Nhiều người còn băn khoăn liệu cầu an, cầu siêu có mâu thuẫn với triết lý tự lực và luật nhân quả trong đạo Phật hay không, bởi lẽ quan niệm “ai làm nấy chịu” đôi khi bị hiểu quá đơn giản. Tuy nhiên, giáo lý nhà Phật vốn linh hoạt và tùy duyên, đòi hỏi sự thấu hiểu sâu sắc hơn về cách nghiệp vận hành. Để làm rõ vấn đề này, mời bạn cùng Website Chia sẻ Đạo Phật khám phá ý nghĩa và cách thực hành đúng đắn của cầu an cũng như cầu siêu, tránh những hiểu lầm tai hại có thể khiến ta lầm tưởng Phật giáo chỉ là đạo của sự van xin.
Nhiều người cho rằng việc cầu an và cầu siêu đi ngược lại giáo lý tự lực và luật nhân quả của Phật giáo, coi đó là mê tín dị đoan. Quan niệm này xuất phát từ việc cho rằng mỗi cá nhân phải chịu trách nhiệm về hành động của mình (“ai làm nấy chịu”). Tuy nhiên, cách hiểu này có phần đơn giản hóa sự vận hành phức tạp của luật nhân quả và nghiệp. Đức Phật đã tùy duyên giáo hóa, điều chỉnh lời dạy phù hợp với từng đối tượng và bối cảnh để đạt hiệu quả tối đa. Việc chỉ bám vào một khía cạnh mà cho là toàn bộ Phật pháp có thể dẫn đến cách hiểu phiến diện.
Phật giáo không khuyến khích những ước vọng hão huyền mà đề cao hành động thực tế. Mặc dù có nhiều kinh điển hướng dẫn đạt an lạc, hạnh phúc và vãng sinh Tịnh độ, nếu hiểu sai về “cầu an” và “cầu siêu”, người ta có thể lầm tưởng Phật giáo là tôn giáo của sự van xin, cầu nguyện hay phụ thuộc vào tha lực.
Cầu an: Mang lại sự bình an cho hiện tại
Cầu an là việc hướng đến sự bình an cho những người đang sống và cho mọi khía cạnh của cuộc sống. Các Phật tử thường tụng kinh cầu nguyện cho “Pháp luân thường chuyển, phong điều vũ thuận, quốc thái dân an, chúng sanh an lạc”. Hành động này không chỉ là mong muốn điều tốt đẹp cho người khác mà còn giúp người cầu mở rộng lòng yêu thương, từ bi và hướng tâm về điều thiện. Nếu được thực hiện với tâm chí thành và lòng từ bi, việc cầu an mang lại ý nghĩa tích cực, góp phần tạo dựng sự hài hòa trong cộng đồng.
Thiền sư Thích Nhất Hạnh đã chỉ rõ rằng, cầu nguyện chỉ thực sự có kết quả khi đi kèm với năng lượng tích cực, đó là tình thương, chánh niệm, chánh định, tuệ giác và lòng từ bi. Khi những yếu tố này hội đủ, sự cầu nguyện mới có hy vọng thành công và mang lại hiệu quả.
Luật nhân quả và nghiệp vận hành phức tạp, không đơn giản như một đường thẳng. Nguồn ảnh: Internet
Cầu siêu: Hỗ trợ người đã khuất trên con đường giải thoát
Chữ “Siêu” mang ý nghĩa vượt thoát, bay lên. Cầu siêu là việc cầu nguyện cho người thân đã quá cố sớm vượt qua tham ái, luyến ái để vãng sinh về một cõi an lành, tùy theo nguyện vọng. Đây là hình thức hướng về người đã mất, giúp họ “siêu thoát” khỏi cảnh giới vô hình hoặc những ràng buộc của nghiệp.
Trong kinh điển Nguyên thủy, Đức Phật đã dùng ví dụ về việc ném bơ và đá xuống nước để giải thích rằng cầu nguyện không thể thay đổi nghiệp. Câu chuyện này thường được trích dẫn để khẳng định sự vô ích của việc cầu siêu. Thực tế, Đức Phật cũng chưa từng trực tiếp thực hiện nghi lễ cầu siêu cho bất kỳ ai.
Cầu an và cầu siêu thể hiện lòng từ bi, mong muốn cứu độ cả những người lỡ tạo nghiệp xấu. Nguồn ảnh: Internet
Tuy nhiên, kinh Cúng thí người mất (Tăng chi bộ kinh) đề cập đến việc cúng thí cho người đã khuất có lợi lạc hay không tùy thuộc vào sự tương ưng. Đức Phật không hoàn toàn phủ nhận việc hồi hướng công đức cho người quá cố, nhưng nhấn mạnh rằng điều này chỉ có ý nghĩa trong một số trường hợp nhất định. Nếu người chết đã tái sinh ngay vào các cõi lành như súc sinh, con người hay chư thiên, việc cúng thí sẽ vô ích vì thần thức họ không còn ở đó để nhận lãnh. Trường hợp duy nhất người chết có thể nhận được sự cúng dường là khi họ đọa làm ngạ quỷ. Lúc này, họ có thể hưởng thụ thức ăn được cúng dường thông qua cảm nhận tâm thức.
Dựa trên sự tương ưng này, có thể suy luận rằng, nếu người chết (trong cảnh giới ngạ quỷ) có thể hưởng được vật thực, thì họ cũng có thể hưởng được lời kinh tiếng kệ. Điều này có nghĩa là người sống không chỉ có thể cúng dường vật chất mà còn có thể chia sẻ “thức ăn tinh thần” thông qua việc cầu nguyện, giúp người đã khuất nhận ra chân lý, đạt được sự thảnh thơi hoặc siêu thoát.
Giống như nhiều tôn giáo và tín ngưỡng khác, cầu an và cầu siêu đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tâm linh của cả Phật giáo Bắc tông và Nam tông. Ở góc độ tiêu cực, điều này có thể phản ánh sự yếu kém trong tu tập của một số tín đồ, khiến họ tìm kiếm sự trợ giúp từ bên ngoài. Tuy nhiên, xét từ khía cạnh tích cực, cầu an và cầu siêu là biểu hiện cao đẹp của lòng từ bi, mong muốn cứu độ cho tất cả chúng sanh, kể cả những người đã lỡ tạo nghiệp xấu. Điều cốt lõi trong cầu nguyện là sự đồng cảm, chân thành, yêu thương và chánh niệm giữa người cầu và đối tượng được cầu. Lời dạy của Đức Phật luôn đúng đắn, nhưng những điều Ngài không trực tiếp đề cập không có nghĩa là chúng không tồn tại. Cầu an và cầu siêu là một minh chứng cho điều này.
Theo Thích Trung Hữu và Thích Nhật Từ
Khám phá thêm về giáo lý sâu sắc của Phật giáo và cách ứng dụng vào đời sống qua chuyên mục Đạo phật.
