Thiền sư Liễu Đạt Thiệt Thành vô cùng khổ tâm khi biết công chúa dành tình cảm cho mình. Ông cố gắng dùng Phật pháp để khuyên giải, mong công chúa sớm nhận ra sự lầm lỗi của mối tình oan trái này. Tuy nhiên, những nỗ lực của Thiền sư không thể lay chuyển được sự si tình của công chúa. Công chúa thậm chí còn đề nghị vua Minh Mạng tác thành cho mối duyên này.
Hiểu được tấm lòng của công chúa, nhưng với đạo hạnh cao dày và một lòng hướng Phật, Thiền sư Liễu Đạt Thiệt Thành không thể đáp lại tình cảm của nàng. Khi sự việc còn đang rối ren, sư phụ của Thiền sư là Hòa thượng Phật Ý Linh Nhạc, trụ trì chùa Từ Ân, viên tịch vào năm 1821. Thiền sư đã nhân cơ hội này xin về chùa Từ Ân chịu tang sư phụ và đảm nhận chức vụ trụ trì.
Từ khi Thiền sư rời kinh thành Huế, công chúa Nguyễn Thị Ngọc Anh ngày đêm tương tư, không thiết ăn uống. Vua Minh Mạng nhận thấy sự khác thường của em gái, liền hỏi rõ nguyên do. Công chúa xin vua cho phép vào chùa Từ Ân cúng dường, với lý do là để thỏa lòng thành tâm với Phật, nhưng thực chất là để nguôi ngoai nỗi nhớ nhung Thiền sư.
Được sự đồng ý của vua Minh Mạng, công chúa Nguyễn Thị Ngọc Anh mang theo nhiều lễ vật và đoàn tùy tùng đến cúng dường tại chùa Từ Ân. Hay tin công chúa sắp đến, Thiền sư Liễu Đạt Thiệt Thành, lúc đó đang tọa đàm trong khuôn viên chùa, vô cùng lo lắng. Ông kiên quyết từ chối gặp mặt, tránh né để ngăn chặn những chuyện không hay có thể xảy ra.
Khi công chúa Nguyễn Thị Ngọc Anh đến chùa Từ Ân nhưng không gặp được Thiền sư, nàng vô cùng hụt hẫng và thất vọng. Hỏi thăm các tăng ni trong chùa, tất cả đều nói không biết tung tích của Thiền sư. Do đường sá xa xôi và nỗi nhớ nhung khôn nguôi, công chúa Nguyễn Thị Ngọc Anh lâm trọng bệnh, sức khỏe suy kiệt. Lo sợ ảnh hưởng đến bổn tự, các tăng chúng trong chùa Từ Ân đành phải nói ra sự thật: Thiền sư đang nhập thất tại chùa Đại Giác.
Ngay khi biết Thiền sư đang ở chùa Đại Giác, công chúa Nguyễn Thị Ngọc Anh lập tức khỏi bệnh. Nàng báo cho quan tổng trấn Gia Định biết ý định lên chùa Đại Giác cúng dường, và được cử một đoàn tùy tùng hộ tống.
Thiền sư Liễu Đạt Thiệt Thành
Sau khi cúng dường tại chùa Đại Giác, công chúa Nguyễn Thị Ngọc Anh nhờ người đưa đến tịnh thất của Thiền sư Liễu Đạt Thiệt Thành. Dù Thiền sư vẫn ở trong tịnh thất không ra ngoài, công chúa đứng bên ngoài cầu xin được gặp mặt, nhưng ngài vẫn im lặng.
Đau khổ tột cùng, công chúa quỳ trước tịnh thất, không ăn không uống, đòi gặp bằng được Thiền sư. Khi Thiền sư vẫn giữ im lặng, công chúa xin gặp lần cuối để từ biệt rồi về kinh. Cửa tịnh thất vẫn không mở. Cuối cùng, công chúa lạy trước tịnh thất và nói: “Nếu Hòa thượng không tiện ra gặp, xin Hòa thượng cho đệ tử nhìn thấy bàn tay của Hòa thượng, đệ tử sẽ hân hoan ra về”.
Cảm động trước tấm lòng của công chúa, Thiền sư Liễu Đạt Thiệt Thành đã đưa bàn tay qua ô cửa nhỏ cho công chúa nhìn. Nhân cơ hội đó, vị công chúa si tình đã nắm chặt lấy tay Thiền sư, hôn say mê và khóc sướt mướt, nước mắt rơi xuống tay ngài.
Đêm đó, nửa đêm khi cả chùa Đại Giác đang say giấc, tịnh thất của Thiền sư Liễu Đạt Thiệt Thành bất ngờ bốc cháy. Mọi người cố gắng dập lửa nhưng tịnh thất đã cháy rụi, nhục thân của Thiền sư cũng bị cháy đen. Điều kỳ lạ là trên vách chánh điện của tịnh thất vẫn còn bài kệ của Thiền sư viết bằng mực đen:
THIỆT đức rèn kinh vẹn kiếp trần
THÀNH không vẩn đục vẫn trong ngần
LIỄU tri mộng huyễn chơn như huyễn
ĐẠT đạo mình vui đạo mấy lần.
Phía dưới đề: Sa-môn Thiệt Thành hiệu Liễu Đạt.
Thiền sư Liễu Đạt Thiệt Thành, bằng hành động tự thiêu, đã dùng ngọn lửa để thức tỉnh và giáo dục công chúa Nguyễn Thị Ngọc Anh về sự vô thường của cuộc đời và cõi mộng ảo hão huyền. Tuy nhiên, ông không ngờ rằng hành động này lại khiến công chúa vô cùng đau khổ.
Bút tích của công chúa Ngọc Anh.
Sau khi lo liệu xong lễ nhập thất cho Thiền sư trong ba ngày, công chúa Nguyễn Thị Ngọc Anh đã uống thuốc độc tự vẫn ngay tại hậu viên chùa Đại Giác. Nàng mong muốn hóa giải và gột rửa những duyên nghiệp mà mình đã mang. Câu chuyện tình bi ai này đã trở thành một giai thoại bi thương, khắc sâu vào lịch sử vùng đất Đồng Nai.
Câu chuyện tình bi ai và hành động thức tỉnh của Thiền sư Liễu Đạt Thiệt Thành là một minh chứng sâu sắc về sự vô thường của cuộc đời, mời bạn khám phá thêm những bài học ý nghĩa trong chuyên mục Đạo phật.
