Khám phá ý nghĩa phong phú đằng sau khái niệm ‘sơn môn’ trong Phật giáo, từ kiến trúc cổng chùa biểu tượng cho sự giải thoát đến không gian tu tập thanh tịnh, mời bạn tìm hiểu thêm tại Website Chia sẻ Đạo Phật.
Sơn môn Liên Phái.
Sơn môn trong Phật giáo: Ý nghĩa đa dạng và sâu sắc
Trong Phật giáo, thuật ngữ “sơn môn” mang nhiều tầng nghĩa, phản ánh cả về mặt kiến trúc, không gian tu tập lẫn mối liên hệ giữa các dòng truyền thừa.
Kiến trúc cổng chùa: Biểu tượng của Tam Giải Thoát
Trước hết, sơn môn được hiểu là cổng chính của các chùa viện, còn gọi là tam môn hay tam quan. Cấu trúc ba cửa này mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc, đại diện cho Tam Giải Thoát Môn: Không Môn, Vô Tướng Môn và Vô Tác Môn. Đây là ba cánh cửa dẫn đến sự giác ngộ, giúp hành giả vượt thoát khỏi mọi chấp trước và ràng buộc của thế gian.
Không gian tu tập: Chùa viện và ý nghĩa “núi”
Theo nghĩa rộng hơn, sơn môn còn dùng để chỉ chung các chùa viện. Sở dĩ có tên gọi này là vì trong lịch sử Phật giáo, nhiều ngôi chùa thường được xây dựng ở những nơi thâm sơn cùng cốc, xa lánh chốn đô hội ồn ào. Do đó, “sơn môn” (cửa núi) hay “sơn tự” (chùa núi) đã trở thành cách gọi quen thuộc. Dù ngày nay, nhiều chùa viện lớn được kiến tạo ngay tại các khu vực đồng bằng hay đô thị sầm uất, danh xưng “sơn môn” vẫn được duy trì theo lệ cũ, mang theo dấu ấn lịch sử và nét tôn nghiêm vốn có.
Mối liên hệ dòng truyền thừa: Pháp phái và Tổ đình
Một ý nghĩa quan trọng khác của sơn môn là để chỉ các chi phái, pháp phái hay hệ phái trong đạo Phật. Khi một vị thầy tổ khai sáng một dòng truyền thừa từ một ngôi chùa trên núi, ngài sẽ đào tạo nên nhiều thế hệ đệ tử. Những đệ tử này, sau khi kế thừa và hoằng pháp khắp nơi, sẽ quy tụ lại. Ngôi chùa tổ ban đầu trở thành “tổ đình” (còn gọi là bản sơn, sơn môn tổ đình), và những người cùng chung dòng thiền hay truyền thừa sẽ hình thành nên một “sơn môn pháp phái”. Pháp phái này mang những đặc trưng riêng về tư tưởng, đường lối tu tập và phương thức hành đạo, phản ánh giáo lý và tinh thần của vị thầy tổ khai sáng. Ngày nay, các thuật ngữ “sơn môn tổ đình” và “sơn môn pháp phái” được sử dụng phổ biến để nói về sự gắn kết và truyền thừa trong Phật giáo.
Tìm hiểu sâu hơn về các khái niệm và ý nghĩa trong đạo Phật, mời bạn khám phá thêm tại chuyên mục Đạo phật.
