Trong bối cảnh của một quốc gia đa dạng tôn giáo, Indonesia đang tìm cách củng cố bản sắc dân tộc bằng cách khôi phục lại những giá trị cốt lõi của Học thuyết Pancasila. Nền tảng tư tưởng này, vốn đã định hình nên quốc gia từ buổi sơ khai, cam kết thúc đẩy sự hài hòa giữa các tín ngưỡng và xây dựng một xã hội công bằng. Để tìm hiểu sâu hơn về hành trình này, hãy ghé thăm Chiasedaophat.
Học thuyết Pancasila: Nền tảng tư tưởng và sự hồi sinh tại Indonesia
Tổng thống Indonesia Joko Widodo, một người Hồi giáo ôn hòa với sự ủng hộ rộng rãi từ các cộng đồng tôn giáo thiểu số, đang nỗ lực hồi sinh “Học thuyết Pancasila” – ý thức hệ sáng lập của quốc gia – tại quốc gia Hồi giáo đông dân nhất thế giới.
“Học thuyết Pancasila”, có nghĩa là “5 Nguyên tắc” trong tiếng Java, là nền tảng cho một quốc gia Indonesia hiện đại, đảm bảo sự tự do tín ngưỡng thực sự. Năm nguyên tắc cốt lõi bao gồm:
- Tin vào một đấng Thiên Chúa duy nhất.
- Nhân loại công bằng và văn minh.
- Quốc gia Indonesia thống nhất.
- Dân chủ.
- Công lý xã hội cho tất cả mọi người.
Chính phủ Indonesia công nhận 6 tôn giáo chính thức: Hồi giáo, Thiên Chúa giáo, Tin Lành, Ấn Độ giáo (trường phái Bali), Phật giáo và Khổng giáo. Hầu hết công dân Indonesia phải chọn một trong các tôn giáo này để ghi trên Chứng minh nhân dân. Học thuyết này được xem là yếu tố then chốt cho sự ổn định tương đối của Indonesia kể từ khi giành độc lập, hứa hẹn một quốc gia thống nhất và công bằng.
Tổng thống đầu tiên của Indonesia, Sukarno, người Hồi giáo Sunni với mẹ là tín đồ Hindu giáo, đã thiết lập “Học thuyết Pancasila” và tích hợp vào Hiến pháp. Theo nhà sử học Robert Elson, Sukarno mong muốn Indonesia không bị chia rẽ bởi tư tưởng, tôn giáo hay sắc tộc.
Trong suốt ba thập kỷ cầm quyền của Tướng Suharto, “Học thuyết Pancasila” được sử dụng như một công cụ tuyên truyền. Tuy nhiên, sau khi nền dân chủ được thiết lập vào năm 1999, học thuyết này dần mất đi sự tín nhiệm do gắn liền với chế độ độc tài.
Tình hình thay đổi vào tháng 04 năm ngoái khi Basuki Tjahaja Purnama (Ahok), Thống đốc Jakarta gốc Hoa và là người Thiên Chúa giáo, đối mặt với chiến dịch tranh cử mà bản sắc Hồi giáo đóng vai trò quan trọng, dẫn đến thất bại trong nỗ lực tái đắc cử. Sau đó, Ahok bị kết án tù vì tội báng bổ kinh Qur’an.
Trước nguy cơ gia tăng của chính trị bản sắc Hồi giáo, Tổng thống Joko Widodo đã khởi động chiến dịch hồi sinh “Học thuyết Pancasila”. Ngày 01/06, ngày Sukarno công bố nguyên tắc này năm 1945, được tuyên bố là ngày lễ quốc gia. Một nhóm ủng hộ “Học thuyết Pancasila” với sự tham gia của các cộng đồng tôn giáo khác nhau đã được thành lập, và học thuyết này được đưa vào giảng dạy trong các trường học.
Tổng thống Widodo đã kêu gọi các nhà lãnh đạo tôn giáo, giáo dục, truyền thông, quân đội, cảnh sát và mọi tầng lớp xã hội cùng nhau bảo vệ “Học thuyết Pancasila” và lối sống của Indonesia.
Tổ chức Hồi giáo lớn nhất Nahdlatul Ulama (NU) cũng đã ủng hộ “Học thuyết Pancasila” nhằm ngăn chặn người Hồi giáo Indonesia gia nhập các nhóm cực đoan hơn.
Từ tháng 07 năm ngoái, Tổng thống Widodo đã ban hành Sắc luật Đặc biệt (Perppu), cho phép Bộ Tư pháp và Nhân quyền giải tán các nhóm chống lại “Học thuyết Pancasila”. Ngày 19/07/2017, Hizbut Tahrir, một tổ chức Hồi giáo với mục tiêu thiết lập luật Hồi giáo toàn cầu, đã bị cấm hoạt động.
Theo Bộ Tư pháp và Nhân quyền Indonesia, lệnh cấm Hizbut Tahrir nhằm bảo vệ sự đoàn kết dân tộc. Sắc lệnh này cho phép chính phủ cấm các tổ chức đi ngược lại Hiến pháp và “Học thuyết Pancasila”. Biện pháp này được thực hiện sau nhiều tháng căng thẳng giữa các phe phái, ảnh hưởng đến hình ảnh Indonesia là một quốc gia Hồi giáo ôn hòa.
Hizbut Tahrir, cùng với các tổ chức như Mặt trận Người Bảo vệ Hồi giáo (IDF), bị cáo buộc kích động các cuộc biểu tình ở Jakarta. Tổ chức này, với hàng chục nghìn thành viên tại Indonesia, cũng bị cấm hoặc hạn chế hoạt động ở một số quốc gia khác.
Lệnh cấm Hizbut Tahrir được viện dẫn trong vụ án ngày 22/06/2018, khi Tòa án Indonesia tuyên án tử hình giáo sĩ Aman Abdurrahman vì chủ mưu vụ tấn công khủng bố tại quán cà phê Starbucks ở Jakarta năm 2016, làm 4 người thiệt mạng. Vụ tấn công này ban đầu được một nhóm thuộc “Nhà nước Hồi giáo” (IS) ở Đông Nam Á nhận trách nhiệm.
Tuy nhiên, một số ý kiến bày tỏ lo ngại về tính chủ quan trong việc xác định các hành vi chống lại “Học thuyết Pancasila”, và e ngại rằng học thuyết này có thể bị lạm dụng như thời Suharto để đàn áp bất đồng chính kiến.
Trước năm 1998, ông Dwan Andhika từng nhận định với Global Peace Foundation (GPF) rằng “Học thuyết Pancasila” chỉ là một công cụ chính trị của chính phủ.
Hiện tại, các tín đồ tôn giáo thiểu số như Thiên Chúa giáo, Ấn Độ giáo và Phật giáo đa phần ủng hộ nỗ lực của Tổng thống Widodo trong việc nâng cao nhận thức về “Học thuyết Pancasila”. Tại các chùa Phật giáo ở Bandung, các biểu ngữ kêu gọi tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng của các dân tộc thiểu số theo nguyên tắc của học thuyết này đã được treo lên.
“Học thuyết Pancasila” cũng là một yếu tố quan trọng trong chiến dịch tái tranh cử Tổng thống năm 2019 của ông Widodo. Bên cạnh việc tăng cường các biện pháp chống khủng bố, Tổng thống đã đưa ra lựa chọn bất ngờ khi chọn Ma’ruf Amin, người đứng đầu ban cố vấn của Nahdlatul Ulama (NU), làm liên danh tranh cử.
Phần lớn người dân Indonesia tin rằng việc đề cao “Học thuyết Pancasila” sẽ giúp quốc gia cân bằng giữa cam kết tôn giáo và bản sắc thế tục.
Vân Tuyền (Nguồn: Religion News Service)
Học thuyết Pancasila đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự đoàn kết và đa dạng tôn giáo tại Indonesia, và nếu bạn quan tâm đến những giá trị hướng đến sự hòa hợp và an lạc, hãy cùng khám phá sâu hơn về Đạo phật.
