Từ nền tảng học thuật uyên bác, Học viện Phật giáo Việt Nam tại TP.HCM đã vững bước phát triển, trở thành trung tâm đào tạo và nghiên cứu Phật học hàng đầu. Hành trình hơn bốn thập kỷ này đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ, mở rộng quy mô đào tạo và chuyên môn, khẳng định vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy tri thức Phật giáo. Khám phá thêm về chặng đường đầy ý nghĩa này tại Chia sẻ Đạo Phật.
Học viện Phật giáo Việt Nam tại TP.HCM
Những Thành Tựu Nổi Bật Trước Thềm Vesak 2025
Được thành lập trong bối cảnh đất nước Việt Nam vừa thống nhất, Học viện Phật giáo Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh, tiền thân là trường Cao cấp Phật học Việt Nam, đã kế thừa và phát huy tinh thần học thuật từ Đại học Vạn Hạnh (1964-1975). Đại học Vạn Hạnh từng là một cơ sở giáo dục đại học đa ngành có ảnh hưởng sâu rộng. Sau hơn bốn thập kỷ hình thành và phát triển, Học viện Phật giáo Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh đã từng bước khẳng định vị thế là một trung tâm đào tạo, giáo dục và nghiên cứu Phật học hàng đầu cả nước.
Năm 1997, trường Cao cấp Phật học Việt Nam chính thức đổi tên thành Học viện Phật giáo Việt Nam. Đây là một dấu mốc quan trọng, xác định rõ vai trò của Học viện không chỉ là nơi đào tạo đại học và sau đại học mà còn là trung tâm nghiên cứu Phật học chuyên sâu. Từ một khoa ban đầu, Học viện nay đã phát triển lên 13 khoa chuyên môn. Các khoa này bao gồm những lĩnh vực đậm nét Phật giáo như Khoa Phật giáo Việt Nam, Khoa Pali, Khoa Sanskrit, Khoa Hán văn, Khoa Lịch sử Phật giáo, Khoa Triết học Phật giáo, cùng các khoa liên kết với ngành khoa học xã hội và nhân văn như Khoa Y học cổ truyền, Khoa Giáo dục mầm non. Sự mở rộng này đánh dấu bước chuyển mình của Học viện, chính thức trở thành một đại học Phật giáo đa ngành.
Một thành tựu đáng chú ý khác là việc thiết lập mô hình đào tạo sau đại học với hai bậc Thạc sĩ và Tiến sĩ Phật học. Gần đây, Học viện đã vinh danh tân Tiến sĩ đầu tiên tốt nghiệp sau bốn năm nghiên cứu và tu học. Đây là một cột mốc quan trọng trong sự nghiệp giáo dục Phật giáo tại Việt Nam, khẳng định năng lực học thuật của Học viện và hoàn thiện chức năng đào tạo theo chuẩn của một cơ sở giáo dục đại học.
Trước thềm Đại lễ Vesak 2025, Học viện ghi nhận nhiều thành tựu học thuật đáng khích lệ:
- Hoàn thành 7 đề tài nghiên cứu cấp Học viện, bao gồm các công trình có giá trị như “Ảnh hưởng Phật giáo trong văn học dân gian Nam Bộ” và “Triết học Phật giáo thời Lý-Trần dưới góc nhìn hiện đại”.
- Xuất bản Tạp chí Nghiên cứu Phật học, nhận được đánh giá cao từ Hội đồng chức danh Nhà nước.
- Tổ chức thành công nhiều hội thảo quốc tế, tiêu biểu là “Phật giáo trong thế giới đương đại” (2023) và “Kết nối học thuật Á – Âu trong nghiên cứu Phật học” (2024).
- Ký kết hợp tác đào tạo liên thông Cao đẳng Phật học với Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Đồng Nai, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và mở rộng mạng lưới giáo dục Phật học trong nước.
- Thiết lập các chương trình trao đổi học giả và ký kết hợp tác với các trường Phật học quốc tế danh tiếng như Đại học Mahachulalongkorn (Thái Lan), Đại học Nalanda (Ấn Độ), Đại học Ryukoku (Nhật Bản), và Phật học viện Viên Quang (Đài Loan).
Những thành tựu này góp phần củng cố vai trò học thuật của Học viện Phật giáo Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh, không chỉ trong phạm vi Phật giáo Việt Nam mà còn trên trường quốc tế.
Nền Giáo Dục: Kế Thừa và Phát Triển
Học viện Phật giáo Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh là một điển hình trong việc kết hợp các giá trị truyền thống với phương pháp hiện đại trong nghiên cứu Phật học. Từ nhiệm vụ ban đầu là đào tạo Kinh-Luật-Luận dựa trên các văn hệ cổ điển như Pali, Sanskrit, Hán văn, Học viện đã dần xây dựng chương trình đào tạo theo chuẩn mực, có hệ thống, và đề cao sự hài hòa giữa nghiên cứu Phật học và thực hành Phật Pháp.
Bên cạnh việc mở rộng đào tạo liên ngành, Học viện vẫn duy trì và phát triển các khoa chuyên sâu như Phật học Pali, Sanskrit, Triết học Phật giáo, Luật học Phật giáo. Đây là những lĩnh vực nền tảng, then chốt trong việc bảo tồn kinh tạng, giới luật và hệ thống tư tưởng Phật giáo của các hệ phái. Học viện cũng tập trung giảng dạy các bộ luận giải cổ như Thanh Tịnh Đạo, Trung Quán Luận, Câu Xá Luận, dưới sự hướng dẫn của các giảng viên đến từ ba truyền thống Phật giáo tại Việt Nam: Bắc truyền, Nam truyền và Khất Sĩ.
Đồng thời, Học viện không ngừng cập nhật các phương pháp nghiên cứu tiên tiến, liên kết Phật học với Triết học phương Tây và các ngành khoa học xã hội, nhân văn. Mục tiêu là ứng dụng tinh thần Phật pháp vào đời sống hiện đại một cách thiết thực. Việc thành lập các nhóm nghiên cứu chuyên đề, tổ chức tọa đàm học thuật, bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm định kỳ, mời giảng viên quốc tế và biên soạn giáo trình Anh-Việt đã tạo nên một môi trường nghiên cứu cởi mở và năng động.
Thông qua những đổi mới trong quá trình phát triển, Học viện Phật giáo Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước xây dựng và định hình một cơ sở nghiên cứu Phật học vững chắc về nền tảng truyền thống, đồng thời linh hoạt tiếp nhận những thay đổi của thời đại trong lĩnh vực học thuật.
Đào Tạo Đức – Trí – Hành
Mục tiêu đào tạo của Học viện là trang bị cho Tăng Ni sinh kiến thức Phật học vững vàng và khả năng ứng dụng giáo lý vào đời sống thực tiễn. Chương trình đào tạo, từ cử nhân đến tiến sĩ, được thiết kế bài bản, kết hợp lý thuyết và thực hành, nhằm giúp Tăng Ni sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ và kỹ năng hoằng pháp. Để đáp ứng yêu cầu này, nền giáo dục Phật giáo Việt Nam cần phát huy những nguyên lý giáo dục Phật giáo truyền thống, kết hợp với giáo dục học đường hiện đại, phù hợp với xu hướng hội nhập.
Bên cạnh đó, các yếu tố xã hội có thể tác động tiêu cực đến môi trường giáo dục Phật học ngày càng gia tăng. Sự cám dỗ từ danh vọng, quyền lực, vật chất, hay những ảnh hưởng tiêu cực từ thời đại như game online, phim ảnh độc hại, lạm dụng mạng xã hội… đòi hỏi các giải pháp phù hợp. Một trong những phương pháp hiệu quả là áp dụng chế độ nội trú cho Tăng Ni sinh trong quá trình theo học Phật pháp. Biện pháp này đã được chư Tôn đức quan tâm từ Phong trào Chấn hưng Phật giáo do Tổ Khánh Hòa khởi xướng vào năm 1920. Sự ra đời của các trường Phật học như Lưỡng Xuyên (Trà Vinh), Sùng Đức, Mai Sơn, Nam Việt – chùa Ấn Quang (Sài Gòn) đã đào tạo nên nhiều bậc Tăng tài lãnh đạo Giáo hội. Ngày nay, Giáo hội Phật giáo Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh xây dựng các trường lớp nội trú, tạo môi trường thuận lợi, lành mạnh, giúp Tăng Ni sinh chuyên tâm học tập, tu tập giới-định-tuệ và trau dồi đạo đức.
