Từ thuở sơ khai, tiếng chuông và mõ đã vang vọng trong không gian thiền môn, đánh dấu những khoảnh khắc linh thiêng và chỉ dẫn cho đại chúng. Chiasedaophat không chỉ là nơi cung cấp các pháp khí này mà còn là điểm tựa tinh thần, giúp bạn khám phá sâu hơn về ý nghĩa và cách thức sử dụng chúng trong các nghi lễ Phật giáo truyền thống.
Ý nghĩa sâu sắc của chuông và mõ trong nghi lễ Phật giáo
Chuông, một pháp khí cổ xưa trong Phật giáo, có nguồn gốc từ thời Đức Phật. Theo Kinh A Hàm, quyển 24, Đức Phật đã chỉ dạy Ngài A Nan đánh chuông để triệu tập chúng tăng. Tương tự, trong Kinh Thủ Lăng Nghiêm, phần “Kích Chung Nghiệm Thường”, Phật sai La Hầu La đánh chuông để Ngài A Nan chứng nghiệm tánh nghe.
Trong thiền môn, có ba loại chuông chính thường được sử dụng:
- Hồng Chung (Phạn chung, Hoa chung, Cự chung, Đại chung): Loại chuông này thường vang lên trong các thời khóa công phu khuya, chuông trống Bát nhã, và trong các đại trai đàn chẩn tế, còn được gọi là chuông U Minh.
- Chuông Bảo Chúng (Hoán chung, Tiểu chung, Bán chung): Dùng để báo hiệu cho đại chúng trong các trường hợp như chỉ tịnh, thức chúng, họp chúng, chấp tác, nghe pháp, học tập.
- Chuông Gia Trì: Thường được đặt cùng với mõ tại chánh điện, trước bàn Phật, dùng trong các buổi tụng kinh hàng ngày. Chuông Gia Trì có công dụng cảnh tỉnh, nhắc nhở và báo hiệu cho đại chúng giữ gìn tam nghiệp (thân, khẩu, ý) trước và trong khi hành lễ. Người đảm nhiệm việc đánh chuông này được gọi là Duy na, có vai trò điều khiển buổi lễ một cách trang nghiêm và đúng pháp.
Mõ, cũng là một pháp khí lâu đời, được cho là có nguồn gốc từ thời nhà Đường, Trung Quốc, dựa trên ghi chép trong bộ sách “Sắc Tu Thanh Quy Pháp Khí” về hình tượng con cá trên mõ.
Có hai loại mõ phổ biến trong thiền môn:
- Mõ hình bầu dục (hình tròn như vảy cá): Thường dùng trong các thời khóa lễ sớm tối, giúp đại chúng tụng niệm theo một nhịp điệu thống nhất. Người đánh mõ, gọi là duyệt chúng, có nhiệm vụ tạo sự hoan hỷ và đồng đều trong pháp sự.
- Mõ hình điếu (hình con cá dựng đứng hoặc treo): Loại mõ này thường được treo tại nhà bếp để báo hiệu giờ trai hoặc khi làm việc. Ngoài ra, còn có loại mõ rất nhỏ dùng cho đại chúng trong lúc kinh hành.
Kích thước mõ có thể đa dạng, nhưng điểm chung là đều được tạc hình con cá. Hình tượng này mang ý nghĩa nhắc nhở mọi người luôn tỉnh thức, tinh tấn tu tập, không lơ là như loài cá vốn không ngủ.
Ý nghĩa và cách thức sử dụng chuông mõ
Ý nghĩa cốt lõi của chuông và mõ là công năng cảnh tỉnh, nhắc nhở mọi người luôn giữ chánh niệm, thu nhiếp ba nghiệp thân, khẩu, ý cho thanh tịnh, đặc biệt là trước và trong khi hành lễ. Một buổi lễ trang nghiêm, thanh tịnh phụ thuộc vào sự tự điều chỉnh của mỗi cá nhân, cả về nội dung (tâm thức hướng về lời kinh, tiếng kệ, không để tâm phóng dật) lẫn hình thức (giữ gìn oai nghi đi, đứng, ngồi và lắng nghe theo hiệu lệnh của chuông mõ).
Cách thức đánh chuông mõ:
Quy trình đánh chuông mõ thường tuân theo một trình tự nhất định, thể hiện ý nghĩa sâu sắc:
- Tiên khởi tam: Bắt đầu bằng 3 tiếng chuông và 3 tiếng mõ.
- Giữ nhịp: Tiếp theo là 3 tiếng chuông và 3 tiếng mõ, giữ khoảng cách đều đặn.
- Dứt tứ: Kết thúc bằng 4 tiếng mõ với nhịp điệu đặc biệt (hai tiếng giữa nhanh, tiếng sau và tiếng cuối chậm hơn), thể hiện ý nghĩa “vô tam ra tứ”.
Trước khi thỉnh chuông, người Duy na sẽ gõ nhẹ hai tiếng vào miệng chuông. Hai tiếng gõ này mang ý nghĩa cảnh báo, thông báo đã đến giờ hành lễ và nhắc nhở đại chúng tập trung vào hơi thở, giữ chánh niệm.
Ba tiếng chuông và ba tiếng mõ đầu tiên tượng trưng cho việc chúng sinh tạo tác ác nghiệp do ba nghiệp thân, khẩu, ý, dẫn đến đọa lạc vào ba đường dữ (Địa ngục, Ngạ quỷ, Súc sanh). Đồng thời, nó cũng mang ý nghĩa trừ diệt ba độc tham, sân, si để đạt được ba đức Pháp thân, Bát nhã và Giải thoát. Tóm lại, 3 tiếng chuông là dừng ba nghiệp, 3 tiếng mõ là không đọa vào ba đường dữ hoặc trừ ba độc để đạt ba đức.
Ba tiếng chuông và ba tiếng mõ xen kẽ nhau thể hiện: 3 tiếng chuông là phát nguyện tu tập nơi Tam học (giới, định, huệ), và 3 tiếng mõ là quyết tâm chứng đắc Tam thừa (Thanh văn, Duyên giác, Bồ tát).
Cuối cùng, 4 tiếng mõ (dứt tứ) tượng trưng cho việc tu tập Tứ đế, dứt trừ bốn tướng sanh, lão, bệnh, tử, để chuyển hóa thành Tứ trí (Thành sở tác trí, Diệu quan sát trí, Bình đẳng tánh trí, Đại viên cảnh trí).
Cách thức vô chuông mõ cụ thể:
- Gõ nhẹ vào miệng chuông (hai tiếng)
- Chuông vang 3 tiếng: Boong… boong …boong
- Mõ vang 3 tiếng: Cóc cóc…cóc.
- Chuông và mõ vang xen kẽ: Boong…….cóc… boong……cóc…….boong……cóc
- Mõ vang 4 tiếng (dứt tứ): Cóc… cóc cóc…..cóc.
Quy tắc khi thỉnh chuông mõ:
a. Phần Duy na (người thỉnh chuông):
- Đứng thẳng, giữ thái độ kính cẩn, trang nghiêm.
- Cầm dùi chuông lỏng tay, không nắm quá chặt.
- Gõ hai tiếng cảnh báo vào miệng chuông đều và nhẹ.
- Đánh vào cạnh miệng chuông với lực vừa phải, tránh đánh từ trên xuống gây âm thanh chát chúa.
- Chỉ thỉnh chuông vào những thời điểm thích hợp, không đánh liên tục trong bài kinh.
- Chú ý theo dõi bài kinh để thỉnh chuông đúng lúc, ví dụ: gần cuối câu thứ 3 của “Nam mô đại bi hội thượng Phật Bồ tát”.
- Tránh đánh chuông nhiều lần trong các bài nguyện hương hoặc tán Phật.
b. Phần duyệt chúng (người đánh mõ):
- Đứng trang nghiêm, không vội vàng, thô thiển.
- Giữ nhịp mõ “tiền bần hậu phú” (trước chậm, sau nhanh hơn một chút).
- Không đánh mõ thụt lùi, gây khó khăn cho người tụng niệm.
- Đảm bảo nhịp mõ đều đặn, không quá nhanh hoặc quá chậm.
- Âm lượng vừa phải, không quá lớn cũng không quá nhỏ.
c. Phần đại chúng:
- Lắng nghe và tụng theo nhịp mõ.
- Tránh tụng lớn lấn át tiếng người khác.
- Giữ hòa âm chung.
- Lắng nghe tiếng chuông để biết thời điểm dừng lại.
- Khi nghe tiếng chuông, tập trung tâm ý, giữ chánh niệm.
- Giữ oai nghi đi, đứng, ngồi trang nghiêm, kính cẩn.
Tóm lại, việc ứng dụng đúng cách các nghi lễ, giữ nhịp điệu tụng niệm hài hòa, và thể hiện oai nghi trang nghiêm sẽ không chỉ mang lại lợi lạc cho bản thân mà còn cảm hóa, đem lại sự an lạc cho người khác. Đây là những điều mà người hành lễ cần hết sức lưu tâm và gìn giữ.
Để hiểu rõ hơn về những giá trị tinh thần sâu sắc và cách thực hành trong đời sống tâm linh, mời bạn tiếp tục khám phá chuyên mục Đạo phật.
