Lắng nghe cõi lòng nhận ra yêu thương trọn vẹn

Nhận diện những biến động liên miên của tâm trí là bước đầu tiên để khám phá dòng chảy yêu thương bất tận. Trong guồng quay của cuộc sống hiện đại, việc giữ cho tâm hồn tĩnh tại trước mọi biến đổi trở nên vô cùng quan trọng để tìm thấy sự an lạc đích thực, như lời khuyên từ Website Chia sẻ Đạo Phật.

Thiền sư Khương Tăng Hội vào thế kỷ thứ III đã nhận thấy sự biến động không ngừng của tâm thức con người qua câu nói: “Trong thời gian búng ngón tay, tâm ý ta có thể trải qua 960 lần chuyển niệm, trong một ngày đêm, ta có thể trải qua 13 ức niệm. Dùng phương pháp đếm hơi thở… ta có thể trừ bỏ 13 ức ý niệm không trong sạch đó. An ban nghĩa là hơi thở, thủ ý là sự nhiếp tâm, định tâm. An ban thủ ý tức là dùng phương pháp điều khiển hơi thở để điều phục tâm ý” [1]. Ngài nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lắng nghe tiếng nói nội tâm bằng sự thanh tịnh để cảm nhận tình yêu thương vô bờ bến trong cuộc sống.

Trong bối cảnh khoa học kỹ thuật phát triển, thế giới liên tục thay đổi, con người cần thích nghi và chuyển hóa nội tâm để đạt được sự an lạc tinh thần. Nhà đạo đức học người Nga Bazelade khẳng định: “Vấn đề lý tưởng tối cao và ý nghĩa cuộc sống thực chất là vấn đề hạnh phúc…” và “con người là giá trị cao nhất, là cơ sở ngọn nguồn của mọi giá trị. Mọi thứ chỉ là phương tiện cho con người và cuộc sống con người. Sự cải tạo thế giới là mục đích, nhưng không phải là sự cải tạo vì bản thân nó, mà sự cải tạo con người” [2].

Theo triết lý đạo Phật, con đường chuyển hóa nội tâm để tìm thấy hạnh phúc thường bắt đầu bằng sự “lắng nghe để hiểu, nhìn để mà thương”, như Thiền sư Thích Nhất Hạnh thường chia sẻ. Khi ta lắng nghe và nhìn sâu vào nội tâm mình, ta sẽ nhận ra sự biến động không ngừng của cuộc sống. Con người dễ bị cuốn vào vòng xoáy ấy do sự mê đắm vào các đối tượng bên ngoài.

Bản tâm của chúng ta không khác gì mặt nước hồ phẳng lặng, bị những đợt gió dục vọng chạy theo ngoại cảnh làm cho nổi sóng và vẩn đục.

Sự tỉnh thức giúp con người tránh xa những cám dỗ của ngũ quan: mắt đắm chìm trong sắc đẹp, tai ưa âm thanh êm ái, mũi say hương thơm, lưỡi khoái vị ngon, thân khao khát sự vuốt ve. Ý niệm về những ham muốn vô tận dẫn đến khổ đau và phiền não. Kinh Pháp Cú đã cảnh báo: “Không lửa nào dữ bằng lửa tham dục, không cố chấp nào bền bằng tâm sân giận, không lưới nào trói buộc bằng lưới ngu si, không dòng sông nào đắm chìm bằng sông ái dục” [3].

Để thoát khỏi sự ràng buộc của tâm thức, việc quán chiếu nội tâm và nhìn lại chính mình mỗi ngày là vô cùng quan trọng. Khoảnh khắc tĩnh lặng này giúp ta nhận ra hạnh phúc đích thực ngay trong hiện tại, xác định những việc cần làm và kiểm soát tâm thức hiệu quả. Như lời Thiền sư Thích Nhất Hạnh đã dạy:

“Thở vào tâm tỉnh lặng

Thở ra miệng nở cười

An trú trong hiện tại

Xem thêm: Am, Cốc, Thất: Ranh Giới Mong Manh Giữa Phát Triển Tâm Linh và Sự Kiểm Soát

Giây phút thật tuyệt vời”.

Trong xã hội hiện đại với nhiều yếu tố thỏa mãn khoái lạc và mê hoặc, việc tự vấn bản thân trở nên cấp thiết. Thế giới ảo, với những cám dỗ của dục lạc và nỗi bất an nội tâm, là một biểu hiện của sự đắm chìm. Giải quyết tận gốc rễ các vấn đề này đòi hỏi sự chuyển hóa từ chính nội tâm mỗi người.

Thực tế, chúng ta thường không sống thật với lòng mình, tự mình quên mất con người thật là Phật; sống bằng con người giả là chúng sanh mà sẵn sàng hệ lụy với tiền tài, danh vọng, quyền uy, đắm say dục lạc.

Theo Thiền sư Khương Tăng Hội, bản tâm thanh tịnh vốn như mặt hồ phẳng lặng, nhưng dễ bị xao động bởi dục vọng. Sự bất an, lo âu, sợ hãi thường trực là hệ quả của nội tâm bất ổn. Chỉ khi lắng nghe tiếng lòng sâu thẳm từ trái tim yêu thương và khối óc tỉnh thức, nội tâm mới trở nên vững chãi. Quốc sư Viên Chứng đã dạy vua Trần Thái Tông: “Tâm tịch nhi, thị danh chân Phật”, ý chỉ tâm an tịnh chính là Phật.

Khi vua Trần Thái Tông quay về kinh thành, Ngài vừa giải quyết quốc sự, vừa dành thời gian tu tập, lắng nghe cõi lòng qua thiền định, tụng kinh, bái sám. Quá trình này giúp Ngài tẩy rửa thân tâm, ngộ đạo và thấu hiểu nhân tình thế thái. Bản tâm khi vắng lặng trở nên trong sáng như gương, như mặt hồ yên ả, mang lại an lạc và hạnh phúc. Sự sáng suốt này chính là tuệ giác, kết quả của việc buông bỏ tham đắm, đạt đến trạng thái “Phật thật” – thấy và biết tất cả.

Thực tế, con người thường sống xa rời bản tâm, quên đi bản chất Phật tính để bị cuốn vào vòng luân hồi của “chúng sanh”, bị ràng buộc bởi tiền tài, danh vọng, quyền uy và dục lạc. Khi ham muốn dẫn dắt, ta dễ bị quyến rũ bởi khoái cảm từ các đối tượng bên ngoài. Sự lắng nghe nội tâm chân thật giúp chuyển hóa năng lượng ham muốn thành đối tượng của chánh niệm và sự phòng hộ, như lời Kinh Pháp Cú:

“Tâm khó thấy, tế nhị,

Theo các dục quay cuồng

Tìm hiểu thêm: Hành Trình Giác Ngộ Bắt Đầu: Lễ Quy Y Tam Bảo Thiêng Liêng

Người trí phòng hộ tâm

Tâm hộ, an lạc đến”.

(Pháp cú 36)