Chùa Thiên Bửu Khánh Hòa điểm đến tâm linh cổ kính

Khám phá những dấu tích cổ kính tại chùa Thiên Bửu, Khánh Hòa, nơi lưu giữ những hiện vật quý giá từ thời Lê Cảnh Hưng, như đại hồng chung ghi lại năm đúc và tên Hòa thượng chứng minh, hay tháp Bửu Dương cổ kính. Những hiện vật này không chỉ là minh chứng cho lịch sử hình thành và phát triển của vùng đất này mà còn phản ánh đời sống tâm linh sâu sắc của người dân qua bao thế hệ. Hãy cùng tìm hiểu thêm về những giá trị văn hóa, lịch sử độc đáo ẩn chứa tại Chiasedaophat.

Các hiện vật cổ như bài vị Tổ khai sơn, các Tổ kế thừa tại chùa Thiên Bửu, ngôi tháp cổ Bửu Dương, và đại hồng chung tại chùa Thanh Lương (làng Nhĩ Sự, xã Ninh Thân) đúc vào thời Lê Cảnh Hưng với dòng chữ khắc tên Tổ Bửu Dương chứng minh việc đúc chuông.

上寶下楊和尚證明.大越國廣南處平康府新定縣中總平安社平安村.住持僧積仁大積仁大師.清涼寺奉佛今本道及十方善男信女眾等.景興二十四年四月吉日鑄鴻鐘…

“Thượng Bửu hạ Dương, Hòa thượng chứng minh, Ðại Việt quốc, Quảng Nam xứ, Bình Khang phủ, Tân Ðịnh huyện, Trung tổng, Bình An xã, Bình An thôn. Trụ trì tăng Tích Nhơn Đại sư, Thanh Lương tự phụng Phật, kim bổn đạo cập thập phương thiện nam tín nữ chúng đẳng. Cảnh Hưng nhị thập tứ niên, tứ ngoạt kiết nhựt chú Hồng Chung…”

Nghĩa là: “Tại thôn Bình An, xã Bình An, tổng Trung, phủ Bình Khang, huyện Tân Định, xứ Quảng Nam, nước Đại Việt, Hòa thượng húy thượng Bửu hạ Dương Chứng minh đúc Đại Hồng Chung, vào năm Cảnh Hưng thứ 24 (1763), tháng tư ngày lành (Phật đản). Chuông được đúc bởi sự đóng góp của Đại sư Tích Nhơn trụ trì chùa Thanh Lương cùng các tín đồ Phật tử thập phương.

Tháp Bửu Dương và tháp Tổ Phước Tường

Năm 1653, Chúa Hiền Nguyễn Phúc Tần đã sáp nhập vùng đất Chiêm Thành, từ Đèo Cả đến sông Phan Rang, thành lập dinh Thái Khang (nay là Khánh Hòa). Dinh này bao gồm hai phủ Thái Khang và Diên Ninh, với việc bổ nhiệm Cai cơ Hùng Lộc làm trấn thủ và triển khai chính sách di dân khai hoang. Chính sách này, khởi nguồn từ thời Chúa Tiên Nguyễn Hoàng vào năm 1611 với việc thu phục Phú Yên, đã được duy trì liên tục qua tám đời Chúa. Đến năm 1759, dưới thời Võ vương Nguyễn Phúc Khoát, công cuộc Nam Tiến hoàn tất, mở rộng lãnh thổ và thiết lập sự cai trị trên một vùng đất rộng lớn, trù phú kéo dài từ đèo Cù Mông đến mũi Cà Mau.

Dưới triều đại các Chúa Nguyễn ở Đàng Trong, Phật giáo phát triển mạnh mẽ, dẫn đến việc xây dựng nhiều chùa chiền trên khắp cả nước. Bản thân các Chúa cũng là những tín đồ mộ đạo, tiêu biểu như Chúa Tiên, Chúa Sãi, và đặc biệt là Chúa Nguyễn Phúc Chu, người đã quy y và thọ Bồ Tát giới tại gia dưới sự hướng dẫn của Thiền sư Thạch Liêm, với pháp danh Hưng Long và đạo hiệu Thiên Túng Đạo Nhân.

Trong bối cảnh lịch sử đó, cùng với làn sóng di dân vào phương Nam khai phá, Thiền sư Tế Hiển – Bửu Dương đã rời Thuận Hóa đến vùng đất Thái Khang (Ninh Hòa). Ngài đã cho xây dựng một ngôi chùa bên bờ hữu ngạn sông Lốt và đặt tên là Thiên Bửu Tự, mà dân gian thường gọi là chùa Thiên Bửu (thượng). Sau đó, Ngài tiếp tục xây dựng một ngôi chùa thứ hai với cùng tên gọi tại bờ hữu ngạn sông Dinh (nay thuộc thôn Bình Thành, xã Ninh Bình). Ngôi chùa thứ hai này cũng được dân gian quen gọi là chùa Thiên Bửu (hạ). Hai ngôi chùa này, với cùng tên gọi và chung một vị Tổ khai sơn, có niên đại cách nay hơn 300 năm, được xem như hai chị em song hành.

Theo hồ sơ khảo sát của Trung tâm Bảo tồn Di tích tỉnh Khánh Hòa và các tài liệu lịch sử thu thập được, ngôi chùa hiện nay có diện tích khoảng 4.000 m2. Chùa được Tổ Tế Hiển-Bửu Dương khởi công xây dựng vào khoảng những năm trước năm 1763. Ban đầu, mái chùa được lợp bằng cỏ tranh. Vào năm 1763, Ngài đã chứng minh việc đúc đại hồng chung tại chùa Thanh Lương (thôn Nhĩ Sự, xã Ninh Thân, Ninh Hòa).

Là một ngôi cổ tự hơn 300 năm tuổi, Chùa Thiên Bửu là một danh lam thắng cảnh, nơi lưu giữ nhiều câu đối ghi lại quá trình hình thành và phát triển của ngôi chùa:

Cổng tam quan chùa cổ Thiên Bửu, Điềm Tịnh, xã Ninh Phụng, thị xã Ninh Hòa (Khánh Hòa)

Trước cổng tam quan, trên bảng hiệu chính giữa ghi “Thiên Bửu tự” (天寶寺), hai bên có hai câu đối:

Thiên nhân cung kính Thế tôn, phước huệ viên dung khai giác lộ
Bửu địa trang nghiêm Phật độ, nhân duyên thành tựu khải từ môn

Nghĩa là:

Trời người thành kính trước Đức Phật, phước và tuệ viên mãn soi đường giác ngộ

Vùng đất linh thiêng trang nghiêm cõi Phật, nhờ duyên lành hội đủ mở cửa từ bi

Cổng bên phải ghi “Bồ Đề Viện” với câu đối “Đáo thử thiền môn yếu dĩ từ bi khởi niệm” (Đến cửa thiền này, cần khởi tâm từ bi).

Cổng bên trái ghi “Bát Nhã Môn” với câu đối “Đăng thử giác địa duy trì hỉ xả duy tâm” (Bước lên cõi giác này, hãy giữ tâm hỷ xả).

Hai câu đối này có thể hiểu là:

Khi đến cửa chùa, hãy khởi tâm từ bi.
Khi bước vào cõi Phật, hãy giữ tâm hỷ xả.

Tại Tiền đường, có chạm khắc câu đối của Tổ Phước Tường:

Thiên đạo hoằng khai, thiên cá tu hành thiên cá đắc

Bửu vân quảng nhuận, thất trùng lan thuẩn thất trùng tu.Tạm dịch:

Chánh pháp được tuyên dương rộng khắp, ngàn người tu hành ắt ngàn người thành tựu.

Phước lành lan tỏa khắp nơi, như mây lành tưới nhuần, bảy tầng cây báu đơm hoa kết trái, bảy tầng công đức được vun bồi.

Hai trụ trước thềm chánh điện có câu đối:

Điềm lãng phất khai kim thế giới

Tịnh trần lộ xuất ngọc lâu đài.

Tạm dịch:

Khi tâm lắng đọng, ta thấy cõi Tây phương Cực lạc hiện ra.
Khi tâm thanh tịnh, ta thấy cung điện ngọc ngà hiện hữu.

Hai bên có câu đối:

“Thiền viện trùng tu chơn củng cốTôn phong chấn chỉnh thắng trang nghiêm”

Cây me cổ thụ tại chùa cổ Thiên Bửu (Điềm Tịnh) Ninh Hòa

Đặc biệt, trước sân chùa là cây me cổ thụ sừng sững, cao hơn 20 mét. Gốc cây có chu vi hơn 8 mét, tán lá rộng lớn và cho trái quanh năm. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, các bọng rỗng trên cành me từng được sử dụng làm hộp thư bí mật của Việt Minh. Vào năm 1946, một lò rèn đã được dựng dưới gốc me để đúc kiếm Lê Trung Đình. Bên cạnh đó, hai cây sứ được trồng gần cổng tam quan, lối vào chùa, có niên đại gần 100 năm, được trồng từ thời Tổ Phước Tường về trụ trì.

Trước và trong năm 1930, chùa Thiên Bửu là nơi tập trung của thanh niên địa phương để rèn luyện võ thuật, sinh hoạt văn hóa và tuyên truyền lòng yêu nước. Hoạt động này đã đóng góp quan trọng vào cuộc biểu tình giành chính quyền ngày 16 tháng 7 năm 1930 do Đảng bộ và nhân dân Ninh Hòa tổ chức.

Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, Tổ Tâm Kính – Bảo Thành, trụ trì chùa Thiên Bửu, đã bị thực dân Pháp bắt giữ và ném xuống giếng ngay tại chùa do có các hoạt động hỗ trợ Việt Minh.

Trải qua ba thế kỷ truyền thừa, chùa cổ Thiên Bửu đã ghi dấu ấn của các vị Tổ sư trụ trì qua các thời kỳ:

1. Tổ Tế Hiển-Bửu Dương: Đời thứ 36 dòng Lâm Tế (thời vua Lê Cảnh Hưng).

2. Tổ Đại Trí-Phước Khánh: (thời vua Gia Long).

3. Tổ Liễu Bửu- Huệ Thân: (thời vua Minh Mạng). Được cấp Giới đao độ điệp.

4. Tổ Đạo Phước-Thiền Tôn: (thời vua Tự Đức).

5. Tổ Thanh Chánh- Phước Tường: (1922-1932) (thời Pháp thuộc). Ngài là Bổn sư của Hòa thượng Thích Quảng Đức.

6. Tổ Trừng Tương- Nhơn Sanh: (1932-1938). Đã tổ chức Đại giới đàn vào năm 1934.

7. Tổ Tâm Đạo- Nhơn Hưng: (1938-1941).

8. Tổ Tâm Kính- Bảo Thành: (1941-1947).

9. Tổ Trừng Lãnh-Nhơn Vinh: (1947-1952).

10. Thị Hiệp: (1954-1957).

11. Tâm Kỳ: (1957-1961).

12. Tâm Hòa: (1961-1964).

13. Tâm Văn: (1965-1968).

14. Tâm Bảo: (1970-1981).

15. Đại đức Thích Nguyên Hoa-Thiện Tường: (từ 1981 đến 2012). Đã đại trùng tu chùa Thiên Bửu vào năm 1977, mang lại vẻ khang trang, huy hoàng cho phạm vũ.

16. Đại đức Thích Nhuận Đăng: Trụ trì từ năm 2012 đến nay.

Tổ Phước Tường (Bổn sư Hòa thượng Thích Quảng Đức)

Ông Trương Đăng Tuyến, Giám đốc Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch Khánh Hòa, cho biết dựa trên kết quả điều tra, thu thập dữ liệu tỉ mỉ và khoa học, Sở đã đề nghị và ông Lê Xuân Thân, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa, đã ký Quyết định công nhận chùa Thiên Bửu (tọa lạc tại thôn Điềm Tịnh, xã Ninh Phụng, thị xã Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa) là Di tích Lịch sử và Kiến trúc Nghệ thuật cấp tỉnh.