Cuộc sống an vui mà chúng ta đang tận hưởng là kết tinh từ bao cống hiến và hy sinh của các thế hệ đi trước, thể hiện qua các ngày lễ tri ân hay những tên gọi danh nhân trên đường phố. Trong giáo pháp nhà Phật, công ơn Đức Phật, người đã vượt qua mọi khổ ải để tìm ra con đường giác ngộ, cũng vô cùng to lớn, đặt nền móng cho kho tàng kinh điển mà chúng ta có ngày nay, hãy cùng khám phá hành trình đầy ý nghĩa này tại Chiasedaophat.
Cuộc sống hiện tại với đầy đủ tiện nghi vật chất và tinh thần là thành quả của biết bao thế hệ đi trước. Những đóng góp trong lao động, học tập, sáng tạo và cả những hy sinh thầm lặng đã kiến tạo nên một xã hội an vui, hạnh phúc. Để tưởng nhớ và tri ân công ơn to lớn ấy, hàng năm chúng ta có những ngày lễ ý nghĩa như Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, Ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2. Bên cạnh đó, việc đặt tên đường, trường học, khu đô thị, thành phố theo tên các bậc tiền bối là cách để thế hệ sau luôn ghi nhớ và noi gương.
Trong lĩnh vực tu học Phật pháp, chúng ta có Tam Tạng Kinh điển là nhờ công ơn to lớn của Đức Phật. Ngài đã từ bỏ cuộc sống vương giả, vợ đẹp con thơ để tầm cầu con đường giác ngộ giải thoát. Trên hành trình tìm đạo, Ngài đã đối mặt với vô vàn khó khăn, thử thách. Một lần, khi sức cùng lực kiệt và ngã quỵ, Ngài đã được nàng Sujata dâng cúng bát cháo sữa. Sau khi phục hồi sức khỏe, Ngài nhận ra lẽ Trung đạo, xuống sông Ni-liên-thuyền gột rửa thân tâm và đến dưới cội Bồ đề phát đại nguyện: “Dù da, gân, xương có khô héo, dù thịt và máu có cạn kiệt, Ta quyết không rời khỏi chỗ ngồi cho đến khi thành Phật”. Với ý chí kiên cường phi thường, Ngài đã chiến thắng ma vương và chứng đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh giác. Từ đó, dấu chân Ngài in trên khắp nẻo đường xứ Ấn, mang lại sự an lạc, chấm dứt phiền não và khổ đau cho chúng sanh.
Giáo lý Phật Đà nhấn mạnh về Tứ ân, bao gồm: Ơn cha mẹ sinh thành dưỡng dục; ơn Tam Bảo, Sư trưởng giáo hóa; ơn quốc gia xã hội hộ trì; và ơn chúng sanh vạn loại phụng dưỡng. Những ân nghĩa này là nền tảng đạo đức mà mỗi người con Phật cần khắc ghi.
Thời Đức Phật tại thế, các đệ tử của Ngài đa phần là những bậc có căn lành, đời sống tu hành giản dị với ba y, một bình bát và vài vật dụng cá nhân. Họ vun bồi phước trí qua việc khất thực, lắng nghe Phật pháp và thiền định. Sau khi chứng đắc đạo quả, các Ngài tiếp tục hoằng pháp và luôn ghi nhớ công ơn của bậc Thầy. Một lần, Đức Thế Tôn đã dạy về tầm quan trọng của việc “biết ơn và đền ơn”, khẳng định rằng người biết báo đền sẽ luôn được tán thán.
“Một thời Đức Phật ở tại tinh xá Kỳ Hoàn, thuộc vườn Cấp Cô Độc, thành Xá Vệ. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ kheo: “Nếu có chúng sanh nào biết báo đền, người ấy đáng được kính trọng. Ân dù nhỏ nhặt cũng không quên, huống là ân lớn. Dù người ấy cách Ta ngàn dặm, trăm ngàn dặm, cũng không hề xa cách. Vì sao? Các Tỳ kheo nên biết, Ta thường khen ngợi người biết báo đền. Ngược lại, có những chúng sanh không biết báo đền, ân lớn còn không nhớ, huống là ân nhỏ. Người ấy không gần gũi Ta, Ta cũng không gần gũi người ấy. Dù họ khoác Tăng-già-lê ngay bên cạnh Ta, người ấy vẫn là xa. Vì sao? Ta không bao giờ nói về người không báo đền. Do đó, các Tỳ kheo, hãy suy nghĩ về việc báo đền, chớ học theo thói không báo đền. Các Tỳ kheo, hãy học điều này.” Bấy giờ, các Tỳ kheo nghe lời Phật dạy, vui vẻ thọ trì.”
(Kinh Tăng Nhất A Hàm, tập I, phẩm Thiện Tri Thức, VNCPHVN, 1997, tr.342)
Nam Mô A Di Đà Phật
Qua đoạn kinh văn trên, Đức Phật đã chỉ dạy một cách sâu sắc về lòng biết ơn và cách đền ơn. Người biết đền ơn là người sống đúng theo lời Phật dạy, trân trọng cả những ân nghĩa nhỏ bé. Ngài khẳng định, dù người đó ở cách xa ngàn dặm, vẫn luôn được xem là gần gũi và được Ngài tán dương. Trái lại, những người sống gần gũi nhưng không giữ giới luật, quên lãng ân nghĩa lớn lao, thì dù đứng ngay bên cạnh Đức Phật cũng được xem là xa cách. Đây là lời khích lệ sâu sắc cho những ai sống trọn vẹn đạo lý, đồng thời là lời cảnh tỉnh cho những ai vong ân bội nghĩa, dễ sa vào con đường tội lỗi và khổ đau luân hồi. Để giúp đệ tử nhận thức rõ hơn về tác hại của việc vô ơn, Đức Phật đã chỉ dạy:
“1. Này các Tỳ kheo, thành tựu bốn pháp này thì xứng đáng bị đọa vào địa ngục. Bốn pháp đó là gì? Thành tựu ác nghiệp nơi thân, ác nghiệp nơi lời nói, ác nghiệp nơi ý nghĩ, và không biết ơn, không biết trả ơn. Này các Tỳ kheo, thành tựu bốn pháp này thì xứng đáng bị đọa vào địa ngục.
2. Này các Tỳ kheo, thành tựu bốn pháp này thì xứng đáng được sanh lên cõi Trời. Bốn pháp đó là gì? Thành tựu thiện nghiệp nơi thân, thiện nghiệp nơi lời nói, thiện nghiệp nơi ý nghĩ, và biết ơn, biết trả ơn. Này các Tỳ kheo, thành tựu bốn pháp này thì xứng đáng được sanh lên cõi Trời.” (Tăng Chi Bộ Kinh Tập II, Phẩm Ô Uế, mục III (213) Không Biết Ơn, 1996, tr 252).
Những lời dạy này, mang đầy tình thương yêu bao la, cho thấy rõ hậu quả của việc tạo ác nghiệp, không giữ giới luật và vô ơn. Người không biết ơn, không biết trả ơn sẽ phải chịu quả báo đọa vào địa ngục, chịu khổ đau. Thật đáng thương cho những ai đi lầm đường lạc lối.
Do khoảng cách xa cách Đức Phật và sự nghiệp chướng ngày càng tăng, số người có căn lành thượng căn ngày nay rất hiếm, phần lớn thuộc hàng trung hoặc hạ căn. Vì vậy, việc ghi nhớ và khắc sâu ân nghĩa vào tâm khảm, nỗ lực tu tập để tiêu trừ nghiệp chướng và phát khởi Bồ đề tâm là con đường duy nhất để báo đáp. Trong cuộc sống, sự tồn tại của chúng ta là nhờ vào mối quan hệ tương duyên, tương sinh. Mọi sự vật, hiện tượng đều tồn tại dựa trên sự nương tựa lẫn nhau. Do đó, chúng ta mang ơn tất cả, từ hữu tình cho đến vô tình.
Chúng ta có được cuộc sống hạnh phúc hôm nay là nhờ ơn dưỡng dục của cha mẹ, sự trợ giúp của mọi người, sự che chở của đất nước và sự dẫn dắt của Tam Bảo. Vì vậy, bổn phận của chúng ta là hiếu kính cha mẹ, yêu thương muôn loài, khắc ghi ân sâu của Tam Bảo và Sư trưởng, luôn tinh tấn tu hành để mong đền đáp được Tứ ân.
Bản thân người viết, nhờ phước duyên được xuất gia tu học trong chốn thiền môn, là nhờ ơn sâu của Tổ sư, Sư phụ đã dày công xây dựng đạo tràng. Ơn Sư phụ đã không quản ngại khó khăn, gian khổ để tế độ, chỉ dạy những điều hay lẽ phải, soi đường dẫn lối cho chúng con. Con cũng thành tâm tri ân Đại chúng, nhờ sống chung và tương tác lẫn nhau, con học hỏi được nhiều điều hay và nhận ra những lỗi lầm cần sửa đổi. Trong cuốn tặng phẩm xuân, Sư phụ đã bày tỏ lòng tri ân qua những vần thơ:
“Ta mang ơn nặng cuộc đời,
Nguyện xin trọn kiếp vì người hiến dâng.”
Kính bạch ân sư, chúng con là những đệ tử phước duyên mỏng, nghiệp chướng dày, trí tuệ cạn. Chỉ mong noi gương Sư phụ, nỗ lực tu hành để phần nào đền đáp công ơn to lớn trong muôn một.
Hãy cùng tiếp tục khám phá sâu hơn về ý nghĩa và cách thực hành lòng tri ân trong Đạo phật để sống một cuộc đời trọn vẹn.
