Giữa lòng một ngôi trường đại học, Chùa Thánh Chúa hiện lên như một ốc đảo bình yên, mang trong mình bề dày lịch sử gắn liền với hai vị vua vĩ đại của dân tộc. Nơi đây không chỉ là di tích văn hóa mà còn là không gian tâm linh thanh tịnh, mời gọi du khách tìm về Website Chia sẻ Đạo Phật để khám phá thêm.
Lối vào chùa Thánh Chúa
Chùa Thánh Chúa, tọa lạc tại phường Dịch Vọng Hậu, quận Cầu Giấy, Hà Nội, là một di tích lịch sử văn hóa có mối liên hệ mật thiết với hai vị vua nổi tiếng của dân tộc: Lý Nhân Tông và Lê Thánh Tông. Dù không sở hữu quy mô bề thế, ngôi chùa mang trong mình vẻ đẹp trầm mặc, cổ kính và toát lên sự thanh tịnh, linh thiêng, với tuổi đời gần một thiên niên kỷ.
Nằm cách cổng chính và cổng phụ trên đường Xuân Thủy khoảng hơn 100m, xuyên qua khuôn viên trường Đại học Sư phạm, không gian thiền môn của chùa hiện ra với tấm biển đá hoa cương lớn đề danh: “Chùa Thánh Chúa – Di tích lịch sử văn hoá đã xếp hạng”. Ngôi chùa đã chứng kiến nhiều thăng trầm lịch sử, trải qua biết bao biến động của thời gian.
Gắn liền với hai bậc minh quân
Cổng Tam quan và hai cây Muỗm cổ thụ hơn 500 năm tuổi tạo nên một khung cảnh độc đáo, cân đối trước lối vào chùa Thánh Chúa.
Câu ca dao “Ngàn năm nay có mấy chùa/ Có chùa Thánh Chúa hai vua tôn thờ” đã phần nào nói lên mối liên hệ đặc biệt của ngôi chùa với lịch sử. Theo “Đại Việt sử ký toàn thư”, chùa có niên đại trước năm 1064 và từng là nơi lui tới của cả vua triều Lý lẫn triều Lê.
Truyền thuyết kể rằng, Vua Lý Nhân Tông đã được sinh ra sau khi Vua Lý Thánh Tông, khi đó còn là thái tử, sai người đến chùa Thánh Chúa làm lễ cầu tự. Về sau, khi thái tử Lê Tư Thành phải chạy trốn khỏi cuộc nổi loạn của Nghi Dân vào đầu thế kỷ 15, ông đã được che giấu và nương nhờ tại chùa Thánh Chúa. Sau khi lên ngôi, vua Lê Thánh Tông đã nhớ ơn và cho trùng tu lại ngôi chùa, ban tặng cho các sư sãi.
Cổng Tam quan và hai cây Muỗm cổ thụ hơn 500 năm tuổi tạo nên một khung cảnh độc đáo, cân đối trước lối vào chùa Thánh Chúa.
Ngày nay, tại Hà Nội, chùa Thánh Chúa cùng với chùa Huy Văn và chùa Ngọc Hồ là những nơi còn lưu giữ dấu tích về vua Lê Thánh Tông, một vị minh quân đã có công minh oan cho danh thần Nguyễn Trãi.
Ngay phía sau cổng Tam quan là hai cây Muỗm cổ thụ, ước tính hơn 500 năm tuổi, với tán lá sum suê vươn cao và chụm đầu vào nhau, tạo bóng mát cho sân chùa. Theo tương truyền, vua Lê Thánh Tông đã cho trồng hai cây này để ghi nhớ những tháng ngày gian khó đã từng nương náu nơi cửa Phật.
Thượng điện, với năm gian, là nơi trang nghiêm thờ Phật.
Hai cây Muỗm không chỉ gắn liền với lịch sử chùa Thánh Chúa mà còn mang đến một không gian làng quê Việt dung dị giữa lòng đô thị Hà Nội. Chúng góp phần tô điểm thêm vẻ trầm mặc, cổ kính cho ngôi chùa qua bao thăng trầm lịch sử.
Bài minh trên chuông cổ gần 200 năm tuổi
Không gian chính điện nổi bật với các hoành phi, câu đối và cửa võng được chạm trổ tinh xảo, sơn son thếp vàng lộng lẫy.
Chùa Thánh Chúa, một trong những di tích quý hiếm còn sót lại từ thời Lý và là chứng tích văn hóa của Thăng Long, đã được Bộ Văn hóa và Thông tin công nhận là Di tích Lịch sử – Văn hóa cấp Quốc gia vào ngày 21 tháng 1 năm 1989.
Cổng Tam quan của chùa được xây dựng theo phong cách lầu ngũ môn, gồm hai tầng. Tầng trên có ba cửa vòm, treo chuông và khánh. Trên gác Tam quan còn lưu giữ một quả chuông đồng đúc vào năm Mậu Tý (1828), niên hiệu Minh Mạng thứ 9, và một chiếc khánh đồng hình cánh dơi nặng 125kg, niên hiệu Thiệu Trị thứ 5 (1845). Điểm đặc biệt nhất là bài minh được khắc trên quả chuông này, do tiến sĩ Nguyễn Huy Trạc soạn, mang đậm giá trị nhân văn và nghệ thuật.
Theo bản dịch của Hoàng Xuân Xứng, bài minh ca ngợi công đức của việc trùng tu chùa, thể hiện mong ước về sự hòa bình và thịnh vượng. Bài minh nhấn mạnh ý nghĩa của việc gìn giữ và phục hồi những giá trị văn hóa, tâm linh, đồng thời thể hiện lòng thành kính đối với Tam Bảo.
Kiến trúc thời Nguyễn và sự cống hiến của Ni trưởng Thích Nữ Đàm Văn
Chùa Thánh Chúa được xây dựng theo hình chữ Đinh và đã trải qua nhiều lần trùng tu, nâng cấp. Trong khoảng một thế kỷ gần đây, các đợt tu bổ lớn đã diễn ra vào năm 1934, sửa chữa tam quan năm 1992, xây mới điện thờ thái hậu Ỷ Lan năm 2009, trùng tu tòa Tam Bảo năm 2014 và xây nhà Tổ năm 2017. Kiến trúc hiện tại của chùa chủ yếu mang đậm dấu ấn nghệ thuật thời Nguyễn.
Ngôi chùa là nơi bảo tồn nhiều hiện vật quý giá như gỗ sơn son thếp vàng chạm trổ tinh xảo, hoành phi, câu đối, chuông đồng có niên đại từ thế kỷ 17 đến 19. Đặc biệt, chùa sở hữu một hệ thống tượng phong phú gồm 77 pho tượng Phật, Bồ tát, A la hán, Hộ pháp, Bát bộ Kim Cương, Thập điện Diêm Vương… được làm từ gỗ và đất nung, trong đó có nhiều pho mang phong cách nghệ thuật thế kỷ 17.
Chùa sở hữu một hệ thống tượng phong phú, bao gồm 77 pho tượng Phật, Bồ tát, A la hán, Hộ pháp, Bát bộ Kim Cương, Thập điện Diêm Vương, v.v., được chế tác từ gỗ và đất nung, với một số tượng mang phong cách của thế kỷ 17.
Về mặt kiến trúc, tòa Tam Bảo của chùa hướng về phía tây nam, với kết cấu hình chuôi vồ. Tiền đường rộng năm gian hai chái, đầu hồi bít đốc, sử dụng bộ vì nóc kiểu chồng rường giá chiêng. Thượng điện sâu năm gian, là nơi thờ Phật. Hai bên chính điện là vườn rộng và cửa ngách thông ra phía sau, dẫn đến hành lang, nhà Tổ, nhà thờ Đức Địa Tạng, nhà Mẫu, nhà Tăng và khu vườn tháp mộ.
Trụ trì chùa Thánh Chúa từ năm 1940 đến giữa năm 2019 là Ni trưởng Thích Nữ Đàm Văn, người đã xuất gia năm 6 tuổi. Vào tháng 7 năm 2019, Đại lão Ni trưởng đã viên tịch sau khi trụ thế 105 tuổi, trong đó có 100 năm gắn bó với cửa thiền và 85 năm thọ giới. Cuộc đời của Đại lão Ni trưởng là một sự cống hiến trọn vẹn cho Phật pháp, chúng sinh và ngôi chùa Thánh Chúa.
Những dấu ấn lịch sử quan trọng
Trong giai đoạn Pháp mới chiếm Hà Nội, chùa Thánh Chúa từng là nơi tập kết của nghĩa quân và là địa điểm đề ra kế hoạch ám sát một quan chức Pháp vào ngày 19 tháng 5 năm 1883. Trong cuộc kháng chiến chống Pháp kéo dài 9 năm, chùa là nơi tập kết của lực lượng du kích, đóng vai trò là trạm giao liên, trụ sở của Quận ủy Trấn Tây và là điểm liên lạc quan trọng giữa Quận ủy với Thành ủy Hà Nội, cũng như giữa vùng tạm chiến và vùng tự do.
Toàn cảnh vẻ đẹp thanh tịnh của chùa Thánh Chúa.
Không chỉ là điểm đến tâm linh quen thuộc của Phật tử và du khách vào các dịp lễ, Tết, Rằm, mồng Một, chùa Thánh Chúa còn là nơi tìm về sự bình yên của nhiều sinh viên trường Đại học Sư phạm. Nằm giữa lòng khuôn viên trường, ngôi chùa mang đến không gian tĩnh lặng, giúp các bạn sinh viên cân bằng tâm hồn sau những giờ học căng thẳng và nhịp sống hối hả của Thủ đô.
Hội chùa Thánh Chúa diễn ra hàng năm từ ngày 24 đến 26 tháng Giêng, với nhiều hoạt động văn hóa truyền thống đặc sắc như hát chèo đò “Đưa thuyền về Tây Trúc”, hát chèo tích Phật, múa hoa sen, múa chim phượng, cùng các trò chơi dân gian thú vị như bịt mắt đập niêu, thi đấu cờ bỏi.
Chùa Thánh Chúa và lễ hội truyền thống của chùa được xem là một nét đẹp văn hóa, một dấu ấn lịch sử quý báu của Hà Nội, thành phố ngàn năm văn hiến.
Khám phá thêm những câu chuyện và kiến thức sâu sắc về Đạo phật để hiểu rõ hơn về những giá trị tâm linh và văn hóa mà ngôi chùa mang lại.
