Bằng việc khám phá một vật thể quen thuộc như tờ giấy, chúng ta nhận ra rằng không có gì tồn tại độc lập mà luôn là sự kết nối, đan xen của vô vàn yếu tố. Sự hiển lộ của một sự vật chính là kết quả của cả một chuỗi tương quan, từ ánh sáng, nước, đất đai cho đến công sức lao động. Khám phá sâu hơn về nguyên lý tương tức này, bạn sẽ hiểu thêm về cách vạn vật nương tựa nhau, một hành trình có thể bắt đầu từ những chiêm nghiệm nhỏ bé và dẫn lối đến sự thấu hiểu sâu sắc về cuộc đời, như những gì được chia sẻ tại Chia sẻ Đạo Phật.
Khi chiêm nghiệm sâu sắc về một tờ giấy, ta có thể thấy hình ảnh một đám mây ẩn chứa bên trong. Đám mây là khởi nguồn của mưa, mưa nuôi dưỡng cây cối, và cây cối lại là nguyên liệu tạo nên tờ giấy. Mối liên hệ này cho thấy sự tồn tại của tờ giấy phụ thuộc vào sự tồn tại của đám mây, một minh chứng rõ nét cho nguyên lý tương tức (inter-being) – vạn vật nương tựa lẫn nhau để hiển lộ.
Ảnh minh hoạ.
Tờ giấy có tồn tại trước khi nó được sản xuất hay không? Liệu nó có tự nhiên sinh ra từ hư vô? Câu trả lời là không. Bất cứ sự vật nào cũng đều có nguồn gốc từ những yếu tố khác. Tờ giấy này là kết quả của sự tương tức với ánh nắng mặt trời, cơn mưa, đất đai, quy trình sản xuất tại nhà máy, và cả sức lao động của người công nhân cùng với những gì họ ăn uống mỗi ngày. Do đó, bản chất của tờ giấy là sự tương tức. Khi ta tiếp xúc với tờ giấy, ta đồng thời tiếp xúc với cả vũ trụ bao la đã góp phần tạo nên nó. Trước khi hình thành tại nhà máy, các thành phần cấu tạo nên tờ giấy đã là ánh nắng, cây cối. “Ngày sinh” của tờ giấy thực chất chỉ là “ngày tiếp nối” của những yếu tố đó. Chúng ta không nên bị giới hạn bởi hình tướng bề ngoài, mà cần nhận ra rằng tờ giấy chưa từng thực sự “sinh ra” theo cách thông thường. Nó đã hiện hữu trong các dạng thức khác trước đó, bởi lẽ không có gì có thể đột ngột xuất hiện từ hư vô. Tương tự, con người cũng không thể tự nhiên “trở thành” mà không có quá trình tiếp nối.
Nhiều người lầm tưởng rằng khi chào đời, họ bỗng nhiên “có mặt” và trước đó là “không là gì cả”. Tuy nhiên, khoảnh khắc sinh ra chỉ là một điểm trong dòng chảy tiếp nối liên tục. Thực tế, bạn đã tồn tại trong bụng mẹ suốt chín tháng trước đó. Vì vậy, ngày sinh ghi trên giấy khai sinh chỉ là một mốc thời gian mang tính quy ước, và bản chất sự tồn tại của bạn đã bắt đầu sớm hơn rất nhiều.
Quan niệm rằng bạn bắt đầu tồn tại khi thành hình trong bụng mẹ cũng cần được xem xét kỹ lưỡng hơn. Khi nhìn sâu vào bản chất, ta thấy rằng một nửa yếu tố tạo nên bạn đến từ cha và một nửa còn lại đến từ mẹ. Do đó, ngay cả thời điểm thụ thai cũng là một khoảnh khắc của sự tiếp nối. Thiền tập giúp ta nhìn sâu vào bản thể để thấu suốt bản chất không sinh không diệt, vượt thoát khỏi ảo tưởng về sự khởi đầu và kết thúc tuyệt đối.
Hãy hình dung đại dương với vô số con sóng. Mỗi con sóng có hình dáng, kích thước và vẻ đẹp riêng biệt. Tuy nhiên, khi quan sát hoặc tương tác với bất kỳ con sóng nào, ta luôn nhận ra sự hiện diện của một yếu tố chung: nước. Sóng và nước có mối quan hệ tương tức mật thiết.
Nếu bạn là một con sóng trên đại dương, khi bạn được hình thành, dâng cao rồi lại chìm xuống, bạn biết rằng sự tồn tại của mình sẽ có điểm kết thúc. Nhưng nếu bạn có thể nhận thức và kết nối với nền tảng của mình – là nước – thì mọi nỗi sợ hãi về sự kết thúc sẽ tan biến. Bạn sẽ nhận ra rằng, với tư cách là một con sóng, sự sống của bạn chính là nước. Đây là bản chất của tương tức. Khi ta chỉ sống như một con sóng riêng lẻ mà không nhận ra mình là nước, ta sẽ chìm trong đau khổ. Trên thực tế, mỗi khoảnh khắc trôi qua là một khoảnh khắc của sự tiếp nối, nơi sự sống tiếp diễn dưới một hình thức mới.
Khi một đám mây chuẩn bị tan thành mưa, nó không hề sợ hãi. Đám mây hiểu rằng việc tự do trôi lơ lửng trên bầu trời là một trải nghiệm tuyệt vời, nhưng việc hóa thành cơn mưa tưới mát ruộng vườn và hòa mình vào đại dương cũng đẹp đẽ không kém. Do đó, khoảnh khắc mây biến thành mưa không phải là sự chấm dứt, mà là một sự chuyển tiếp, một sự tiếp nối.
Một số người lầm tưởng rằng họ có thể xóa sổ hoàn toàn sự tồn tại của một cá nhân hay một sự vật. Họ có thể mong muốn tiêu diệt những nhân vật lịch sử vĩ đại như John F. Kennedy, Martin Luther King, hay Mahatma Gandhi, với hy vọng rằng họ sẽ biến mất vĩnh viễn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy rằng khi một người bị sát hại, đôi khi họ lại trở nên có sức ảnh hưởng mạnh mẽ hơn bao giờ hết.
Ngay cả tờ giấy này cũng không thể bị hủy diệt hoàn toàn. Khi ta đốt cháy một tờ giấy, nó không biến mất mà tiếp tục tồn tại dưới các dạng thức khác như hơi nóng, than, và khói. Một phần của tờ giấy đã hòa vào không khí dưới dạng khói, có thể sẽ sớm trở lại thành một giọt mưa. Đây chính là bản chất đích thực của tờ giấy – sự chuyển hóa không ngừng. Việc nắm bắt sự “đến” và “đi” của một tờ giấy là điều khó khăn. Ta nhận ra rằng một phần của nó vẫn còn hiện hữu trên bầu trời dưới hình dạng một đám mây. Vì vậy, ta có thể mỉm cười và nói với tờ giấy: “Hẹn gặp lại bạn trong một hình hài khác, có thể là ngày mai nhé!”
Thấu hiểu sâu sắc về sự tương tức và tiếp nối này sẽ giúp ta vượt thoát khỏi những ảo tưởng về sinh diệt, từ đó tìm thấy sự bình an và hạnh phúc đích thực, hãy cùng khám phá thêm về những giáo lý cao đẹp này trong chuyên mục Đạo phật.
