Đức Phật đã dùng hình ảnh những loại ngựa khác nhau để ví von cho sự phản ứng của con người trước lời dạy. Hiểu được những ví dụ này, chúng ta có thể suy ngẫm về cách mình tiếp nhận chánh pháp và tìm thấy con đường tu tập phù hợp, như lời dạy trên chiasedaophat.com.
Trong quá trình hoằng pháp sau khi thành đạo, Đức Phật đã nhiều lần dùng hình ảnh loài ngựa để dạy dỗ các đệ tử.
Đức Phật đã chỉ ra bốn hạng ngựa hay:
1. Ngựa nhạy bén với roi: Vừa thấy bóng roi đã lập tức chạy. Điều này ví như người nghe tin có người thân qua đời liền lập tức tỉnh ngộ và bắt đầu tu tập, đạt được kết quả tốt.
2. Ngựa sợ roi có đinh nhọn: Không sợ bóng roi, chỉ sợ khi roi có đóng đinh nhọn thúc vào người. Tương tự, người này sau khi nghe tin có người qua đời, sẽ lập tức tỉnh ngộ, chuyên tâm tu tập và đạt kết quả tốt.
3. Ngựa chờ roi đâm vào thịt: Chỉ sợ khi roi đã đâm vào thịt. Điều này ví như người khi chứng kiến người thân qua đời ngay trước mắt, mới thực sự tỉnh ngộ, tinh cần tu tập và đạt được kết quả tốt.
4. Ngựa chờ roi đâm thấu xương: Chỉ sợ khi roi đã đâm thấu tận xương tủy. Điều này giống như người chỉ khi bản thân mắc bệnh hiểm nghèo, mới thực sự tỉnh ngộ và chuyên tâm tu tập.
(Trích Tương Ưng Bộ – Kinh Gậy thúc ngựa).
Ảnh minh họa.
Một lần nọ, một thanh niên tên là Kesy đã đến thăm Đức Phật. Nhận thấy Kesy làm nghề huấn luyện ngựa, Đức Phật đã hỏi thăm về chuyên môn của anh.
Kesy tự tin chia sẻ về phương pháp của mình:
– Bạch Thế Tôn, con thường phân loại ngựa thành bốn hạng:
1. Hạng ngựa thuần phục bằng lời nhẹ nhàng: Loại ngựa này có thể được điều khiển chỉ bằng những lời nói êm ái.
2. Hạng ngựa thuần phục bằng lời nghiêm khắc: Loại ngựa này cần đến những lời nói cứng rắn, dứt khoát hơn để kiểm soát.
3. Hạng ngựa thuần phục bằng cả hai phương pháp: Đối với những con ngựa này, cần kết hợp cả lời nói mềm mỏng và nghiêm khắc.
4. Hạng ngựa bất trị: Loại ngựa này hoàn toàn không thể thuần phục được. Với chúng, cách duy nhất là giết thịt để tránh làm tổn hại danh tiếng của người huấn luyện.
Sau đó, Kesy hỏi Đức Phật về cách Ngài giáo hóa các đệ tử. Đức Phật đáp rằng, Ngài cũng phân loại chúng đệ tử thành bốn hạng:
1. Hạng người tiếp nhận lời dạy mềm mỏng: Khi được chỉ dạy về những hành động thiện lành nơi thân, khẩu, ý và những quả báo tốt đẹp ở các cõi trời, cõi người, họ sẽ chuyên tâm tu tập.
2. Hạng người tiếp nhận lời dạy nghiêm khắc: Khi được chỉ dạy về những hành động bất thiện nơi thân, khẩu, ý và những hậu quả xấu ở ba đường ác, họ sẽ biết cách tránh xa.
3. Hạng người tiếp nhận cả hai loại lời dạy: Bao gồm những người có thể tiếp nhận cả lời khuyên nhủ nhẹ nhàng lẫn những lời răn đe nghiêm khắc.
4. Hạng người bất trị: Đối với những người không thể giáo hóa bằng bất kỳ phương pháp nào, Đức Phật cũng nói rằng họ cần phải “giết đi”.
Nghe đến đây, Kesy tỏ ra bối rối và hỏi:
– Thưa Thế Tôn, tại sao lại nói “giết đi”? Chẳng phải Ngài luôn dạy chúng con không sát sinh đó sao?
– Này chàng trai, trong giáo pháp của Ta, “giết đi” có nghĩa là không còn quan tâm nữa. Điều đó có nghĩa là người đó không còn xứng đáng để Ta dành thời gian dạy dỗ hay nhắc nhở nữa.
(Trích Tương Ưng Bộ kinh).
Những bài học sâu sắc từ Đức Phật qua hình ảnh loài ngựa vẫn còn vang vọng, mời bạn tiếp tục khám phá thêm nhiều kiến thức giá trị trong chuyên mục Đạo phật.
