Ngày Rằm tháng Giêng mang một ý nghĩa đặc biệt trong đạo Phật, đánh dấu một sự kiện thiêng liêng khi chư Phật tổ cùng tề tựu. Dù các đại hội này có thể diễn ra khác nhau trong quá khứ, bản chất của chúng vẫn nhất quán, phản ánh một truyền thống Phật giáo sâu xa. Khám phá thêm về truyền thống này trên Website Chia sẻ Đạo Phật, nơi bạn sẽ tìm thấy những kiến thức bổ ích về giáo lý và thực hành.
Ý nghĩa ngày Rằm tháng Giêng trong Phật giáo
Ngày Rằm tháng Giêng, còn được biết đến với tên gọi Caturangasannipàta trong Phật giáo, là một dịp trọng đại đánh dấu sự hội tụ của chư Phật tổ. Dù số lượng chúng tăng, thời gian và địa điểm các đại hội này có thể khác nhau tùy theo từng vị Phật trong quá khứ, nhưng bản chất cốt lõi của chúng luôn tương đồng, minh chứng cho một truyền thống Phật giáo lâu đời.
Trong thời kỳ Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, đại hội thánh tăng diễn ra vào ngày Rằm tháng Giêng có bốn đặc điểm nổi bật:
- Thời điểm: Đại hội diễn ra chính xác vào ngày trăng tròn của tháng Giêng âm lịch.
- Số lượng tăng chúng: Sự kiện quy tụ 1250 vị Tỷ kheo tự động vân tập về đảnh lễ Đức Phật mà không cần bất kỳ lời triệu thỉnh nào.
- Thành phần xuất gia: Toàn bộ 1250 vị Tỷ kheo đều thuộc nhóm “Thiện Lai Tỷ kheo” (Ehibhikhu), nghĩa là những người tự nguyện phát tâm xuất gia.
- Phẩm hạnh: Tất cả Tỷ kheo tham dự đều là bậc Thánh tăng.
Ảnh minh họa.
Đại hội thánh tăng này được tổ chức tại Trúc Lâm tịnh xá (Veluvana). Tại đây, Đức Phật đã giảng dạy cho 1250 vị Tỷ kheo về bản chất của Ba La Ðề Mộc Xoa (Patimokkha), bao gồm hai phần chính:
- Phần một: Giáo giới Ovadapatimokkha
Phần này tóm lược giáo pháp cốt lõi của Đức Phật thành ba câu kệ ngôn, là kim chỉ nam cho mọi Tỳ kheo trên con đường tu tập:
* Không làm các điều ác (Sabbabàbassa akaranam).
* Thực hành các hạnh lành (Kusalassu upasampadà).
* Giữ gìn tâm ý thanh tịnh (Sacittapariyotapanam).
Những lời giáo giới này mang tính phổ quát, không chỉ áp dụng cho thời Đức Phật Thích Ca mà còn là lời răn dạy chung của tất cả chư Phật trong quá khứ.
- Phần hai: Giảng về Anàpatimokkha
Phần này đề cập đến việc Đức Phật phê chuẩn và quy định các giới luật. Theo đó, các vị Tỷ kheo phải thực hành lễ Bố tát (Uposatha) định kỳ hai lần mỗi tháng, vào ngày 15 và ngày 30 (hoặc 29) âm lịch. Lễ Bố tát là dịp để các vị xuất gia tự kiểm điểm, quán chiếu về giới hạnh của mình, duy trì sự thanh tịnh. Nếu có bất kỳ vi phạm nào đối với các giới nhỏ, các vị sẽ cùng nhau sám hối trong dịp này.
Ngày nay, chư Tăng thuộc Phật giáo Nam truyền vẫn duy trì và gìn giữ truyền thống này. Họ xem Giới luật là nền tảng không thể thiếu của Phật giáo, với câu châm ngôn “Giới luật còn thì Giáo pháp còn”. Theo lời Đức Phật đã tuyên bố trong Tam tạng kinh điển, Luật tạng là phần cuối cùng sẽ hoại diệt theo dòng chảy của thời gian. Thời điểm Luật tạng không còn tồn tại cũng là lúc Giáo pháp của một vị Phật tổ chấm dứt, mở ra thời kỳ mạt pháp.
Để kỷ niệm ngày lịch sử quan trọng này, cộng đồng Phật giáo Nam tông thường tổ chức nhiều hoạt động ý nghĩa vào dịp Rằm tháng Giêng, như: lễ hội Đặt bát cúng dường chư Tăng, lễ Thọ giới, lễ Quy y, lễ Thuyết pháp và lễ Đầu đà. Những nghi lễ này tạo cơ hội cho các Phật tử gieo trồng phước duyên trong Chánh pháp.
Đặc biệt, lễ Đầu đà (Dhutanga) là một hình thức thức suốt đêm không ngủ, nhằm tưởng nhớ công ơn Đức Phật – một bậc vĩ đại với lý tưởng phi thường, người đã cống hiến cả cuộc đời vì sự an lạc của chúng sinh. Trong đêm Đầu đà, nhiều hoạt động phong phú thường được tổ chức để Phật tử có thể học hỏi và thực hành giáo lý sâu sắc hơn, bao gồm: Thuyết pháp, Chiêm bái Xá lợi, Hành thiền, Vấn đáp Phật pháp, Hái hoa Chánh pháp và Luận đạo. Thông qua những hoạt động này, người tham dự có thể thấu hiểu các giáo lý căn bản của Đức Phật và củng cố niềm tin vững chắc vào Tam bảo.
Ngoài ra, ngày Rằm tháng Giêng còn mang một ý nghĩa đặc biệt khác: đây là thời điểm Đức Phật đã thông báo và xác nhận với Ma vương rằng Ngài sẽ nhập Niết-bàn sau ba tháng nữa. Chính vì vậy, ngày này còn được biết đến với tên gọi Phật Di Chúc.
Để hiểu sâu hơn về những ý nghĩa và hoạt động tâm linh này, mời bạn khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
