Đôi khi, hành động được xem là bản năng hoặc đạo đức lại ẩn chứa những tầng nghĩa phức tạp, đòi hỏi sự thấu suốt sâu sắc về hoàn cảnh và lòng từ bi. Liệu việc buông bỏ một sự sống đau khổ có phải là sự tước đoạt hay là một món quà giải thoát? Khám phá những góc nhìn mới mẻ về ý nghĩa thực sự của việc làm điều đúng đắn tại chiasedaophat.com.
Thiện là hành động không gây hại cho bản thân và người khác. Tuy nhiên, để một hành động thực sự là thiện, nó cần được thực hiện đúng thời điểm, đúng hoàn cảnh và đúng với bản chất của vấn đề.
Hãy xem xét trường hợp một bệnh nhân đang trong cơn thập tử nhất sinh, đau đớn tột cùng. Việc duy trì sự sống bằng máy thở oxy có thể chỉ kéo dài thêm sự khổ sở cho cả người bệnh và gia đình. Nếu người bệnh, trong lúc còn minh mẫn, yêu cầu người thân hoặc bác sĩ rút ống thở để họ được ra đi thanh thản, đó là một yêu cầu chính đáng.
Ảnh minh hoạ.
Trong tình huống này, nếu người thân vì sợ mang tội sát sinh mà từ chối yêu cầu của người bệnh, thì hành động đó chưa hẳn đã là đúng đắn. Bởi lẽ, họ hiểu rằng việc tiếp tục kéo dài sự sống chỉ mang lại đau khổ triền miên cho tất cả mọi người, không mang lại bất kỳ lợi ích nào. Do đó, dù việc rút ống thở có thể được xem là sát sinh về mặt hình thức, nhưng trong bối cảnh cụ thể này, nó lại là một hành động mang tính nhân đạo và tốt đẹp.
Việc tu học đòi hỏi sự nhận thức đúng đắn và hành động phù hợp, được gọi là sống đúng và sống tốt. Hành động tốt bắt nguồn từ nhận thức đúng, nhưng tính đúng-tốt của nó phải dựa trên sự phù hợp với từng hoàn cảnh thực tế, chứ không phải là một nguyên tắc hay quan niệm cố định. Không thể áp dụng việc rút ống thở cho mọi bệnh nhân nặng, bởi mỗi trường hợp đều có những đặc thù riêng.
Tương tự, trong nghi thức tụng kinh hộ niệm cho người sắp lâm chung, nếu người đó mong muốn được nghe kinh Phật để tâm hồn thanh thản khi ra đi, thì việc hộ niệm là đúng lúc, đúng chỗ và đúng với mong cầu của họ. Tuy nhiên, nếu người sắp chết lại không muốn bị làm phiền bởi tiếng tụng kinh ồn ào và chỉ mong muốn sự tĩnh lặng, thì việc để họ yên tĩnh lại là điều nên làm. Cố chấp thực hiện việc hộ niệm trong trường hợp này sẽ trở thành sai lầm, vì nó không còn phù hợp với thời điểm, hoàn cảnh và mong muốn của người bệnh, dẫn đến việc làm phiền họ thay vì giúp họ an tâm.
Nói tóm lại, một hành động chỉ được xem là THIỆN khi nó được thực hiện đúng thời điểm (thời), đúng hoàn cảnh (vị) và đúng với bản chất của vấn đề (tính).
Ngược lại, nếu cùng một hành động đó nhưng lại được thực hiện sai thời điểm, sai hoàn cảnh, hoặc sai với bản chất của vấn đề, thì nó sẽ trở thành ÁC.
Do đó, việc đánh giá một hành động là Thiện hay Ác phụ thuộc vào cách thức hành động đó được thực hiện trong từng tình huống cụ thể, chứ không thể áp dụng một cách máy móc theo những khuôn mẫu cứng nhắc.
Thiện-ác, đúng-sai chỉ có thể được nhận định rõ ràng và minh bạch trong từng trường hợp, từng hoàn cảnh cụ thể, dựa trên các yếu tố thời-vị-tính. Chúng ta không nên đánh giá dựa trên những định nghĩa đạo đức khô khan, đã lỗi thời nhưng lại được số đông chấp nhận một cách mù quáng.
Để hiểu sâu hơn về cách phân biệt thiện ác, đúng sai trong từng hoàn cảnh theo góc nhìn nhà Phật, mời quý vị khám phá thêm các bài viết trong chuyên mục Đạo phật.
