Dù mang nhiều hình hài và chất liệu, những biểu tượng tôn giáo tự thân chỉ là phương tiện hỗ trợ cho nghi lễ, vun bồi niềm tin ban sơ để hướng đến chánh tín. Giá trị sâu sắc và cốt lõi của Đạo Phật nằm trọn trong Giáo Pháp nhiệm màu mà Đức Thế Tôn đã khai thị, giúp người thực hành vững vàng trước nghịch cảnh, khai mở trí tuệ và thoát khỏi khổ đau, như những gì được chia sẻ trên Chiasedaophat.
Các hình tượng, dù được chế tác từ bất kỳ vật liệu nào, từ thông thường như gỗ, đá, xi măng, thạch cao, đến quý giá như vàng, bạc, đồng, ngọc, đá quý, kim cương, bản thân chúng chỉ mang giá trị vật chất. Chúng đóng vai trò hỗ trợ, giúp các nghi lễ tôn giáo trở nên trang trọng và thiêng liêng hơn, đồng thời khuyến khích người tu hành tăng cường sự tinh tấn trên con đường chánh đạo. Thông qua đó, tín tâm ban đầu có thể được chuyển hóa thành chánh tín và chánh kiến.
Giá trị tinh thần đích thực và cốt lõi nằm ở Giáo Pháp mà Đức Phật đã truyền dạy.
Người tu hành theo Phật giáo thường nương theo các hình tượng chư Phật để thực hiện lễ bái, cầu nguyện và cúng dường. Quá trình này giúp họ phát khởi tín tâm, khơi gợi sự quan tâm để tìm hiểu sâu sắc hơn những lời dạy của Đức Phật, từ đó tu tập và ứng dụng vào đời sống thực tế hàng ngày.
Việc tu tâm dưỡng tánh giúp con người có khả năng tránh xa những cám dỗ và đối diện với nghịch cảnh của cuộc đời một cách vững vàng hơn.
Nhờ sự thực hành giáo lý này, người tu hành có thể cảm nhận được sự nhiệm màu và chân thực của chánh pháp. Từ đó, họ có cơ hội khai mở trí tuệ, thoát khỏi vòng luẩn quẩn của vô minh, tà kiến, mê tín và dị đoan, chấm dứt những lầm lạc đã đeo bám dai dẳng.
Khi trí tuệ Bát Nhã được khai mở, người tu hành theo Phật giáo sẽ nhận thấy giáo lý đạo Phật mang giá trị thực tiễn sâu sắc, có thể áp dụng cho đời sống của tất cả mọi người, giúp vượt qua phiền não và khổ đau. Sự hữu ích này không phân biệt đối tượng là Phật tử hay không.
Giá trị tinh thần đích thực nằm ở Giáo Pháp của Đức Phật.
Nói cách khác, một người không nhất thiết phải là Phật tử, không cần thường xuyên đến chùa lễ bái hay thờ lạy tượng Phật, nhưng nếu họ luôn thực hành ba nguyên tắc cốt lõi sau:
- Không làm các điều ác.
- Siêng năng làm các việc thiện.
- Giữ tâm luôn trong sạch và thanh tịnh.
Người đó sẽ có một cuộc sống an lạc và hạnh phúc. Nếu tiếp tục tiến xa trên con đường này, họ có thể đạt được sự giác ngộ và giải thoát.
Do đó, chúng ta cần ghi nhớ rằng trong đạo Phật không tồn tại khái niệm “linh tượng” theo nghĩa thiêng liêng huyền bí, có khả năng ban cho mọi điều cầu xin. Tương tự, cũng không có “thánh tượng” theo nghĩa các bậc thánh là những đấng bề trên không ai có thể đạt tới, chỉ chuyên ban phước hoặc giáng họa.
Trong đạo Phật, chỉ có “tôn tượng” là những hình tượng được tôn thờ, lễ bái, nhằm mục đích noi gương tu hành và công hạnh cao quý của chư Phật, Bồ Tát. Chúng ta kính trọng tôn tượng vì chúng nhắc nhở về con đường tu tập đúng chánh pháp, hành đúng chánh đạo, và cuối cùng là đạt thành Phật quả. Ngoài ra, còn có những hình tượng được gọi là “bảo tượng”, mang ý nghĩa là những hình tượng quý báu, có giá trị cả về vật chất lẫn tinh thần, hoặc có giá trị lịch sử lâu dài.
Cần nhận thức rằng, các hình tượng làm bằng gỗ hay thạch cao không thể chống chọi với sự phá hoại vật lý, tương tự như tượng vàng, đồng sẽ bị ảnh hưởng bởi lửa. Mọi hình tượng, dù được chế tác từ chất liệu gì, đều tuân theo quy luật vô thường: thành, trụ, hoại, diệt.
Ý nghĩa cốt lõi của chữ ‘tu’ trong Phật giáo chính là tu tâm, sửa đổi tánh tình, hoàn thiện bản thân.
Trong Kinh Kim Cang, Đức Phật đã dạy:
Phàm sở hữu tướng, giai thị hư vọng.
Điều này có nghĩa là: Mọi thứ tồn tại trên đời này với một hình tướng cụ thể đều là hư ảo, chúng có thể hiện hữu hôm nay nhưng sẽ biến mất vào ngày mai, không có gì tồn tại vĩnh viễn.
Cũng trong Kinh Kim Cang, Đức Phật dạy thêm:
Nhược kiến chư tướng phi tướng, tức kiến Như Lai.
Nghĩa là: Khi chúng ta nhìn vào các tôn tượng chư Phật, nhưng không chấp trước vào hình tướng cụ thể như Phật Ngọc, Phật Vàng, Phật Đồng hay Phật Gỗ, thì chúng ta mới có thể thấy, ngộ được Phật Tâm, Phật Tánh Như Lai bằng trí tuệ Bát Nhã.
Ngược lại, nếu mê tín và chấp trước vào hình tướng, dù đó là một pho tượng Phật Ngọc trị giá hàng triệu bạc, hậu quả có thể là sự lầm lạc do những lời tuyên truyền sai lệch, tà pháp, nhằm trục lợi cá nhân.
Người Phật tử chân chánh nên sống với Phật Tâm.
Chúng ta có thể xem xét một số trường hợp minh chứng cho điều này:
- Các tượng Phật vĩ đại và cổ kính tại Afghanistan, được tạc vào vách núi đá, đã tồn tại hàng trăm, hàng ngàn năm. Tuy nhiên, vào năm 2001, chính quyền Taliban đã sử dụng thuốc nổ và đại bác để phá hủy hoàn toàn chúng, bất chấp sự can thiệp của Liên Hiệp Quốc và sự phản đối mạnh mẽ từ cộng đồng quốc tế.
- Những tượng Phật được coi là linh thiêng, thờ phụng trong các ngôi chùa danh tiếng của Phật giáo Tây Tạng, thu hút đông đảo chức sắc, tu sĩ và du khách thập phương đến chiêm bái, lễ bái, nhưng vẫn bị tàn phá nặng nề trong trận động đất kinh hoàng vào đầu năm 2010.
- Tượng Phật Ngọc, được đặt tên là “Hòa bình thế giới”, do người Tây Tạng và các đệ tử người Úc tạo dựng vào năm 2009. Tượng đã được mang đi triển lãm nhiều nơi, thu hút sự cung nghinh và chiêm bái của cộng đồng Phật tử người Việt cũng như người dân địa phương.
Mặc dù Tượng Phật Ngọc này có giá trị vật chất lên đến hàng triệu đô la và mang lại niềm tin, sự hỷ lạc cho vô số người đến chiêm bái, cầu nguyện, nhưng nó vẫn đòi hỏi sự bảo vệ của con người để tránh khỏi sự phá hoại của kẻ gian. Minh chứng là tại mỗi địa điểm triển lãm, các chùa viện người Việt đều phải huy động sự đóng góp từ Phật tử để thuê nhân viên an ninh và mua bảo hiểm cho tượng.
Khi con người phải tốn công sức và tiền bạc để bảo vệ một pho tượng, điều đó cho thấy nó chỉ có giá trị vật chất, chứ không hề có sự “linh thiêng” theo kiểu cầu gì được nấy. Liệu các chùa viện tổ chức triển lãm Phật Ngọc có thực sự bình an và phát triển hơn không? Hay sau khi kết thúc triển lãm, họ lại phải đối mặt với vô số rắc rối về tài chính và nhân sự, thậm chí phải tạm dừng mọi hoạt động của các ban ngành, phải sám hối và điều chỉnh lại thời khóa tu tập đã quen thuộc.
Tóm lại, người Phật tử chân chính nên hướng đến việc sống bằng Phật Tâm, phát triển tín tâm và thực hành giáo lý sâu sắc, vi diệu của đạo Phật trong đời sống hàng ngày.
Để hiểu sâu hơn về ý nghĩa và ứng dụng của những lời dạy này trong cuộc sống, mời bạn khám phá thêm các bài viết khác trong chuyên mục Đạo phật.
