Bài viết «Phật dạy: Ân nghĩa – Cội nguồn làm nên con người» đi sâu vào phân tích khía cạnh hiếu thảo, một trong những nền tảng đạo đức cốt lõi. Bên cạnh việc phụng dưỡng vật chất, lòng hiếu thảo cao thượng còn được thể hiện qua việc dẫn dắt cha mẹ đến với giáo lý Phật pháp. Khám phá chi tiết hơn về bốn phương diện hiếu dưỡng, hiếu tâm, hiếu hạnh và hiếu đạo tại chiasedaophat.com để hiểu rõ hơn về cách báo hiếu trọn vẹn.
Ân cha mẹ: Lòng hiếu thảo được thể hiện qua việc hết lòng cung kính, chăm sóc cha mẹ trong mọi hoàn cảnh mà không hề oán trách. Người con hiếu thảo không chỉ có đạo đức mà còn dễ dàng gặt hái thành công trong cuộc sống. Việc chỉ phụng dưỡng cha mẹ về vật chất được xem là hiếu thế gian. Tuy nhiên, hiếu dưỡng cao thượng hơn là khi con cái hướng dẫn cha mẹ tin sâu vào luật nhân quả, làm lành lánh dữ và quy hướng về Phật pháp.
Ảnh minh hoạ
Hành động hiếu thảo bao gồm bốn phương diện chính: hiếu dưỡng, hiếu tâm, hiếu hạnh và hiếu đạo.
– Hiếu dưỡng: Đây là sự cung kính và chăm sóc vật chất cho cha mẹ, đảm bảo đầy đủ các nhu cầu về ăn uống, nơi ở và y tế khi đau ốm hay tuổi già sức yếu. Đối với người Phật tử, việc cúng dường Tam Bảo hay làm từ thiện cần đi đôi với lòng hiếu thảo và sự kính trọng đối với cha mẹ.
– Hiếu tâm: Việc chăm sóc cha mẹ là trách nhiệm tự nhiên của con cái. Tuy nhiên, đôi khi con cái thực hiện bổn phận này vì hoàn cảnh ép buộc hơn là xuất phát từ tâm. Hiếu tâm là khi con cái thực sự đặt tâm huyết, mong muốn cha mẹ luôn được an vui và hạnh phúc.
– Hiếu hạnh: Báo hiếu là một nghĩa vụ thiêng liêng, là truyền thống đạo đức tốt đẹp được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Theo nghĩa sâu xa, báo hiếu là hành động của những bậc giác ngộ, các vị Bồ-tát. Do đó, mỗi người cần xem việc báo hiếu là một phần quan trọng trong cuộc đời mình.
– Hiếu đạo: Nhờ công ơn sinh thành của cha mẹ, con người có mặt trên đời. Vì vậy, đạo lý làm người đòi hỏi chúng ta phải biết ơn và đền đáp công đức ấy. Đây là nền tảng đạo đức, giúp mỗi người ý thức trách nhiệm trong hành vi, hoàn thiện bản thân bằng tình yêu thương và sự thấu hiểu.
Mỗi người con, dù là trai hay gái, đều có trách nhiệm báo đáp công ơn sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ trên cả hai phương diện vật chất và tinh thần.
– Báo hiếu về phương diện vật chất: Bao gồm việc cung cấp đầy đủ các nhu yếu phẩm như thức ăn, quần áo, nơi ở, thuốc men và các nhu cầu giải trí. Đặc biệt, khi cha mẹ già yếu, con cái phải có trách nhiệm chăm sóc. Tuy nhiên, việc tạo dựng vật chất để phụng dưỡng cha mẹ phải dựa trên sự lao động chân chính. Kinh Phật dạy rằng, người con dùng những hành vi bất chính để báo hiếu cha mẹ sẽ phải chịu quả báo xấu.
– Báo hiếu về phương diện tinh thần: Theo quan điểm Phật giáo, báo hiếu tinh thần không chỉ là mang lại niềm vui cho cha mẹ, mà còn là hướng dẫn họ tin sâu vào nhân quả, tu tập điều thiện, buông bỏ chấp trước để sống an lạc và hạnh phúc.
Dù giàu sang hay nghèo khó, xinh đẹp hay xấu xí, thông minh hay kém cỏi, tất cả chúng ta đều có chung ơn sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ. Vì vậy, bổn phận làm con là phải luôn ghi nhớ và đền đáp công ơn này, bất kể hoàn cảnh nào. Lòng biết ơn và sự đền ơn chính là nền tảng đạo đức cốt lõi của con người.
Ân thầy bạn: Thầy cô là người truyền dạy kiến thức, giúp ta biết đọc, biết viết, hiểu lẽ phải và cách sống đạo đức để trở thành người có ích cho xã hội. Câu nói “Không thầy đố mầy làm nên” đã khẳng định vai trò quan trọng của người thầy.
Ảnh minh hoạ
Thầy cô không chỉ cung cấp tri thức mà còn rèn luyện khả năng tư duy, quán chiếu, giúp phát triển trí tuệ để nhận thức đúng đắn về cuộc sống. Sự động viên, nhắc nhở và chỉ dạy của thầy cô giúp ta vượt qua khó khăn, trưởng thành hơn trong tình yêu thương và sự hiểu biết.
Ân Tam bảo: Tam bảo (Phật, Pháp, Tăng) là những giá trị cao quý, hiếm có. Người Phật tử mang trong mình những ân nghĩa sâu nặng đối với Tam bảo, đặc biệt là ân Phật Bảo.
– Ân Phật Bảo: Con người chìm đắm trong vòng luân hồi sinh tử, chịu khổ đau bởi già, bệnh, chết. Bồ-tát Sĩ Đạt Ta đã tìm ra con đường giải thoát khỏi khổ đau này thông qua sự tu chứng của chính Ngài. Là Phật tử, chúng ta cần ghi nhớ ân đức của Ngài.
Đức Phật đã từ bỏ cuộc sống vinh hoa nơi cung vàng điện ngọc, vợ đẹp con ngoan, cùng thần dân để tìm cầu con đường giác ngộ, giải thoát cho mình và cho chúng sinh. Ngài đã trải qua sáu năm tu khổ hạnh khắc nghiệt nhưng không đạt được mục đích, sau đó Ngài quay về với con đường Trung đạo, không ép xác, ăn uống điều độ và tham thiền.
Sau khi chứng đắc Phật quả, Đức Phật nhận thấy chúng sinh trôi lăn trong ba cõi sáu đường là do tự nghiệp của mình tạo ra. Ngài đã chỉ dạy chân lý giải thoát luân hồi, khuyến khích mọi người tu tập theo lời Ngài dạy.
– Ân Pháp bảo: Nhờ kinh điển được lưu truyền, chúng ta mới biết đến giáo lý Phật pháp. Pháp bảo giúp ta nhận thức về tính vô thường, giả tạm của cuộc đời, hiểu rõ về khổ đau trong yêu thương, oán ghét, cầu không được và vô vàn nỗi khổ khác.
– Chỉ dạy phương pháp tu học: Đức Phật đã chỉ dạy Tứ Thánh Đế để diệt khổ và con đường thành Phật cho những người xuất gia. Đối với người tại gia, Ngài khuyên quy hướng Tam bảo, giữ gìn ngũ giới, tu thập thiện và thực hành Bồ-tát đạo.
– Bình đẳng tu chứng: Đức Phật, một con người lịch sử, đã nỗ lực buông bỏ vọng niệm và gieo trồng phước đức để thành Phật. Ngài dạy chúng ta tin sâu nhân quả, làm lành lánh dữ, phát triển lòng từ bi để mang lại an lạc và hòa bình cho thế giới.
– Ân Tăng bảo: Tăng đoàn là những người đã từ bỏ gia đình, sống đời an vui, tu tập và truyền bá chánh pháp. Ân đức này vô cùng to lớn.
– Duy trì chánh pháp: Các vị Tăng tu hành giữ gìn giới luật, sống giản dị, biết đủ, từ bi và trí tuệ, giúp cho giáo lý Phật đà tồn tại và được truyền bá. Nhờ đó, chúng ta mới biết đến đạo Phật và con đường giác ngộ.
– Thay Phật hóa độ chúng sinh: Tăng đoàn có nhiệm vụ kế thừa sự nghiệp của Đức Phật, giáo hóa chúng sinh tin vào nhân quả, làm lành lánh dữ và chịu trách nhiệm về hành động của mình.
– Truyền trao giới pháp: Khi phát tâm cầu đạo, chúng ta quy y Tam bảo và phát nguyện giữ giới. Các vị Tăng sẽ thay Phật truyền trao giới pháp, giúp chúng ta tu học vững chắc.
Ảnh minh hoạ
Bên cạnh ân cha mẹ, thầy cô và Tam bảo, chúng ta còn mang ơn quốc gia, xã hội.
Ân Quốc gia xã hội: Chúng ta được sống trong một đất nước hòa bình, ấm no và hạnh phúc là nhờ sự gìn giữ của quốc gia và xã hội. Chúng ta có những ân nghĩa sau đây:
– Làm tròn bổn phận công dân: Là công dân, chúng ta có trách nhiệm bảo vệ độc lập, toàn vẹn lãnh thổ quốc gia, góp phần xây dựng đất nước phát triển thịnh vượng thông qua lao động sáng tạo và kinh doanh.
– Phát huy văn hóa và bảo vệ truyền thống dân tộc: Người Phật tử là công dân có trách nhiệm gìn giữ và phát huy nền văn hóa Việt Nam, kết hợp với tín ngưỡng dân gian và Phật giáo để bảo tồn di sản cha ông. Lịch sử dân tộc đã chứng minh tinh thần kiên cường, bất khuất trong việc giữ gìn độc lập và bản sắc văn hóa.
Giữ vững biên cương, bảo toàn độc lập: Quốc gia đóng vai trò bảo vệ chủ quyền và độc lập. Mất độc lập đồng nghĩa với việc người dân phải chịu cảnh áp bức, bóc lột và mất quyền bình đẳng. Sự đoàn kết và trách nhiệm của mỗi cá nhân trong công việc chung đảm bảo an sinh xã hội.
Chúng ta sống dựa vào nhau để tồn tại. Ta không tự mình làm ra mọi thứ tiêu dùng, mà nhờ sự phân công lao động trong xã hội, mỗi người một nghề, một trách nhiệm, đáp ứng nhu cầu thiết yếu cho cuộc sống.
Tóm lại, chư Tăng Ni có nhiệm vụ cao cả là duy trì và truyền bá chánh pháp, hướng dẫn mọi người làm lành lánh dữ để sống an lạc. Phật tử tại gia có trách nhiệm hộ trì Tam bảo, tạo điều kiện cho Tăng Ni tu học và hoằng pháp. Chúng ta học theo hạnh nguyện của Bồ-tát Quán Thế Âm, đồng hành, chia sẻ, mang niềm vui và giảm bớt khổ đau cho mọi người bằng tâm vô ngã, vị tha.
Ân nghĩa là nền tảng đạo đức, soi sáng con đường hoàn thiện bản thân. Khám phá sâu hơn về những giá trị này trong chuyên mục Đạo phật.
