Tháng 7 âm lịch, hay còn gọi là tháng cô hồn, mang theo những câu chuyện tâm linh sâu sắc, nơi ranh giới giữa cõi âm và dương dường như mỏng manh hơn. Lịch sử và tín ngưỡng dân gian đan xen, lý giải nguồn gốc của những nghi lễ được truyền từ đời này sang đời khác, thể hiện lòng nhân ái và sự tôn trọng đối với thế giới vô hình. Khám phá sâu hơn về nét văn hóa độc đáo này, bạn có thể tìm hiểu thêm tại Chia sẻ Đạo Phật, nơi vén màn bí ẩn về những tập tục tưởng chừng đơn giản nhưng chứa đựng triết lý nhân sinh sâu xa.
Quan niệm về tháng cô hồn và ý nghĩa tháng 7 âm lịch
Theo quan niệm dân gian, tháng 7 âm lịch thường được xem là tháng của những linh hồn chưa siêu thoát, vì vậy nhiều người kiêng kỵ các việc trọng đại. Ảnh: Internet.
Khái niệm “tháng cô hồn” bắt nguồn từ tín ngưỡng dân gian, đặc biệt là ảnh hưởng từ Đạo giáo Trung Quốc. Theo quan niệm này, vào ngày mùng 2 tháng 7 âm lịch, Diêm Vương sẽ mở Quỷ Môn Quan để các linh hồn đói khát được trở về dương gian, và cánh cửa này sẽ đóng lại vào đêm 14 tháng 7 âm lịch. Trong khoảng thời gian này, người sống thường thực hiện các nghi thức cúng tế như cháo, gạo để mong các cô hồn không quấy nhiễu cuộc sống.
Tại Việt Nam, tục cúng cô hồn đã trở thành một nét văn hóa tâm linh truyền thống, thể hiện sự kế thừa và phát triển qua nhiều thế hệ. Quan niệm cho rằng con người gồm hai phần: thể xác và linh hồn. Khi một người qua đời, phần hồn vẫn tiếp tục tồn tại, có người được đầu thai, có người trở thành cô hồn nơi địa ngục. Lễ cúng cô hồn thường kéo dài suốt tháng 7 âm lịch, với thời gian và hình thức cụ thể có thể thay đổi tùy theo từng gia đình và vùng miền.
Do quan niệm tháng 7 âm lịch là tháng của những điều không may mắn, nhiều người dân thường tránh thực hiện các công việc quan trọng như cưới hỏi, động thổ xây dựng, mua sắm lớn hay xuất hành xa trong tháng này.
Tháng 7 âm lịch: Lễ Vu Lan và ý nghĩa báo hiếu trong Phật giáo
Tuy nhiên, theo quan điểm của Phật giáo, tháng 7 âm lịch mang một ý nghĩa sâu sắc hơn, đặc biệt là liên quan đến Lễ Vu Lan – mùa báo hiếu.
Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Trưởng Ban Hoằng pháp Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, giải thích rằng khái niệm “cô hồn” chỉ là một phần nhỏ trong các nghi lễ lớn của Phật giáo. Phật giáo đề cao Tứ ân, bao gồm ơn Tam Bảo, ơn quốc gia xã hội, ơn cha mẹ sinh thành và thầy cô dạy bảo, cùng ơn tất cả chúng sinh.
Trong tháng 7 âm lịch, Phật giáo đặc biệt nhấn mạnh ơn sinh thành của cha mẹ. Chính vì vậy, dân gian có câu “cúng cả năm không bằng Rằm tháng 7”, ám chỉ tầm quan trọng của việc báo hiếu.
Tháng 7 âm lịch còn được gọi là tiết xá tội vong nhân. Theo giáo lý nhà Phật, nhờ hồng ân Tam Bảo, các vong linh đang chịu khổ đau ở cõi giới khác có cơ hội được siêu thoát. Khi Phật giáo du nhập vào Việt Nam, tín ngưỡng báo hiếu tổ tiên, ông bà, cha mẹ đã hòa quyện với tinh thần hiếu nghĩa của Lễ Vu Lan.
Lễ Vu Lan không chỉ là dịp để tưởng nhớ tổ tiên mà còn thể hiện tinh thần từ bi, yêu thương vạn vật của Phật giáo, bao gồm cả những linh hồn không nơi nương tựa. Ảnh: Internet.
Phật giáo dạy về lòng yêu thương đối với tất cả chúng sinh, không phân biệt. Điều này bao gồm cả những người không có mồ mả, không người thờ cúng, hay còn gọi là cô hồn. Theo quan niệm nhân quả, nếu khi còn sống ông bà, cha mẹ có những nghiệp lực “có tội”, khi xuống âm phủ họ cũng có thể chịu cảnh khổ đau và được những cô hồn khác giúp đỡ.
Vì vậy, khi thực hiện các nghi lễ cúng bái cho tổ tiên, ông bà, cha mẹ, người ta thường cúng chung cho cả những cô hồn khác. Hành động này vừa thể hiện lòng hiếu thảo, vừa lan tỏa phước lành đến tất cả chúng sinh, mong muốn mọi người cùng được hưởng sự ấm no và siêu thoát.
Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm khẳng định rằng, trong kinh điển Phật giáo không hề có khái niệm “tháng cô hồn”.
Việc cúng vào dịp Rằm tháng 7, bên cạnh mục đích tri ân, báo hiếu tổ tiên, ông bà, cha mẹ, còn mang tinh thần yêu thương muôn loài của Phật giáo. Do đó, việc cúng tế cũng được mở rộng cho cả những cô hồn không nơi nương tựa.
Đối với người Phật tử chân chính, ngày Rằm tháng 7 là ngày Tăng tự tứ, ngày Tăng thêm tuổi hạ và ngày Phật hoan hỷ. Đây là thời điểm để mỗi người trau dồi, vun bồi thêm tâm hiếu và hạnh hiếu. Hoạt động “thí thực cô hồn” trong dịp này cũng là một hành động bố thí, giúp các cô hồn được no đủ, nhưng đây chỉ là một nghi lễ phụ trợ trong mùa lễ Vu Lan.
Khi thực hành bố thí, đặc biệt là “thí thực”, lễ phẩm chủ yếu nên là thực phẩm. Cần tránh việc quá lãng phí vào vàng mã hoặc rải tiền lẻ, mà nên tập trung vào ý nghĩa thực sự của việc sẻ chia và giúp đỡ.
Khám phá sâu hơn về ý nghĩa thực sự của tháng 7 âm lịch và những giáo lý quan trọng trong Đạo phật.
